ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐ
ԱՎԱԳ ԴՊՐՈՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆ
ԹԵՄԱ -Ինչպե՞ս են գեները ազդում մարդու որոշ հատկանիշների վրա
ՍՈՎՈՐՈՂ – Մարիամ Դալլաքյան
ԴԱՍԱՐԱՆ – 10 դասարան
ՂԵԿԱՎԱՐ – Անուշ Ասատրյան
ԳՐԱԽՈՍ –
Առաջադրանքներ
Իսահակյանական օրեր
Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոնի կամուրջին,
Հորդ մազերը՝ գետ գիշերվան,
ԵՎ հակինթներ՝ականջին:
Աչքերը սեւ՝ արեւներ սեւ:
Արեւների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթեւ
Ծաղկանման շալի մեջ:
Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
ՈՒ գլուխս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղկծվածի,
Հավերժական կանանցի:
Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտորեց սիրտս պատանի…
Բանաստեղծությունը սիրո և ցավի անբաժանելիության մասին է. Ռիալտոյի կամուրջին տեսած աղջկա գեղեցկությունը Իսահակյանի մեջ արթնացնում է ոչ թե նոր սիրո հույս, այլ անցյալի վերքը, որովհետև մի ժամանակ նույնպիսի մի աղջիկ «կոտորեց սիրտս պատանի»։ Աղջիկը ներկայացվում է որպես «հավերժական կանանցի»՝ գիշերվա գետի պես հոսող ու արևի պես անմար, այսինքն՝ ոչ թե անհատ, այլ կրկնվող հավերժական սկզբունք։ Այդ պատճառով հանդիպումը դառնում է ճանաչում, ոչ թե հայտնություն: Իսահակյանը զգուշանում է, բայց չի կարողանում չտեսնել գեղեցկությունը։ Գաղափարը պարզ է՝ սերը չի մոռացվում, այն նորից է ճանաչվում նույն դեմքի մեջ, և հենց այդ անխուսափելի կրկնությունն է մարդկային տառապանքի ու գեղեցկության աղբյուրը։
Ռավեննայում
Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:
Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:
Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:
Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,
Ու անցիր…
* * *
Թաթիկներըդ լուսեղեն —
Լույս-թըռչնիկներ դրախտի.
Ճաճաչներով ոսկեղեն
Բույն կհյուսեն նոր բախտի։
Զմրուխտ թասով գինի ես,
Բույրըդ աշխարք է առել.
Շուրթըս դիպավ շրթունքիդ
Աշխարքիս տերն եմ դառել։
Մազերըդ մեղմ փայելով՝
Ինքս ինձեն հեռացա,
Աչերիդ մէջ նայելով՝
Ողջ տիեզերք մոռացա…
* * *
Օտա՜ր, ամայի՜ ճամփեքի վրա
Իմ քարավանըս մեղմ կըղողանջե.
Կանգնի՛ր, քարավանս, ինձի կըթվա,
Թե հայրենիքես ինձ մարդ կըկանչե:
Բայց լուռ է շուրջըս ու շըշուկ չըկա
Արևա՛ռ, անդո՛րր այս անապատում.
Ա՜խ, հայրենիքըս ինձ խորթ է հիմա,
Ու քնքուշ սերըս ուրիշի գրկում:
Կընոջ համբույրին է՛լ չեմ հավատա,
Շուտ կըմոռանա նա վառ արցունքներ.
Շարժվի՛ր, քարավանս, ինձ ո՞վ ձայն կըտա,
իտցի՛ր, լուսնի տակ չըկա ուխտ ևսեր:
Գընա՛, քարավանս, ինձ հետդ քա՜շ տուր
Օտար, ամայի ճամփեքի վրա.
Ուրտեղ կհոգնիս` գըլուխըս վար դիր
Ժեռ-քարերի մեջ, փըշերի վըրա…
Այս ստեղծագործությունը մարդու ուղղու մասին է: Ամեն ինչ անցողիկ է, և մարդ ի վերջո մնում է միայնակ։ Արարատի «ծեր կատարին» դարերն անցնում են «վայրկյանի պես», սերունդները նայում են գագաթին ու անցնում, ուստի Իսահակյանը ընթերցողին հրավիրում է նույն ճակատագրին։ Սերը կարճ պահի պատրանք է ` սիրելիի հպումից հետո մարդ դառնում է «աշխարհիս տեր», բայց դա չի փրկում միայնությունից։ Օտար ճամփի վրա քարավանը լսում է հայրենիքի ձայնը, սակայն հայրենիքը «խորթ է հիմա», սերը՝ ուրիշի գրկում, և «լուսնի տակ չկա ուխտ և սեր»։ Հուսահատության գագաթին մարդը մնում է միայն քարավանի հետ՝ պատրաստ գլուխը դնելու քարերի ու փշերի վրա։ Գաղափարը՝ սիրո ու հայրենիքի կորստից բացահայտված մարդկային միայնությունն է. այն, ինչ հավերժ էր թվում, անցողիկ է, և մնում է միայն ճանապարհը՝ առանց տան ու հավատքի։
Classwork
Ինչպես հարմարվել կլիմայի գլոբալ տաքացմանը
Կլիմայի գլոբալ տաքացմանը հարմարվելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել մի քանի կոնկրետ քայլեր, որոնք կօգնեն մարդկանց պաշտպանվել բարձր ջերմաստիճանից, երաշտներից, ջրհեղեղներից և այլ բնական երևույթներից։
1. Խնայել ջուրը։ Անհրաժեշտ է փակել ծորակները, վերանորոգել ջրի արտահոսքերը, անձրևաջուրը հավաքել և օգտագործել բույսերը ջրելու համար։ Գյուղատնտեսության մեջ կարելի է կիրառել կաթիլային ոռոգում։
2. Պաշտպանվել շոգից։ Շոգ օրերին պետք է խմել բավարար քանակությամբ ջուր, հագնել թեթև հագուստ, հնարավորության դեպքում մնալ ստվերում և խուսափել օրվա ամենաշոգ ժամերին երկար ժամանակ դրսում լինելուց։
3. Ավելացնել կանաչ տարածքները։ Պետք է ծառեր տնկել, պահպանել և վերականգնել այգիները, քանի որ դրանք ստվեր են ապահովում և նվազեցնում են քաղաքների գերտաքացումը։
4. Հարմարեցնել շենքերը բարձր ջերմաստիճանին։ Շենքերում կարելի է տեղադրել ջերմամեկուսացում, օգտագործել արևի ճառագայթները փակող վարագույրներ և ապահովել լավ օդափոխություն։ Դա կօգնի ներսում պահպանել ավելի կոմֆորտ ջերմաստիճան։
5. Պաշտպանել գյուղատնտեսությունը։ Անհրաժեշտ է աճեցնել երաշտադիմացկուն բույսեր, հարմարեցնել աշխատաժամերը ՝ ըստ եղանակային պայմանների, խնայել ջուրը և պահպանել հողի խոնավությունը։
6. Պատրաստվել ջրհեղեղներին և անտառային հրդեհներին։ Պետք է հետևել եղանակի կանխատեսումներին, պահպանել անտառային տարածքները և արտակարգ իրավիճակների համար նախապես մշակել տարածքները:
7. Օգտագործել կլիմայական կանխատեսումները։ Եղանակային վտանգների մասին նախազգուշացումներին հետևելը մարդկանց հնարավորություն կտա ժամանակին պատրաստվել շոգին, փոթորիկներին կամ այլ վտանգավոր երևույթներին։
8. Պաշտպանել մարդկանց առողջությունը։ Պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել երեխաներին, տարեցներին և շոգի նկատմամբ ավելի զգայուն մարդկանց։ Շոգ եղանակին կարևոր է ապահովել զով տարածքներ և անհրաժեշտության դեպքում դիմել բժշկական օգնության։
Homework
Հայկազուն Երվանդականների թագավորությունը.
ա/ Հայաստանը Ք. ա. 7-րդ դարավերջից մինչև Ք. ա. 330-ական թթ․
բ/ Հայոց թագավորությունները Ք. ա. 331-201 թթ.
գ/ Թագավորության պետական կարգը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 46-56/
Լրացուցիչ նյութ․
Հրաչիկ Սիմոնյան, «Հայոց պատմություն»՝ Բաժին 1, Գլուխ առաջին, էջ 41-45․
Առաջադրանք.
- Համառոտ ներկայացրե՛ք Երվանդ 1-ին Սակավակյացի և Տիգրան 1-ին Երվանդյանի գահակալության շրջանները։ Փորձե՛ք գնահատել նրանց գործունեությունը։
- Երվանդ Ա Սակավակյաց (Ք. ա. 6-րդ դարի առաջին կես)՝ Երվանդական հարստության հիմնադիրը։ Գահակալել է Մարաց գերիշխանության օրոք՝ պահպանելով ներքին ինքնուրույնություն (սեփական բանակ, դատարան, հարկեր)։ Նրա գլխավոր ձեռքբերումը ժառանգական իշխանության ավանդույթի և վարչական կառուցվածքի հիմնումն է։Տիգրան Ա Երվանդյան (Ք. ա. 560–535 թթ.)՝ Երվանդ Ա-ի որդին։ Նրա օրոք Մարաց տերությանը փոխարինեց Աքեմենյան Պարսկաստանը։ Ճկուն դիվանագիտությամբ դաշինք կնքեց Կյուրոս Մեծի հետ, մասնակցեց նրա արշավներին՝ դիմացը ստանալով իր տիրույթների ճանաչումը։ Ամրապնդեց երկիրը՝ կառուցելով ամրոցներ։Տիգրան Ա Երվանդյան (Ք. ա. 560–535 թթ.)՝ Երվանդ Ա-ի որդին։ Նրա օրոք Մարաց տերությանը փոխարինեց Աքեմենյան Պարսկաստանը։ Ճկուն դիվանագիտությամբ դաշինք կնքեց Կյուրոս Մեծի հետ, մասնակցեց նրա արշավներին՝ դիմացը ստանալով իր տիրույթների ճանաչումը։ Ամրապնդեց երկիրը՝ կառուցելով ամրոցներ։Երկուսն էլ գործել են ծանր աշխարհաքաղաքական պայմաններում, առանց լիարժեք անկախության։ Սակայն կարողացան պահպանել հայոց պետականության, ներքին կառավարման և մշակութային ինքնության շարունակականությունը՝ հիմք դնելով հետագա հայոց թագավորություններին։
2․ Համեմատե՛ք Վանի թագավորության և Հայկազուն Երվանդականների թագավորության պետական կարգը /բլոգային աշխատանք/.- Առաջադրանք 2
Վանի թագավորության և Երվանդականների պետական կարգը
Իշխանության բնույթը։ Վանում թագավորը կենտրոնացված գերիշխանություն ուներ՝ ռազմական առաջնորդ, օրենսդիր, դատավոր և գերագույն քրմապետ։ Երվանդականների մոտ իշխանությունը սահմանափակ էր՝ կախված Մարաց, Աքեմենյան և Սելևկյան տերություններից. հայոց թագավորը վճարում էր հարկ ու զորք տալիս, բայց պահպանում էր ներքին ինքնավարությունը։
Վարչական համակարգը։ Վանում՝ կենտրոնացված. նահանգները կառավարում էին թագավորի նշանակած զինվորական նահանգապետերը։ Երվանդականների մոտ՝ սատրապական, տեղական իշխանական տներով, որոնք մեծ ինքնուրույնություն ունեին։
Իշխանության փոխանցումը։ Երկուսում էլ ժառանգական էր, սակայն Երվանդականների մոտ արտաքին տերությունը կարող էր հաստատել կամ մերժել թեկնածությունը։
Բանակը։ Վանում՝ հզոր, մշտական, նվաճողական։ Երվանդականների մոտ՝ պաշտպանողական, մասամբ տրամադրվում էր պարսից արքային։
Կրոնը։ Վանում՝ կենտրոնական, թագավորը գերագույն քրմապետ էր (Խալդի)։ Երվանդականների մոտ՝ ավելի ցրված, տեղական քրմական դասի և ազնվականության միջև, զրադաշտականության ազդեցությամբ։
Մայրաքաղաքները։ Վան՝ Տուշպա։ Երվանդականներ՝ Արմավիր, ապա Երվանդաշատ։
Հիմնական տարբերությունը։ Վանը հայոց պետականության անկախ ու հզոր փուլն է, Երվանդականները՝ կախյալ, բայց ինքնավար փուլը։ Պատճառը պատմական իրավիճակն է. Ուրարտուն գործում էր առանց մեկ գերիշխող տերության, Երվանդականները՝ Աքեմենյան կայսրության շրջանակներում։
Green bank
Do you think green bank is an good place to visit?
In my opinion, yes! Green Bank is a good place to visit if you want peace and quiet holiday without technologyes and wi fi.
It is a very interesting town because it has a huge radio telescope that studies space, but this means there is no Wi-Fi or smartphone signal. Life there feels like the 1950s, which is perfect for a digital detox and enjoying nature. However, it can be difficult for some tourists because there are no shopping centres, restaurants, or cinemas. In conclusion, it is a very great place to visit if you want a unique experience, but not a good place if you cannot live without the internet.
