Featured
Posted in Հետազոտական աշխատանք 2026-2027, Դասեր

Հետազոտական աշխատաբք

ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐ

ԱՎԱԳ ԴՊՐՈՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆ

ԹԵՄԱ -Ինչպե՞ս են գեները ազդում մարդու որոշ հատկանիշների վրա

ՍՈՎՈՐՈՂ – Մարիամ Դալլաքյան

ԴԱՍԱՐԱՆ – 10 դասարան

ՂԵԿԱՎԱՐ – Անուշ Ասատրյան

ԳՐԱԽՈՍ –

Posted in Քիմիա 2026-2027, Դասեր

Քիմիա հարցեր

1. Ինչո՞ւ նյութերում ատոմները միացած են որոշակի զանգվածային հարաբերությամբ

Քանի որ ատոմները միանում են ամբողջական թվերով՝ ըստ վալենտականության, և յուրաքանչյուր տարրի ատոմն ունի որոշակի հարաբերական ատոմային զանգված, ապա միացություններում տարրերի զանգվածային հարաբերությունը միշտ հաստատուն է (հաստատուն բաղադրության օրենք):

2. Ո՞րն է պարբերության համարի, կարգաթվի և խմբի համարի ֆիզիկական իմաստները

  • Կարգաթիվը (Z) ցույց է տալիս միջուկի լիցքը, այսինքն՝ պրոտոնների (և չեզոք ատոմում՝ էլեկտրոնների) թիվը:
  • Պարբերության համարը ցույց է տալիս էներգետիկ մակարդակների (էլեկտրոնային շերտերի) թիվը:
  • Խմբի համարը ցույց է տալիս վալենտային էլեկտրոնների թիվը (գլխավոր ենթախմբերի համար):

3. Ի՞նչ սկզբունքներով են ատոմում էլեկտրոնները լրացվում

Երեք հիմնական սկզբունք՝

  • Նվազագույն էներգիայի սկզբունք (Կլեչկովսկու կանոններ)՝ նախ լրացվում են ավելի ցածր էներգիայով օրբիտալները:
  • Պաուլիի արգելման սկզբունք՝ մեկ օրբիտալում կարող են լինել առավելագույնը 2 էլեկտրոն՝ հակառակ սպիններով:
  • Հունդի կանոն՝ ենթամակարդակում էլեկտրոնները նախ լրացնում են յուրաքանչյուր օրբիտալը մեկական՝ նույն սպինով:

4. Ինչպե՞ս կնութագրեք էլեկտրոնի վիճակը ատոմում քվանտային թվերով n, l, m₁, mₛ

  • n (գլխավոր քվանտային թիվ)՝ էներգետիկ մակարդակը, n = 1, 2, 3…
  • l (ուղեծրային/կողմնային)՝ ենթամակարդակը, l = 0, 1, 2, 3 (s, p, d, f)
  • m₁ (մագնիսական)՝ օրբիտալի տարածական դիրքը, արժեքներ՝ -l-ից մինչև +l
  • mₛ (սպինային)՝ էլեկտրոնի սպինը, ±½

5. Ի՞նչ է էներգետիկ մակարդակը, ենթամակարդակը, ատոմային օրբիտալը

  • Էներգետիկ մակարդակ՝ էլեկտրոնների շերտ, որին համապատասխանում է n գլխավոր քվանտային թիվը:
  • Ենթամակարդակ՝ մակարդակի ներսում խումբ, որին համապատասխանում է l-ը (s, p, d, f):
  • Ատոմային օրբիտալ՝ միջուկի շուրջ տարածություն, որտեղ էլեկտրոն գտնելու հավանականությունն առավելագույնն է:

6. Որո՞նք են վալենտային էլեկտրոնները, ինչո՞ւ

Վալենտային են արտաքին էներգետիկ մակարդակի էլեկտրոնները (d-տարրերի դեպքում՝ նաև նախավերջին մակարդակի d-էլեկտրոնները): Դրանք են որոշում տարրի քիմիական հատկությունները, քանի որ մասնակցում են քիմիական կապերի առաջացմանը:

7. Ինչո՞ւ են տարրերը դասակարգվում s-, p-, d-, f- տարրերի

Ըստ վերջին լրացվող ենթամակարդակի՝ s-տարրեր (I–II խմբեր), p-տարրեր (III–VIII), d-տարրեր (անցումային մետաղներ), f-տարրեր (լանթանոիդներ, ակտինոիդներ): Դա հեշտացնում է հատկությունների կանխատեսումը:

8. Ինչպե՞ս է փոխվում մետաղական և ոչմետաղական հատկությունները

  • Պարբերությունում (ձախից աջ)՝ մետաղական հատկությունները թուլանում են, ոչմետաղականը՝ ուժեղանում:
  • Խմբում (վերևից ներքև)՝ մետաղական հատկությունները ուժեղանում են, ոչմետաղականը՝ թուլանում:

9. Ինչո՞ւ են տարրերի շառավիղները պարբերությունում փոքրանում

Քանի որ միջուկի լիցքն աճում է, էլեկտրոններն ավելի ուժեղ են ձգվում դեպի միջուկը, և ատոմի շառավիղը փոքրանում է (նույն մակարդակների քանակի դեպքում):

10. Ի՞նչ է իոնացման էներգիան (I), խնամակցությունը էլեկտրոնի հանդեպ (E), հարաբերական էլեկտրաբացասականությունը (X)

  • Իոնացման էներգիա (I)՝ էներգիան, որն անհրաժեշտ է չեզոք ատոմից մեկ էլեկտրոն անջատելու համար:
  • Էլեկտրոնի հանդեպ խնամակցություն (E)՝ էներգիայի փոփոխությունը, երբ ատոմն ընդունում է մեկ էլեկտրոն:
  • Հարաբերական էլեկտրաբացասականություն (X)՝ ատոմի ունակությունը՝ քիմիական կապում ձգելու ընդհանուր էլեկտրոնային զույգը:

11. Ինչպիսի՞ երևույթ է միջուկային ռեակցիան

Միջուկային ռեակցիան ֆիզիկական երևույթ է, քանի որ փոխվում է ատոմի միջուկը (տարրը), ոչ թե էլեկտրոնային թաղանթը:

12. Ինչո՞ւ տարրի գլխավոր տարբերիչ հատկությունը միջուկի լիցքն է

Քանի որ զանգվածային թիվը կարող է փոխվել իզոտոպների դեպքում (նույն տարրը՝ տարբեր զանգվածներ), իսկ միջուկի լիցքը (պրոտոնների թիվը) որոշում է էլեկտրոնների թիվը և, հետևաբար, տարրի քիմիական հատկությունները:

13. Ո՞ր տարրի ատոմն է ստացվում (^{235}\text{Np}) β-տրոհման արդյունքում

β-տրոհման ժամանակ նեյտրոնը վերածվում է պրոտոնի, ուստի կարգաթիվն ավելանում է 1-ով: Նեպտունիումի (Np) կարգաթիվը 93 է, հետևաբար ստացվում է զանգվածային թիվը մնում է 235, կարգաթիվը՝ 94:

[^{235}{93}\text{Np} \rightarrow ^{235}{94}\text{Pu} + e^- + \bar{\nu}_e]

Ստացվում է պլուտոնիում-235 ((^{235}\text{Pu})) ատոմ:

Սա քիմիայի դասի լավ ամփոփիչ հարցաշար է: Ուզու՞մ ես, որ այս պատասխանները ձևակերպեմ որպես կարճ խմբագրվող նշումներ կամ ֆլեշքարդներ սովորելու համար:

Posted in Մաթեմատիկա 10, Դասեր

Դասարանական աշխատանք

1. Լուծել հավասարումները։ (4 միավոր)

ա) 5(2x-3)=3x+13

10x-15=3x+13==> 10x-3x=13+15==> 7x=28 ==> x=4

բ) x^2-7x+12=0

D=49-48=1 ==> x1,2=7+-1/2= 4 և 3

2. Կատարել ձևափոխությունները՝ կիրառելով կրճատ բազմապատկման բանաձևերը։ (3 միավոր)

ա) (2a+3b)^2

(2a)^2+3b*2*2a+(3b)^2=4a^2+12ab+9b^2

բ) (5x-2)(5x+2)

(25x^2-4)^2

գ) (x+4)^2-(x-4)^2

(x2+8x+16)-(x2-8x+16) ==>x2+8x+16-x2+8x-16=16x

3. Լուծել տոկոսների վերաբերյալ խնդիրները։ (3 միավոր)

ա) Ապրանքի գինը 24 000 դրամ էր։ Այն թանկացրին 15%-ով։ Գտնել ապրանքի նոր գինը։

24 000(1+15\100)= 24000(1+0,15)=24000*1.5=27600

բ) Ապրանքի գինը զեղչից հետո դարձավ 17 000 դրամ։ Եթե զեղչը կազմել էր սկզբնական գնի 15%-ը, գտնել ապրանքի սկզբնական գինը։

x-x*15/100=17000 ==>85x/100=17000 ==> x=17000*100/85=20000

4. Լուծել տեքստային խնդիրը։ (3 միավոր)

Երկու թվերի գումարը 72 է։ Մեծ թիվը փոքրից 2 անգամ մեծ է։ Գտնել այդ թվերը։

x+2x=72==> 3x=72==> x=72/3=24

5. Լուծել շարժման վերաբերյալ խնդիրը։ (3 միավոր)

Երկու քաղաքների միջև հեռավորությունը 240 կմ է։ Երկու մեքենաներ միաժամանակ շարժվեցին իրար ընդառաջ։ Առաջին մեքենայի արագությունը 50 կմ/ժ է, իսկ երկրորդինը՝ 70 կմ/ժ։

Քանի՞ ժամ անց նրանք կհանդիպեն։

t=240/70+50=240/120=2. Պատ.` 2 ժամում:

6. Լուծել աշխատանքի վերաբերյալ խնդիրը։ (4 միավոր)

Առաջին բանվորը աշխատանքը կարող է կատարել 12 օրում, իսկ երկրորդը՝ 18 օրում։Քանի՞ օրում նրանք միասին կկատարեն ամբողջ աշխատանքը, եթե աշխատեն նույն արտադրողականությամբ։

Արաջին բանվորի աշխատանքի մասը օրական ` 1\12 իսկ երկրորդ բանվորի մասը `1\18 ==> միասին աշխատանքը `1\12+1\18= 5\36 ==> ամբողջ աշխատանքը միասին կատարելու ժամանակը 1: 5\36 =36\5 ≈ 7.2 օր

Posted in Պատմություն 10, Գրականություն 2026-2027

Սիրադեղյանական օրեր: Ամփոփում

Բուքը, երգը, երեխան

Ամեն տարվա գոճին

Հայ պատմիչներ, ջան պատմիչներ

Армянские историки, уважаемые истороки! Статья Вано Сирадехян

Վանո Սիրադեղյան: Կենսագրություն և փաստեր

Posted in Կենսաբանություն 2026-2027

Ֆերմենտ

՝ անընդհատ կաճի (մեծանա)

Ֆերմենտի քանակը հաստատուն է, իսկ սուբստրատի կոնցենտրացիան՝ մեծանում։ Քանի դեռ ակտիվ կենտրոնները զբաղված չեն, ավելի շատ սուբստրատ նշանակում է ավելի շատ ֆերմենտ-սուբստրատ կոմպլեքսներ և ավելի արագ ռեակցիա։

Սահմանափակող գործոնը ֆերմենտի քանակն է. երբ բոլոր ակտիվ կենտրոնները լցվեն, արագությունը կհասնի առավելագույնի  և այլևս չի աճի։ Բայց քանի որ ֆերմենտի քանակը «մնա անփոփոխ», իսկ սուբստրատն ավելանում է, արագության աճը տեղի է ունենում մինչև այդ սահմանը։

Posted in Մաթեմատիկա 10, Դասեր

Ռադիան

ա)2п*180/п=260

բ)-п*180/п=-180

գ)п/5*180/п=36

դ)3п/5*180/п=108

ե)-7п/12*180/п=-105

զ)-п/36*180\п=-5

է)12.5п*180/п=2250

ը)-6.25п*180/п=1125

71)ա) եռանկյան անկյուններն են 45՞, 45՞, 90՞==> 90՞=п/2 իսկ 45՞=п/4

բ)Հավասարակողմ եռանկյան բոլոր անկյունները հավասար են 60՞-ի ==> 60՞=п/3

գ)Ներքնաձգի կեսին հավասար էջի դիմացի անկյունը հավասար է 30՞-ի իսկ մյուս սուր անկյունը հավասար է 60-ի ==> 30՞=п/6, 60՞=п/3, 90՞=п/2

72)Որ անկյունն է մեծ a թե՞ B եթե`

ա)а=п/2=180/2=90 ==> a=п/2>B=85

բ)а=п/5=180/5=36 ==> B=40 > a=36

a=

Posted in Գրականություն 2026-2027, Դասեր

Армянские историки, уважаемые истороки! Статья Вано Сирадехян

За ваший матерей пожертвуем мы. Армянская героическая история ждет спасения.

В Карабахе должны были якобы пройти выборы. Союз якобы собирался выдвинуть кандидата. Мол, после выдвижения кандидатуры он отказался. Якобы политическая жизнь кипела в месте, еще более жалком, чем Армения… Что еще жалкое, чем Армения? Конечно, другая территория, управляемая Армянами… Как будто в Армении есть политическая жизнь, так еще оставалось показать, что она есть и в Карабахе. Как будто в Армении есть президент, так еще и в Карабахе.Даже не региональный губернатор, а президент. Еще и министр иностранных дел, который ездит в Ереван и обратно. Еще и министр сельского хозяйства для 60 сел. Ради двух грязеуносных бордюров и распиловки паркета министр промышленности, министр внутренних дел во главе численности работников Шенгавитской районной мельницы…Неужели наши историки, черт возьми, сыграли с нами злую шутку, и все было такой же ложью, как и сейчас?«Пишите, пишите, дед мой, брат мой и я сделали то-то и то-то… мы разрушили те города, мы убили тех людей, как мух…» — приказал, скажем, Мокац Сержик, и рассказчик, получив через Мокаца Мику семь зерен муки из зернохранилища Сержика, взял теленка из хлева Киохи, привязал его к своей двери и, запершись в монастыре хозяина на несколько лет, написал о том, что слышал, как очевидец.Или, например, Нарина из Варанда построила небольшую часовню в память о своем муже, упавшем со скалы, отдала ее четырем монахам, пристроила к часовне два акра земли для выпечки хлеба, двадцать тутовых деревьев и двух коров, чтобы хлеб кидать в мацун, поверх пить тутовую водку и день через день записывать жалобы, которые армяне ежедневно посылали с балкона своей персидской части иностранному правителю своей византийской части. Записывать их в виде письма или записки, в одном экземпляре и хранить рядом, для истории.Или, например, Аркадия из Киликии назвала местную администрацию крестоносцев Армянским королевством и поручила монаху, эмигрировавшему из Ани, написать для истории армянского народа, что…

Какая гарантия, что этого не произошло? В конце концов, ход событий последних 12 лет и их историография не так уж похожи друг на друга, как история двух разных народов или история разных периодов одного и того же народа. Что же доказывает, что древние армяне могли быть умнее современных армян?

Posted in Պատմություն 10, Գրականություն 2026-2027, Դասեր

Վանո սիրադեղյան: Կենսագրություն և փաստեր

Վանո Սիրադեղյանը (1946–2021) Հայաստանի անկախության առաջին տասնամյակի առանցքային, բայց և ամենահակասական գործիչներից էր՝ միաժամանակ գրող, լրագրող և քաղաքական գործիչ։


Նա ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին Տավուշի Նոյեմբերյանի շրջանի Կոթի (Շավարշավան) գյուղում, նրա իրական անունը Վանիկ էր: 1966–1969 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, 1974 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանը՝ որպես բանասեր։ Աշխատել է տարբեր պարբերականներում, իսկ 1982 թվականին դարձել է «Դրուժբա նարոդով» ամսագրի մրցանակակիր ։


Սիրադեղյանը հայտնի էր որպես արձակագիր և հրապարակախոս. նրա պատմվածքները լույս են տեսել նաև ռուսերեն թարգմանությամբ ։ Նրա գրական ժառանգության գնահատականները տարբեր են՝ ոմանք նրան համարում էին Հայաստանի լավագույն արձակագիրներից մեկը, մյուսները՝ հակասական հեղինակ ։


1988 թվականին անդամագրվել է «Ղարաբաղ» կոմիտեին և Հայոց համազգային շարժմանը՝ դառնալով Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի ակտիվ դերակատարներից մեկը ։ Նույն թվականի դեկտեմբերից մինչև 1989 թվականի մայիսը կոմիտեի այլ անդամների հետ բանտարկված է եղել Մոսկվայի Բուտիրկա բանտում ։ 1990–1991 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի անտառտնտեսության վարչությունը, 1991–1992 թվականներին եղել է նախագահի խորհրդական ներքին քաղաքականության և սոցիալական հարցերում ։

Պաշտոնները:
1992 թվականի փետրվարի 10-ից մինչև 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ը եղել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարար, այնուհետև՝ 1996–1998 թվականներին Երևանի քաղաքապետ ։ 1990–1992 և 1997–2000 թվականներին ղեկավարել է ՀՀՇ վարչությունը, իսկ 1999 թվականի մայիսի 30-ին կրկին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 75 ընտրատարածքից ։

Հետաքրքիր փաստեր

  • 1996 թվականի սեպտեմբերին, նախագահական ընտրություններից հետո, ընդդիմությունը վիճարկեց արդյունքները, և Երևանում սկսվեցին զանգվածային ցույցեր. դրանք ցրվեցին ուժով, ինչի հետևանքով տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ տուժեց մոտ 60 մարդ ։ Ցույցերից հետո Սիրադեղյանը հրաժարվեց ՆԳ նախարարի պաշտոնից ։
  • Նրա անունը կապվում է նաև 1996 թվականի իր հայտնի ձայնագրության հետ, որտեղ նա խոսում էր ջրցան մեքենաներով ցուցարարներին ցրելու մասին. այս ձայնագրությունը մինչ օրս մեջբերվում է որպես նրա քաղաքական ոճի բնութագրիչ ։
  • 1999 թվականի փետրվարի 19-ին նա ներգրավվեց որպես մեղադրյալ և հայտարարվեց հետախուզման մեջ, իսկ մայիսի 3-ին ձերբակալվեց. նրան մեղադրանք առաջադրվեց քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածով, այդ թվում՝ բանդիտիզմ, հանցակցություն դիտավորյալ սպանությանը, կաշառք ստանալը և պաշտոնեական դիրքի չարաշահումը ։
  • 2000 թվականի ապրիլին Ազգային ժողովը բավարարեց նրան անձեռնմխելիությունից զրկելու և կալանավորելու միջնորդությունը, որից հետո նա փախուստի դիմեց և մինչև կյանքի վերջը մնաց միջազգային հետախուզման մեջ ։
  • 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ընտանիքը հայտնեց նրա մահվան մասին. նա հուղարկավորվեց հայրենի Կոթի գյուղում, թեև կուսակցական գործընկերները պնդում էին, որ նա պետք է ամփոփվեր Կոմիտասի անվան պանթեոնում ։
  • Նա ամուսնացած էր Ռուզաննա Տոնոյանի հետ, որը Երևանի Խնկո Ապոր անվան մանկական գրադարանի տնօրենն է, և ուներ հինգ երեխա ։