ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐ
ԱՎԱԳ ԴՊՐՈՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆ
ԹԵՄԱ –
ՍՈՎՈՐՈՂ – Մարիամ Դալլաքյան
ԴԱՍԱՐԱՆ – 10 դասարան
ՂԵԿԱՎԱՐ –
ԳՐԱԽՈՍ –
Քաղաքակրթության
Առաջադրանք.
1. Պարզաբանե՛ք «քաղաքակրթություն» հասկացությունը։ Քաղաքակրթության ի՞նչ տիպեր կան․ներկայացրե՛ք դրանց բնորոշ կողմերը։
Քաղաքակրթությունը հասարակության զարգացման բարձր մակարդակն է, որը բնորոշվում է զարգացած տնտեսությամբ, քաղաքներով, պետությամբ, մշակույթով, գիտությամբ, գրով և հասարակական կազմակերպվածությամբ։
Քաղաքակրթությունները կարելի է բաժանել մի քանի հիմնական տիպերի․
- Գյուղատնտեսական քաղաքակրթություն – հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն ու անասնապահությունն է։ Մարդիկ հիմնականում ապրում են գյուղերում, իսկ հասարակության մեջ կարևոր դեր ունեն հողն ու գյուղատնտեսական աշխատանքը։
- Արդյունաբերական քաղաքակրթություն – զարգանում են գործարանները, մեքենաները, արտադրությունը և քաղաքները։ Մեծանում է մարդկանց ներգրավվածությունը արդյունաբերության և տեխնիկայի մեջ։
- Հետարդյունաբերական կամ տեղեկատվական քաղաքակրթություն – մեծ նշանակություն ունեն գիտությունը, տեղեկատվությունը, բարձր տեխնոլոգիաները, ինտերնետը և ծառայությունների ոլորտը։
- Արևելյան և արևմտյան քաղաքակրթություններ – դրանք տարբերվում են իրենց պատմական զարգացման, մշակույթի, կրոնական պատկերացումների, հասարակական ու քաղաքական համակարգերի առանձնահատկություններով։
Այսպիսով, քաղաքակրթությունը հասարակության զարգացման և մշակույթի ընդհանուր մակարդակն է, իսկ տարբեր քաղաքակրթություններ կարող են միմյանցից տարբերվել իրենց տնտեսությամբ, մշակույթով, կառավարման ձևով և ապրելակերպով։
2․ Համացանցային նյութերի օգտագործմամբ փորձե՛ք գտնել երկրագնդի վրա ապրող այնպիսի ժողովուրդների, որոնք անհավասարաչափ զարգացման հետևանքով դեռևս ապրում են տոհմատիրական հասարակության պայմաններում /բլոգային աշխատանք/.
Անհավասարաչափ զարգացման հետևանքով այսօր էլ կան ժողովուրդներ, որոնք պահպանել են տոհմատիրական հասարակությանը բնորոշ կյանքի ձևերը։ Նրանք հիմնականում ապրում են հեռավոր և դժվար հասանելի վայրերում և քիչ են շփվում ժամանակակից հասարակության հետ։
Օրինակներ են՝
- Սենտինելցիները – ապրում են Հնդկական օվկիանոսի Հյուսիսային Սենտինել կղզում։ Նրանք գրեթե ամբողջությամբ մեկուսացած են արտաքին աշխարհից և ապրում են որսորդությամբ ու հավաքչությամբ։
- Յանոմամիները – ապրում են Ամազոնի անտառներում՝ Բրազիլիայի և Վենեսուելայի տարածքներում։ Նրանց հասարակության մեջ կարևոր դեր ունեն համայնքը, ազգակցական կապերը և ավանդույթները։
- Մասայները – ապրում են Քենիայում և Տանզանիայում։ Նրանց մոտ պահպանվել են ավանդական համայնքային հարաբերությունները, անասնապահությունը և հին սովորույթները։
- Հիմբաները – ապրում են հիմնականում Նամիբիայում։ Նրանք շարունակում են պահպանել ավանդական կենցաղը, անասնապահությունը և ցեղային սովորույթները։
Այս ժողովուրդներին ուսումնասիրելիս կարևոր է հասկանալ, որ «տոհմատիրական հասարակություն» ասելով նկատի ունենք ազգակցական կապերի և ավանդական համայնքային հարաբերությունների վրա հիմնված հասարակական կազմակերպումը, ոչ թե այն, որ այդ ժողովուրդները «հետ են մնացել»։
Ինչ է գեղեցիկը այսօր
Այսօր գեղեցիկի ընկալումը մեծապես փոխվել է։ Անցյալում մարդիկ գեղեցկությունը փնտրում էին ըստ կոնկրետ կանոնների, կատարյալ արտաքինի կամ թանկարժեք իրերի մեջ, իսկ այսօր ամեն ինչ շատ ավելի պարզ է։Ներկա ժամանակներում իսկական գեղեցկությունը կապված է բնականության և անկեղծության հետ, չնայած որ մեր ժամանակաշրջանում գոյություն ունեն բազմազան արհեստական և կեղծ բաներ: Այն մարդը, ով չի վախենում լինել այնպիսին, ինչպիսին կա, չի թաքնվում դիմակների հետևում և պահպանում է իր յուրահատկությունը արդեն իսկ համարվում է գեղեցիկ: Մենք սկսել ենք ավելի շատ գնահատել մարդկանց ներքինը՝ բարությունը, հոգատարությունը և մարդկանց օգնելու պատրաստակամությունը։ Երբ մարդը լավ արարքներ է գործում, նրա արտաքինն էլ է սկսում ավելի հաճելի ու գրավիչ թվալ։
Բացի այդ, այսօր գեղեցիկը մենք տեսնում ենք կյանքի պարզ բաներում։ Դա կարող է լինել ընկերական անկեղծ ժպիտը,գունեղ մայրամուտը կամ մի բաժակ համեղ խմիչքը հանգիստ եղանակին։ Ժամանակակից աշխարհի կեղծավորությունների վազքի մեջ գեղեցիկ է համարվում այն ամենը, ինչը մեզ ստիպում է կանգ առնել, շունչ քաշել և ջերմություն զգալ հոգում։ Այսպիսով՝ այսօրվա գեղեցկությունը ոչ թե ցուցադրական արհեստական բաներն է, այլ կյանքի հանդեպ սերն ու ներքին խաղաղությունը։
Homework
Անհատական աշխատանք
- Արդի հայերենն ունի գրական լեզվի երկու ճյուղ։ Պարզե՛ք, թե աշխարհում ուրիշ ինչ լեզուներ կան, որ ունեն գրական լեզվի ճյուղեր (տարբերակներ)։ Համեմատե՛ք դրանք հայերենի հետ։
- Աշխարհում կան բազմաթիվ լեզուներ, որոնք հայերենի նման ունեն գրական լեզվի երկու կամ ավելի տարբերակներ. լեզվաբանության մեջ դրանք կոչվում են բազմակենտրոն (պլյուրիցենտրիկ) լեզուներ։
- Քանի որ Հայաստանը շատ հին երկիր է մենք ունենք հին պատմություն և հարուստ մշակույթ, ուստի մեր գրական լեզվի ճյուղավորումը նույնպես տարբեր է: Իսկ ինչը վերաբերվում է ուրիշ երկրների լեզուների ճյուղերին դրանք հիմնականում ունեն արհեստական ծագում:
- Օրինակ` Նորվեգերեն:
Բուկմոլ (Bokmål) և Նյունորսկ (Nynorsk)
Հայերենի նման երկու ճյուղերն էլ պաշտոնական են։ Սակայն, ի տարբերություն հայերենի, որտեղ բաժանումը պատմաաշխարհագրական է, նորվեգերենում այն արհեստական է (մեկը հիմնված է դանիերենի, մյուսը՝ տեղական բարբառների վրա)։ - Ալբաներեն Գեգերեն (հյուսիսային) և Տոսկերեն (հարավային)
Ճյուղավորումն ունի նույն աշխարհագրական բնույթը, ինչ հայերենինը։ Սակայն ալբաներենում պաշտոնական պետական ստանդարտ է ընտրվել միայն մեկը (տոսկերենը), մինչդեռ հայերենի երկու ճյուղերն էլ լիարժեք գրական կարգավիճակ ունեն։
- . Մաշտոցյան այբուբենը ինչո՞ւ է համարվում հնչյունագրական։
Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած այբուբենը համարվում է հնչյունագրական (ֆոնեմային), քանի որ այն հիմնված է «մեկ հնչյունին՝ մեկ տառ» կատարյալ սկզբունքի վրա։ 5-րդ դարի սկզբին Մաշտոցը նախապես մանրակրկիտ ուսումնասիրեց հայերենի կենդանի խոսվածքը և լեզվի յուրաքանչյուր առանձին հնչյունի համար ստեղծեց մեկ հստակ գրույթ (տառ)՝ ապահովելով բացարձակ ճշգրիտ համապատասխանություն գրի և արտասանության միջև։ Ի տարբերություն պատկերագրերի կամ վանկային համակարգերի, հայոց գրերը հաղորդում են ոչ թե իմաստներ կամ բառեր, այլ մարդկային ձայնային կոնկրետ հնչյուններ։ Ավելին, մաշտոցյան այբուբենում չկային երկհնչյունների համար նախատեսված կոմբինացիաներ (դիգրաֆներ, ինչպես անգլերեն «sh» կամ «ch» տառակապակցություններն են)։ Սրա շնորհիվ հայերենը ստացավ մի այնպիսի ճկուն համակարգ, որտեղ բառերը գրվում են այնպես, ինչպես հնչում են, և կարդացվում են այնպես, ինչպես գրված են։
Նար-Դոս «Ես և նա»
Ընթերցանություն և քննարկում- Նար-Դոս «Ես և նա»
Հարցեր քննարկման համար
- Ինչպե՞ս են տարբերվում «Ես»-ը և «Նա»-ն իրենց բնավորությամբ, ապրումներով և կամքի ուժով:
- «Ես»-ը ավելի թույլ կամքով, անվստահ և իրականությունից կտրված մարդ է։ Նա շատ է ապրում իր երևակայության մեջ և դժվարությամբ է հաղթահարում կյանքի դժվարությունները։ Իսկ «Նա»-ն ավելի ուժեղ կամք ունի, համառ է և կարողանում է պայքարել իր նպատակների ու զգացմունքների համար։ Նրանց տարբերությունը հատկապես երևում է նրանով, թե ինչպես են նրանք արձագանքում կյանքի դժվարություններին։
- Ո՞րն է հիմնական հոգեբանական հակասությունը հեղինակի և ստեղծագործության հերոսի միջև:
- Հեղինակը փորձում է իրականությունը տեսնել այնպես, ինչպես այն կա, իսկ հերոսը հաճախ առաջնորդվում է իր երևակայությամբ և գրականությունից ստացած պատկերացումներով։ Հերոսը ցանկանում է, որ կյանքը նման լինի իր կարդացած գեղեցիկ պատմություններին, բայց իրականությունը դրան չի համապատասխանում։
- Ինչո՞ւ է «Ես»-ը քննադատությամբ կամ հեգնանքով մոտենում «Նա»-ի սիրային պատմությանը և ապրումներով։
- «Ես»-ը չի հավատում, որ իրական սերը կարող է լինել այնպես գեղեցիկ և կատարյալ, ինչպես ներկայացվում է գրականության մեջ։ Այդ պատճառով «Նա»-ի զգացմունքները նրան չափազանց ռոմանտիկ և միամիտ են թվում։ Նա կարծես փորձում է ծաղրել այն, ինչ ինքն էլ ինչ-որ չափով չի կարողանում ապրել։
- Արդյոք «Նա»-ի զգացմունքներն անկե՞ղծ են, թե՞ թելադրված են ժամանակի գրական ու հասարակական կարծրատիպերով:
- Ինչպե՞ս է Նար-Դոսը ցույց տալիս գրականության ազդեցությունը մարդու իրական կյանքի և արարքների վրա:
- Հեղինակը ցույց է տալիս, որ մարդը կարդացած գրքերից կարող է իր մեջ ստեղծել կյանքի որոշակի պատկեր։ Հերոսը գրականությունից վերցրած սիրո և կյանքի գաղափարները տեղափոխում է իրականություն։ Սակայն կյանքը ավելի բարդ է, և գրականության մեջ գեղեցիկ թվացող բաները իրական կյանքում միշտ նույն կերպ չեն լինում։
- Ինչո՞ւ է իրական կյանքը հաճախ ջարդում վեպերից քաղված գեղեցիկ ու միամիտ պատրանքները:
- Քանի որ իրական կյանքում առկա են բազմազան դժվարություններ,իսկ վեպերում հաճախ հանդիպում է իդեալացված միջավայր, որտեղ չկան այդքան դժվարություններ, և բոլորը երջանիկ են:
- Ըստ ձեզ՝ ո՞րն է պատմվածքի գլխավոր ասելիքը և գաղափարը:
- Ըստ իս` հիմնական ասելիքը այն է, որ պետք է սթափ նայել մեզ շրջապատոր պատահույթներին ու դժվարություններին: Պետք է միշտ մնալ ուժեղ և հպարտ ` անկախ ամենինչից:
- Ինչո՞ւ է վերնագիրը հենց «Ես և նա»․ արդյոք խոսքը միայն երկու տարբեր անհատների՞, թե՞ միևնույն մարդու երկփեղկված ներաշխարհի մասին:
- Վերնագիրը ցույց է տալիս երկու տարբեր մարդկանց, որոնք ունեն տարբեր բնավորություն և կյանքի նկատմամբ տարբեր վերաբերմունք։ Բայց կարելի է նաև այն ընկալել որպես մարդու ներաշխարհի երկու կողմեր։ «Ես»-ը և «Նա»-ն կարող են ներկայացնել մարդու մեջ եղած երկու տարբեր վիճակներ՝ մեկը՝ ավելի թույլ ու կասկածող, մյուսը՝ ավելի ուժեղ և պայքարող։
- Կարո՞ղ ենք արդյոք այսօր էլ հանդիպել «Ես»-ի կամ «Նա»-ի նման մարդկանց մեր շրջապատում։
- Իմ կարծիքով Այո, քանի որ մինչ այսօր շատ մարդիկ ապրում են իրենց երևակայության, սոցիալական ցանցերից կամ ֆիլմերից ստացած պատկերացումներով։Կան նաև կյանքին ավելի սթափ և համառ մարդիկ, որոնք լուրջ են վերաբերվում դժվարություններին, անհաջողություններին և կարողանում են պայքարել լավ ապագայի համար:
Ամենավտանգավոր 10 էկոլոգիական խնդիրները
Մեր ժամանակներում կան բազմազան էկոլոգիական խնդիրներ, որոնք կործանում են մարդու կյանքը: Դրանք շատ են, բայց ես կթվարկեմ 10 ամենագլոբալ խնդիրները:
- Պլաստիկ: Պլաստիկը աղտոտումը շատ լուրջ էկոլոգիական խնդիր է: Այն քայքայվում է շատ երկար, միկրոպլաստիկ վերածվոլով մնում է մարդու օրգանիզմում, աղտոտում է օվկիանոսը ը այլն:
- Անտառհատում: Հիմնական ծառերի կտրելու պատճառը դա թուղթն է: Իսկ ինչպես մենք գիտենք ծառերը թթվածնի հիմնական աղբյուրն է: Ապագայում դա կարող է շատ լուրջ հետևանքներ ունենալ օդի աղտոտվածության համար` թթվածնի պակասից:
- Գլոբալ տաքացում:Գլոբալ տաքացման պատճառով հալվում են օվկիանոսները, տաք միջավայրի պատճառեվ վատանում է պտղաբերությունը, նաև այն վտանգավոր է նրանով, որ տաք միջավայրուն բակտերիաները շատանում են, ինչի պատճառով նոր վիրուսների հայտնաբերության շանսերը մեծանում են:
- Կենդանիների անհետացում: Էկոլոգիական խնդիրների արդյունքում որոշ կենդանիների ցեղատեսակները հայտնվում են ոչնչացման եզրին:Քանի որ ամեն մի կենդանի ունի իր կարևորագույն դերը բնության մեջ, ցանկալի չէ, որ նրանք ոչնչանան:
- Ջրի աղտոտվածություն:Ջրի աղտոտվածությունը ժամանակակից էկոլոգիայի հիմնական խնդիրն է:Երբ մարդիկ գետերի, լճերի ու ծովերի մեջ աղբ, պլաստիկ, գործարանների կեղտոտ ջրեր ու քիմիական նյութեր են գցում ` ջուրը թունավորվում է, և մաքուր խմելու ջուրը քչանում է: Ջրի մեջ ապրող ձկներն ու բույսերը ոչնչանում են: Իսկ այն դեպքում, երբ մարդիկ օգտագործում են այդ կեղտոտ ջուրը կա հնարավորություն վտանգավոր հիվանդություններ ստանալ:Իմ կարծիքով հենց ջրի աղտոտվածությունն է հիմնական էկոլոգիական խնդիրը, քանի որ բոլոր մարդկանց օրգանիզմները բաղկացած են հիմնականում ջրից (65-75%) և առանց ջուր մադրիկ ուղղակիորեն կմահանան:
- Օդի աղտոտվածության: Մարդուն գոյատևելու համար անհրաժեշտ է թթվածին: Իսկ եթե օդը աղտոտված է` թոքերում առաջանում է կեխտի նստվածք, որը բերում է շնչառական խնդիրների:
- Հողի էրոզիա և դեգրադացիա:
Գյուղատնտեսական գործունեությունն ու անտառահատումները քայքայում են հողը, ինչն իջեցնում էբերքատվությունը և ազդում սննդի արտադրության վրա: - Գերբնակեցում: Գերբնակեցման արդյունքում շատանում են մարդիկ, ինչի պատճառով էլ մեծանում է անհրաժեշտ ռեսուրսների կարիքը:
- Ռեսուրսներ: Մարդիկ շատ հաճախ են օգտագործում բնական ռեսուրսները, որոնց շատ երկար ժամանակ է պահանջում վերականգնվելու համար։Իսկ եթե դրանք օգտագործել չափից շատ, դրանք ուղղակիորեն կսպառվեն, և կառաջանա համաշխարհային քաոս:
- Օզոն: Օզոնային շերտի բացվածքի պատճառով շատ տիեզերական աղբ է մտնում Երկիր մոլորակ։
English homework
Կազմել 10 նախադասություններ օգտագորխելով ներկա շարունակական ժամանակաձևը։
He is saving money for a new car
she is looking for a new work
They are planning their holidays
you are having fun
she is watching tv
he is playing asketball
we are playing together
she is cooking
he is smiling
they are playing outside
im planning a trip to finland
we are having a conversations
Քիմիա
- Ինչու՞ է անհրաժեշտ պահպանել անվտանգության կանոնները նյութերի հետ աշխատելիս, նաև կենցաղում
- Պահպանել անվտանգության կանոնները անհրաժեշտ է, որպեսզի կանխել հնարավոր վնասվածքները:Նյութերը կարող են վնաաոլ մարու մաշկը, աչքի ցանցաթաղանթը, շնչառական ուղիները և այլն: Դրանք կարող են լինել թունավոր, պայթուցիկ և մաշկ քայքայող:
- Նյութերի ինչպիսի՞ հատկություններ գիտեք
- Ֆիզիկական հատկություններ-գույն, հոտ, համ, ագրեգատային վիճակ, խտություն, լուծելիություն, հալման և եռման ջերմաստիճան։
Քիմիական հատկություններ-այրվելու, օքսիդանալու, այլ նյութերի հետ ռեակցիամտնելու հատկություն։ - Ինչպիսի՞ երևույթներ գիտեք
- Ֆիզիկական երևույթի դեպքում նոր նյութ չի առաջանում և կարող է փոխվել նյութի արտաքինը, իսկ քիմիականի դեպքում՝ առաջանում են նոր նյութեր։
- Ինչպիսի՞ արտաքին հատկանիշներով եք համոզվում, որ տեղի է ունեցել քիմիական փոխարկում`ռեակցիա
- Գազի առաջացում, գույնի, համի և հոտի փոփոխություն, ջերմաստիճանի փոփոխություն, նստվածքի առաջացում:
- Խառնուրդներից մաքուր նյութերի ստացման ինչպիսի՞ բաժանման եղանակներ գիտեք
- Բյուրեղացում, գոլորշիացում, զտում, թորում և այլն:
- Ո՞րն է համարվում մաքուր նյութ:
- Մաքուր նյութ է համարվում այն նյութը, որը կազմված է միայն մեկ տեսակի մասնիկներից
- Ի՞նչ է քիմիական երևույթը. ինչո՞վ է այն տարբերվում ֆիզիկական երևույթից
- Քիմիական երևույթի ժամանակ փոփոխվում է նյութի բաղադրությունը և ագրեգատային վիճակը: Քիմիական երևույթը տարբերվում է ֆիզիկականից, քանի որ ֆիզիկական երևույթի ժամանակ չի փոխվում ագրեգատային վիճակը:
- Ինչպիսի՞ երևույթ է այրումը`ֆիզիկական, թե՞ քիմիական
- Այրումը քիմիական երևույթ է, քանի որ այրման ընթացքում առաջանում են նոր նյութեր։
- Այրելիս նյութը անհետանու՞մ է
- Ոչ, այն պարզապես փոխում է նյութի բաղադրությունը:
- Ինչու՞ դիտարկված այրվող նյութերի բոցի պայծառությունը տարբեր է:
- Այրվող նյութերի բոցի պայծառությունը տարբեր է, որովհետև այն պայմանավորված է բոցում շիկացած փոքրագույն պինդ մասնիկների առկայությամբ և այրվող նյութերի քիմիական բաղադրությամբ:
- Ինչու՞ է ջրածինը այրվում պայթյունով
- Ջրածինը պայթյունով է այրվում, քանի որ նրա փոխազդեցությունը թթվածնի հետ ընթանում է չափազանց արագ և ուղեկցվում է մեծ քանակությամբ ջերմության անջատմամբ։
- Որո՞նք են քիմիական ռեակցիաների ընթանալու պայմանները և արտաքին հատկանիշները
- Քիմիական ռեակցիաների սկսվելու և ընթանալու հիմնական պայմաններն են նյութերի անմիջական հպումը, դրանց մանրացումն ու խառնումը՝ շփման մակերեսը մեծացնելու համար, ինչպես նաև սկզբնական կամ անընդհատ տաքացումը (էներգիայի հաղորդումը): Իսկ այն մասին, որ քիմիական ռեակցիան արդեն տեղի է ունեցել, հուշում են դրան ուղեկցող արտաքին հատկանիշները՝ ջերմության անջատումը կամ կլանումը, գույնի փոփոխությունը, գազի անջատումը, նստվածքի առաջացումը կամ յուրահատուկ հոտի հայտնվելը։
- Ինչպե՞ս կհիմնավորեք ձեր ստացած նյութի մաքրությունը
Նյութի մաքրությունը ապացուցելու համար դրա հատկությունները համեմատում են մաքուր նյութի հայտնի տվյալների հետ, քանի որ մաքուր նյութն ունի հաստատուն ցուցանիշներ, իսկ խառնուրդները փոխում են դրանք: Ամենապարզ հիմնավորումն այն է, որ պինդ նյութը հալվում է, իսկ հեղուկը եռում է հստակ մեկ ջերմաստիճանում, կամ լաբորատոր թղթի վրա նմուշը թողնում է միայն մեկ հստակ բիծ, ինչը փաստում է կողմնակի նյութերի բացակայությունը:
Դալլաքյան Մարիամ👼 