Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027, Դասեր

Գործնական քերականություն

1.Գտնե՛լ մեկ արմատ և երկու ածանց ունեցող բառերը (բառի մեջ կարող է լինել նաև հոդակապ)։ Կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ բառերը։
Լուսանկարչական, տեսականորեն, գրահրատարակչական, հացթուխ,
ծովեզրյա, դարբնություն, բարեհամբույր, ատաղձագործ, մանրանկարչություն,
հրուշակագործ, վերաբաշխում, գիտականորեն, անօգնական, բազմություն,
տգիտություն:

Լուսանկարչական ցուցահանդեսը մեծ հաջողություն ունեցավ։

Տեսականորեն այդ հարցը բավականին բարդ է։

Գրահրատարակչական գործունեությունըզարգանում է տարիներով:

Նա բարեհամբյուր մարդ է, որը սիրում է օգնել մարդկանց:

Նա զբաղվում է մանրանկարչությամբ:

Բյուջեյի վերաբաշխումը անարդար է:

Գիտականորեն տեսակետից այդ սահմանումը անհետհետ է:

Նորածին կատուները անոգնական են:


2. Գտնե՛լ մեկ արմատից և մեկ ածանցից կազմված բառերը:
Հայեցակարգ, մետաղյա, բացառիկ, ասեղնագործություն, հաշվեկշիռ,
որսորդ, պողպատե, ձուլակաղապար, հնություն, ժամանակահատված,
արժեիջեցում, նվիրում, միջազգային, գունեղ, իրականություն, ընդհանրացում,
հարթակ, խտրականություն, մեղմորեն, միջնակարգ, շարժուն, ներգաղթյալ,
մենաշնորհ, միջուկ, բուսականություն։
 3. Առանձին սյունակներով դուրս գրե՛լ նախածանց,
վերջածանց, ինչպես նաև թե՛ նախածանց, թե՛ վերջածանց ունեցող բառերը։
Անհայտ, խնձորենի, անմտություն, հակաթույն, մթերային, տգեղ,
վերահաշվում, անհոգաբար, կաղնուտ, անհավատալի, միլիոնավոր, չկամ,
ցուցանակ, արտապատկեր, ենթավարպետ, գերադաս, կղզյակ, հարակից,
հայրական, ներգրավում, տրամագծորեն, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն,
հավաքածու, լսարան, համատեղություն, ծիծաղելի, անթիվ, մորթեղեն, միտք։

Նախածանց-Անհայտ, անմտություն, հակաթյուն, տգեղ, վերահաշվում, անհոգաբար, անհավատալի, չկամ, արտապատկեր, ենթավարպետ, գերադաս, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն, անթիվ:

Վերջածանց-Խնձորենի, մթերային, կաղնուտ, միլիոնավոր, ցուցանակ, գերադաս, կղզյակ, հայրական, հավաքածու, լսարան, ծիծաղելի, մորթեղեն, միտք:

Համ նախածանց, համ վերջածանց-անմտություն, անհոգաբար, անհավատալի, դժգոհություն, վերահաշվում, հարակից, ներգրավում, համատեություն:

5.Գոյականի թիվը

Արտագրե՛լ նախադասությունները՝ փակագծերում
տրված գոյականները անհրաժեշտ հոլովով, առումով և թվով գրելով համապատասխան տեղերում։
1. Սարի գագաթից երևում էին մոտակա գյուղի բոլոր տները, իսկ ճերմակ մշուշի մեջ
նշմարվում էր մեկ այլ գյուղ։ (գյուղ, գագաթ, մշուշ)
2. Ասֆալտապատ ճանապարհով սլացող մեքենան կանգ առավ ճամփեզրի ցայտաղբյուրի մոտ, և
մեքենայից ելավ վարորդը՝ մի ալեհեր մարդ։ (ճամփեզր, մեքենա, ճանապարհ)
3. Մեր շուրջը սփռված դաշտերում երևում էին աշխատող մարդիկ որոնք երբեմն հայացքները
ուղղում էին մեր կողմը։ (հայացք, դաշտ, մարդ)
4. Այդ հինավուրց ձեռագրերում արժեքավոր տեղեկություններ կային, որոնք խիստ հետաքրքրեցին գիտաժողովին
մասնակցող մասնագետներին։ (տեղեկություն, ձեռագիր, գիտաժողով)
5. Ամբողջ օրը աշխատած վարպետը գործն ավարտել էր, և հիմա գոհունակությամբ նայում էր իր
աշխատանքի արդյունքին։ (գոհունակություն, վարպետ, օր)
6. Գեղարվեստական նոր ֆիլմի ցուցադրումը ավարտվել էր, և հանդիսատեսները խումբ-խումբ ելնում
էին դահլիճից: (հանդիսատես, դահլիճ, ցուցադրում)
7. Նրա աշխատանքի վայրի մոտ գտնվող փողոցում վերջերս նոր խանութ է բացվել,
որտեղ վաճառվում են բազմազան իրեր: )իր, փողոց, վայր)
8. Աստղերը մեկ-մեկ մարում էին երկնքում, փչում էր վաղորդյան սառը քամին., և լիճը,
թեթև ծփանքով արթնանում էր ուշ աշնան երկար գիշերվա նիրհից։
(քամի, երկինք, աշուն)
9. Երկրորդ կուրսում ավագը բերել էր հաջորդ քննության հարցաշարը, և տարբեր
շարքերում նստած ուսանողները դասագրքում որոնում էին հարցերին վերաբերող
թեմաները և տետրում նշում էջերը։ (քննության, դասագիրք, կուրս)
10. Վերջերս կազմակերպված մրցույթին մասնակցեցին արվեստի դպրոցի սովորող շատ
երեխաներ, որոնց աշխատանքներն արժանացան տարբեր մրցանակների:
(մրցույթ, մրցանակ, դպրոց)

6.4.Բառաշարքում գտնել և ընդգծել համածանցավոր (նախածանց և վերջածանց ունեցող) բառերը:
Չխոսկան, վերահսկիչ, գերեվարություն, մակագրություն, տարակարծիք, ազգակցական, ուխտագնացություն, հակակրանք, վերաբացում, համտեսում, անդրբևեռային, հակաօդային, ակնաբուժարան, արտահագուստ, առափնյա:

4.Բառաշարքում գտնել և ընդգծել համածանցավոր (նախածանց և վերջածանց ունեցող) բառերը:
Չխոսկան, վերահսկիչ, գերեվարություն, մակագրություն, տարակարծիք, ազգակցական, ուխտագնացություն, հակակրանք, վերաբացում, համտեսում, անդրբևեռային, հակաօդային, ակնաբուժարան, արտահագուստ, առափնյա:

Դո՛ւրս գրել հոդակապ ունեցող բառերը։
Հյուրախաղ, շաքարավազ, տնամերձ, օձաձուկ, լայնարձակ, մրգահյութ,
փորձանոթ, հողագունդ, արծաթագործ, լուսարձակ, նախշազարդ, ալրաղաց,
հայազգի, ծաղկափոշի, նույնարմատ, ծառատունկ, լողավազան, հորդաբուխ,
քարածուխ, գառնարած, մեղվաբույծ, ժամագործ, դիմաքանդակ, ծաղկաման,
սալահատակ, հորդառատ, մեծարժեք, միջանցիկ, եռավանկ, լեռնաշխարհ,
դրամարկղ, կավահող, երկանդամ, քաղցրահամ, սրատամ, ժպտադեմ,
հիշարժան, շաքարաման, գորգագործ, զովաշունչ, ցուցահանդես, քարանձավ,
ջրագռավ, լուսամուտ, զբոսավայր, հացաթխում։
 2. Կազմե՛լ արև, լույս, հող, ջուր, նկար արմատներով
բաղադրված 5-ական բարդություն:

Արևածագ, արևահամ, արևային, արևամուտ, արևածաղիկ:

Լուսամուտ, լուսավոր, լուսարձակ, լուսանկար, լուսաբանել

Հողային, հողատարածք, հողամշակ, հողագործ, հողաբաշխություն

Ջրամբար, ջրաբաժան, ջրային, ջրաթաթախ, ջրաբան:

Նկարագեղ, նկարագիր, նկարագործ, նկարագրականություն, նկարիչ:

 3. Դո՛ւրս գրել երկու արմատից և մեկ ածանցից կազմված
բառերը (բառի մեջ կարող է լինել նաև հոդակապ)։
Մտավորականություն, առաջնորդ, ապառիկ, բացահայտ, գնողունակություն,
գրանցում, շաբաթօրյակ, դասական, երկընտրանք, եկամտաբերություն,
ընկերություն, երկկողմանի, տանտիրուհի, պարտավորություն, գծագրական, խտրականություն, կենսագործունեություն, կանխավճար, մրցակցություն,
ֆիրմային, ողնաշարավոր, ձեռնարկատիրություն, սահմանափակություն,
շուկայական, ճանապարհաշինական վերավաճառք, աշխատաժամանակ,
տնտեսագիտություն, տնտեսություն, կանխակալ:

Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027, Դասեր

Թարգմանության

Աղբյուր

Жизнь пренеприятная штука, но сделать ее прекрасной очень нетрудно. Для того, чтобы ощущать в себе счастье без перерыва, даже в минуты скорби и печали, нужно: уметь довольствоваться настоящим и радоваться сознанию, что “могло бы быть и хуже”. А это нетрудно:

Continue reading “Թարգմանության” →
Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027, Անհատական աշխատանքներ, Գրականություն 2026-2027, Դասեր

Ի՞նչ է անկախությունը

Անկախություն ասելով՝ առաջին հերթին պատկերացնում ենք ազատություն։ Բայց անկախ լինելը միայն ուրիշից կախված չլինելը չէ։ Իմ կարծիքով՝ անկախությունը նաև սեփական որոշումները կայացնելու, դրանց համար պատասխանատվություն կրելու և սեփական ճանապարհը ընտրելու կարողությունն է։

Continue reading “Ի՞նչ է անկախությունը” →
Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027

Վարժություն 14 ա, բ և գ

ԵՐԿՀՆՉՅՈՒՆՆԵՐԻ ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լրացնել բաց թողնված տառերը` ի, ե կամ յ.

ա. հետևյալ բառերում.

մատյան, քվիարկել, հեքիաթ, ատյան, լռելյայն, միլիոն, միմիայն, կղզյակ, միմյանց, ակադեմիա, հրեա, կրիա, պատյան, օվկիանոս, իշայծյամ, մարմարիոն, քամելեոն, խավիար, դղյակ, քվեաթերթիկ, բամիա, եղյամ, դաստիարակ, աղավնյակ, մանյակ, փասիան, ռադիn, մումիա, խարտյաշ, յասաման, ծիածան, թեյարան, քվեատուփ, ամբիոն, բրաբիոն, ծովեզրյա, պատանյակ, հրեական, էքսկուրսիա, գոյամիջոց, զորակայան, յաթաղան, կաթսայատուն, շղթայաձև, ոսպնյակ, շուրջերկրյա, ժանյակազարդ, որդյակ, այծյամ, բարյացակամ, օրիորդ, միլիարդ, դշխոյական.

բ. անձնանուններում`

Անանիա, Ազարիա, Աիդա, Ամալիա, Ամասիա, Արաքսիա, Արփիար, Ասյա, Բունիաթ, Բենիամին, Գաբրիել, Դանիել, Եղիա, Եղիազար, Երեմիա, Երմոնիա, Զաքարիա, Էմիլիա, Էլյա, Իլիա, Լիլիա, Լյուսիա, Հրաչյա, Մանյա, Մետաքսիա, Մարիանա, Մարիետա, Մարիամ, Ջուլիետա, Սուքիաս, Սոֆիա, Սրապիոն, Վիկտորիա, Վոլոդյա, Տարիել, Օֆելիա, Նապոլեոն, Արուսյակ.

գ. տեղանուններում՝

Ասիա, Ադրիատիկ ծով, Անգլիա, Բյուզանդիա, Բյուզանդիոն, Բուլղարիա, Զապորոժյե, Մեծ Բրիտանիա, Մոնղոլիա, Շոտլանդիա, Պովոլժյե, Սոֆիա, Վիետնամ, Վիեննա, Վիկտորիա:

Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027, Դասեր

Հայոց լեզու առաչադրանքներ

Դողէրոցք, էջանշան, պատնեշ, գոմեշ, վայրէջք, Էջմիածին, վերելք, առերևույթ, ելևէջ,երակ, առէջ, բազկերակ, էական, ելակ, ամենաէական, ամենաերկար, էլեկտրաէներգիա, ելարան, ստորերկրյա, վերելակ, հնէաբան, առերես, աներևակայելի, մանրէաբան, էակ, Սևանհէկ, Վարդգես, բազմերանգ, մանրէ, ծովեզր, լայնէկրան, պնդերես, որևիցե, Երևանջէկ, հրեշ, տիեզերք, մեջք, եգիպտացորեն, ինչևէ, ողբերգակ, ինչևիցե, ամենաէժան, խուռներամ, երբևէ, աշտե, եկեղեցի, եղերերգ, վերերկրյա, որևէ, գրեթե, միջօրե, անէ, աներկբա, երբևիցե, կիսեփ, չէի, չէիր, չէինք, չեր, էլեկտրաեռակցել, երփներանք, նրբերանգ, գետեզր, նրբերշիկ, աներևույթ, ցայգերգ, աներկյուղ, նորեկ, առօրեկան, լայնեզր, հովեկ, այգեէտ, լայներախ, բեմեզր, առէջաթել, առվեզր, լճեզր, գյուղեզր, առէջավոր, լուսնէջք, հազարերանգ, ժպտերես, ճերմակերես, ցնծերգ, լուսերես, խմբերգ։

Լրացնել բաց թողնված տառերը` կետերի փոխարեն գրելով o կամ ո

ա. առօրյա, թռչնորս, ողորկ, անօրգանական, բարորություն, բարորակ, անդորրություն, անօրինակ, անորսալի, անօգուտ, որբանոց, տափողակ, փող. հայորդի, ովքեր, օդանավ, սալորօղի, անօգտակար, դեղնազոծ, օրրան, միօրինակ, ամենաորակյալ, շտապօգնություն, ջրօրհնեք, այդօրինակ, հօգուտ (ի օգուտ), հոգուդ (քո հոգու), օվկիանոս, անօգնական, հոգս, բնօրրան, օրորոց, փղոսկրը, կրկնօրինակ, խաղաղօվկիանոսյան, մեղմօրոր, մեղմորեն, տրտմօրոր, ոսկեզոծ, հոծ, հողմակոծ, արևազոծ, հանրօգուտ, յուրօրինակ, ցածրորակ, անորակ, արագոտն, առօրեական, միջօրե, միջօրեական, բարձրորակ, օթյակ, կիրակնօրյա, վաղորդյան, որմիզդուխտ, օրըստօրե, նախորոք, չօգնել, չոգևորել, բնօրինակ, գիշերօթիկ, նորաոճ, շաբաթօրյակ, չօգտվել, ողոքել, երկարօրյա, չարորակ, տրտմօրեն, սալօջախ, զարդոսկի.

բ. այսօր, պարզորոշ, օրեցօր, տարորոշել, կեսօր, հանապազօրյա, հանապազորդ, ամենօրյա, Ամանոր, հրանոթ, փորձանոթ, անոթևան, անոթի, հնոտի, սնոտի, տոթ, օրոց, տնորեն, քնքշորեն, քնքշօրոր, նրբորեն, փոխօգնություն, չօգտագործել, գանգոսկը, հնաոճ, ոսկեօղ, ճռվողյուն, անողոք, պնդօղակ, կողակ, անօդ, անոթ, գիշերանոթ, վառոդ, ընդօրինակել, օդապարիկ, ով, հօդս ցնդել, հոտնկայս, արփիազօծ, հիմնովին, եղբորորդի, օրինավոր, զօր ու գիշեր, գիշերուզօր, վատորակ, արծաթազօծ, լացուկոծ, անողնաշար, տարօրինակ, քեռորդի, հակաօդային, հակաօրինական, նմանօրինակ, նորօրյա, սառնորակ, տասնօրյակ, հատօրյակ, հնգօրյակ, երկօրյա, հնօրյա, բացօթյա, ապօրինի, օրոցք, օթևան, անօրեն, նախօրե, թիկնօթոց, օթել, վաղօրոք, արջորս, սևորակ, շորորալ, եռօրյա, ականջօղ, արմավօղի, աստղազօծ, անօժիտ, անօրինականություն, անօրինություն, աղօրհնեք, ամբողջօրյա, շուրջօրյա, այլօրինակ։

Լրացնել բաց թողնված տառերը` օ կամ n.

Օդանավը թռչում է հնօրյա երկրի` Հայաստանի վրայով: Միօրինակ հռնդյունից ձանձրացած` դիտում ենք բացօթյա թանգարան համարվող յուրօրինակ լեռնաշխարհը:

Վաղորդյան արեգակի ճառագայթները հոծ ամպերի միջով լուսավորել են դեղնազօծ արտերը, արծաթազօծ սառնորակ գետակները: Փչում է մեղմօրոր քամի, և մեղմորեն օրորվում են ցորենի հուռթի ցանքատարածությունները:

Որքա՞ն են սիրում հայերն իրենց բնօրրանը ինչպե՞ս են տնօրինում երկրի բախտը և ամեն ինչ անում հօգուտ նրա բարգավաճման: Հոգուդ մեջ ուռճանում է հարգանքն այս կենսախինդ ժողովրդի նկատմամբ, և հօդս է ցնդում այն մտավախությունը, թե իր հողին արմատներով կառչած և քնքշորեն կապված Հայկա զարմը երբևէ կարող է պարտվել: Եթե անողոք դարերը ծնկի չբերին այս համառ ցեղին, էլ ի՞նչը նրանց կարող է ընկճել:

Ինքնաթիռն սկսում է վայրէջքը: Պարզորոշ գծագրվում են երկվորյակ քույրեր Մասիսները, տարորոշվում են նորաոճ շենքերը, օրեցօր ընդարձակվող Երևանը։

Մեզ դիմավորում է նախորոք պատվիրված ավտոմեքենան, և մենք ուղևորվում ենք դեպի քաղաքի կենտրոնում գտնվող գիշերօթիկ դպրոցի շենքը, որը պիտի դառնա մեր հնգօրյա օթևանը:

Կետերի փոխարեն ավելացնել ը տառը այն բառերում, որոնց մեջ գրվում է.

ա. հյուր…նկալ, դյուրընկալ, անակնկալ, առընչվել, երկնչել, պարընկեր, խոչընդոտ, ակնթարթ, դասընթաց, մթնկա, անընթեռնելի, խոյ…նթաց, չ…մբռնել, զուգ…նկեր, նախ…նտրել, սր…նթաց, խաղ…նկեր, ձեռն…տու, …մպելիք, առ…նթեր, ակնդետ, դյուր…նթեռնելի, չ…նկնել, ան…մբռնելի, դր…մբոց, օր…նդմեջ, այլ…նտրանք, ճեպ…նթաց, ան…նդունակ, ակ…նբախ, …նթանալ, զուգ…նթաց, համ…նկնել, չ…նդդիմանալ, երկ…նտրանք,

Posted in Հայոց լեզու 10 2026-2027, Դասեր

Անհատական աշխատանք

  • Արդի հայերենն ունի գրական լեզվի երկու ճյուղ։ Պարզե՛ք, թե աշխարհում ուրիշ ինչ լեզուներ կան, որ ունեն գրական լեզվի ճյուղեր (տարբերակներ)։ Համեմատե՛ք դրանք հայերենի հետ։
  • Աշխարհում կան բազմաթիվ լեզուներ, որոնք հայերենի նման ունեն գրական լեզվի երկու կամ ավելի տարբերակներ. լեզվաբանության մեջ դրանք կոչվում են բազմակենտրոն (պլյուրիցենտրիկ) լեզուներ։
    • Քանի որ Հայաստանը շատ հին երկիր է մենք ունենք հին պատմություն և հարուստ մշակույթ, ուստի մեր գրական լեզվի ճյուղավորումը նույնպես տարբեր է: Իսկ ինչը վերաբերվում է ուրիշ երկրների լեզուների ճյուղերին դրանք հիմնականում ունեն արհեստական ծագում:
    • Օրինակ` Նորվեգերեն:
      Բուկմոլ (Bokmål) և Նյունորսկ (Nynorsk)
      Հայերենի նման երկու ճյուղերն էլ պաշտոնական են։ Սակայն, ի տարբերություն հայերենի, որտեղ բաժանումը պատմաաշխարհագրական է, նորվեգերենում այն արհեստական է (մեկը հիմնված է դանիերենի, մյուսը՝ տեղական բարբառների վրա)։
    • Ալբաներեն Գեգերեն (հյուսիսային) և Տոսկերեն (հարավային)
      Ճյուղավորումն ունի նույն աշխարհագրական բնույթը, ինչ հայերենինը։ Սակայն ալբաներենում պաշտոնական պետական ստանդարտ է ընտրվել միայն մեկը (տոսկերենը), մինչդեռ հայերենի երկու ճյուղերն էլ լիարժեք գրական կարգավիճակ ունեն։
  • . Մաշտոցյան այբուբենը ինչո՞ւ է համարվում հնչյունագրական։

  • Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած այբուբենը համարվում է հնչյունագրական (ֆոնեմային), քանի որ այն հիմնված է «մեկ հնչյունին՝ մեկ տառ» կատարյալ սկզբունքի վրա։ 5-րդ դարի սկզբին Մաշտոցը նախապես մանրակրկիտ ուսումնասիրեց հայերենի կենդանի խոսվածքը և լեզվի յուրաքանչյուր առանձին հնչյունի համար ստեղծեց մեկ հստակ գրույթ (տառ)՝ ապահովելով բացարձակ ճշգրիտ համապատասխանություն գրի և արտասանության միջև։ Ի տարբերություն պատկերագրերի կամ վանկային համակարգերի, հայոց գրերը հաղորդում են ոչ թե իմաստներ կամ բառեր, այլ մարդկային ձայնային կոնկրետ հնչյուններ։ Ավելին, մաշտոցյան այբուբենում չկային երկհնչյունների համար նախատեսված կոմբինացիաներ (դիգրաֆներ, ինչպես անգլերեն «sh» կամ «ch» տառակապակցություններն են)։ Սրա շնորհիվ հայերենը ստացավ մի այնպիսի ճկուն համակարգ, որտեղ բառերը գրվում են այնպես, ինչպես հնչում են, և կարդացվում են այնպես, ինչպես գրված են։