Category: Դասեր

Սեպտտեմբեր

Հոկտեմբեր

Նոյեմբեր

Դեկտեմբեր

Կենսաբանության առաջինկիսամյակի ամփոփում

Կիսամյակի ամփոփում հարցեր

Փետրվար

Մարտ

Սեռ և գենետիկա

Մուտացիաներ

Ապրիլ

Ժառանգական հիվանդություններ

Մոդիֆիկացիոն փոփոխություններ

Գենային ճարտարագիտություն-կլոնավորում

Մարդու կյանքում կան շատ արժեքներ, որոնք արժանի են ուշադրության: Այդ ուշադրության արժանի արժեքներից մեկը արվեստն է:Մարդը միշտ փորձել է պահպանել գեղեցկությունը՝ այն դարձնելով հավերժ և դրան օգնում է արվեստը: Նկարիչները, գրողները, քանդակագործները ստեղծագործել են, որպեսզի իրենց տեսած գեղեցիկ պահերը չկորչեն ժամանակի ընթացքում, նաև որպեսզի պահպանեն իրենց կյանքի մասնիկը:

Արվեստը ունի մեծ արժեք , սակայն այն երբեք չպետք է Չափազանցի մարդու կյանքի սահմանները: Գեղեցկությունը հավերժացնելու ցանկությունը կարող է վերածվել կործանարար մոլուցքի, եթե մարդը մոռանում է իրական զգացմունքների և սիրո մասին։

Ձվաձև դիմանկարը պատմվածքում նկարիչը ամբողջովին տարված էր իր արվեստով և ցանկանում էր կտավի վրա հավերժացնել իր կնոջ գեղեցկությունը։ Նրա համար այդ դիմանկարը դարձավ իր կյանքի իմաստը, և նա օր ու գիշեր նկարում էր՝ փորձելով ստեղծել կատարյալ իդեալ։ Կինը խենթի պես սիրում էր ամուսնուն և հնազանդորեն նստում էր նրա առջև, սակայն նկարիչը այնքան էր խորացել իր աշխատանքի մեջ, որ չէր նկատում՝ կինը աստիճանաբար կորցնում էր ուժերը, տխրում ու մարում։

Նկարիչը ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացրել էր միայն նկարի վրա։ Նա փորձում էր պահել կնոջ գեղեցկությունը կտավի վրա, բայց այդ ընթացքում կորցրեց իրական մարդուն, որի գեղեցկությունն ուզում էր հավերժացնել։ Երբ դիմանկարը վերջապես ավարտվեց, այն այնքան կենդանի էր թվում, որ թվում էր թե նա փոխաուինել է իր կնոջ կյանքը այդ նկարի վրա: Բայց հենց այդ պահին պարզվեց, որ կինը մահացել է, այսինքն` արվեստի գործը կարծես «խլեց» կնոջ կյանքը։

Այսպիսով` այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ եթո գեղեցկությունը հավերժացնելու ցանկությունը լինինշատ ուժեղ` այն կարող է վտանգավոր դառնալ, եթե մարդը մոռանում է կյանքի և սիրո արժեքը։Կտավը բավականին լուրջ գործ է, բայց այն չպետք է դառնա ավելի թանկ, քան մարդու կյանքը և զգացմունքները, որովհետև ոչ մի նկար չի կարող փոխարինել իրական կյանքին ու երջանկությանը։

Ժամանակաշրջանն ու հասարակական միջավայրը մեծ ազդեցություն ունեն մարդու բարոյական հատկանիշների ձևավորման վրա։ Պատերազմների, ճգնաժամերի և ազգային պայքարի ժամանակ հատկապես բացահայտվում են մարդկանց իրական արժեքները՝ հայրենասիրությունը, պատասխանատվությունը, խիզախությունն ու նվիրվածությունը։ Պատմության ընթացքում հենց այդպիսի անհատներն են կարողացել առաջնորդել ժողովրդին և վճռական դեր ունենալ հայրենիքի փրկության գործում։

Ժամանակաշրջանը կարող է ձևավորել մարդու բնավորությունը, իսկ պետական գործիչը պետք է ունենա բարձր բարոյական արժեքներ՝ արդարություն, պատասխանատվություն, հայրենասիրություն և ժողովրդի հանդեպ նվիրվածություն։

Րաֆֆի իր Խենթը ստեղծագործության մեջ ցույց է տալիս, թե ինչպես է միջավայրը ազդում մարդու մտածողության վրա։ Վարդանը առաջին անգամ հայտնվում է զարգացած քաղաքում և հիանում շենքերով, համալսարանով, թատրոններով ու մշակութային կյանքով։ Նրա հարցը՝ «Զինվորանոց չկա՞», ցույց է տալիս, որ նա մեծացել էր պայքարի պայմաններում, որտեղ անվտանգությունն ապահովում էր բանակը։ Սակայն պատասխանը՝ «այստեղ ամեն քաղաքացի զինվոր է», ընդգծում է, որ զարգացած հասարակությունում մարդիկ իրենք են պատասխանատու իրենց երկրի համար։ Այսպիսով, միջավայրը փոխում է մարդու աշխարհայացքն ու արժեքները։

Պատմական հատվածում Արամ Մանուկյան ներկայացվում է որպես օրինակելի պետական գործիչ։ Նա ղեկավարեց Վանի ինքնապաշտպանությունը, կազմակերպեց Երևանի պաշտպանությունը և մեծ դեր ունեցավ Հայաստանի անկախության կերտման մեջ։ Նրա գործունեությունը ցույց է տալիս, որ պետական գործիչը պետք է լինի ոչ միայն խելացի ու կազմակերպված, այլև խիզախ, արդար և ժողովրդի ճակատագրի հանդեպ պատասխանատու։ Արամ Մանուկյանի նման առաջնորդներն ապացուցեցին, որ դժվար ժամանակներում ժողովրդի ճակատագիրը կախված է նվիրված մարդկանցից։

Իմ երազանքի Հայաստանը խաղաղ, զարգացած և արդար երկիր է, որտեղ մարդիկ ապրում են անվտանգ պայմաններում, կրթությունը բարձր մակարդակի վրա է, իսկ ղեկավարները ծառայում են ժողովրդին։ Այդպիսի պետություն հնարավոր է կառուցել միայն այն դեպքում, երբ հասարակությունը և առաջնորդները առաջնորդվում են բարձր բարոյական արժեքներով։

Այսպիսով, ժամանակաշրջանն ու միջավայրը մեծապես ազդում են մարդու բարոյական կերպարի ձևավորման վրա։ Դժվար ժամանակներում հատկապես կարևոր են այն անհատները, ովքեր ունեն ուժեղ կամք և բարձր արժեքներ։ Պետական գործիչը պետք է լինի ազնիվ, հայրենասեր և պատասխանատու, քանի որ նրա որոշումներից կախված է ժողովրդի ճակատագիրը։

1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը կարևոր տեղ ունի հայ ժողովրդի պատմության մեջ։ Այդ տարիներին հայերը ակտիվորեն մասնակցեցին Կովկասյան ճակատի ռազմական գործողություններին՝ աջակցելով ռուսական բանակին և պաշտպանելով հայրենի բնակավայրերը։ Պատերազմի ամենահիշարժան դրվագներից մեկը Բայազետի հերոսական պաշտպանությունն էր, որը դարձավ տոկունության, միասնականության և հերոսության խորհրդանիշ։

Բայազետի պաշտպանությունը ցույց տվեց, որ ժողովրդի փրկության և հաղթանակի համար կարևոր են ոչ միայն մեծ բանակները, այլև առանձին մարդկանց խիզախությունն ու անձնազոհությունը։

1877 թվականին թուրքական զորքերը պաշարեցին Բայազետի բերդը, որտեղ գտնվում էին ռուս զինվորներ և հայ կամավորներ։ Պաշարվածների վիճակը օրեցօր ծանրանում էր, որովհետև սպառվում էին պարենը և ռազմամթերքը, բայց նրանք չէին ցանկանում հանձնվել և պատրաստ էին պայքարել մինչև վերջ։ Պաշտպանությունը ղեկավարում էին Շտոկվիչը և Արշակ Տեր-Ղուկասով, որի զորքը հետագայում օգնության հասավ պաշարվածներին։ Գեղարվեստական հատվածում նույնպես երևում է պաշտպանների ծանր վիճակը․ նրանք ասում էին, որ «ոչ ուտելու հաց ունենք և ոչ կռվելու պատրաստություն», սակայն որոշում էին դիմադրել մինչև վերջին շունչը։ Ամենակարևոր խնդիրը Տեր-Ղուկասով լուր հասցնելն էր, քանի որ թուրքերը շրջապատել էին բերդը։ Այդ պահին Վարդանը համարձակորեն ասում է․ «Ես» և ստանձնում վտանգավոր առաքելությունը։ Նրա կերպարը համապատասխանում է իրական հերոսին՝ Սամսոն Տեր-Պողոսյան, որը քրդի շորերով անցավ թշնամու միջով և օգնության լուր հասցրեց։ Նրա քայլը վճռական եղավ, քանի որ դրանից հետո օգնությունը ժամանակին հասավ Բայազետ։ Այս հերոսական պայքարը նաև ցույց տվեց հայ ժողովրդի միասնականությունը․ հայ կամավորները պատրաստ էին զոհաբերության հանուն հայրենիքի պաշտպանության։ Րաֆֆու Խենթը ստեղծագործության մեջ կարողացավ պատկերել ոչ միայն պատերազմի դժվարությունները, այլև մարդկանց հայրենասիրությունն ու ներքին ուժը։

Այսպիսով, Բայազետի հերոսական պաշտպանությունը դարձավ հայ ժողովրդի պայքարի փառավոր էջերից մեկը։ Այն ապացուցեց, որ պատմական հաղթանակները հաճախ պայմանավորված են ոչ միայն զորքի թվաքանակով, այլև մարդկանց կամքի ուժով, հավատով և անձնազոհությամբ։ Վարդանի և Սամսոն Տեր-Պողոսյանի նման հերոսները ցույց տվեցին, որ մեկ մարդու խիզախությունը կարող է վճռել շատերի ճակատագիրը։

1. Ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում ճառագայթաակտիվ տրոհման պրոցեսում:
   Ճառագայթաակտիվ տրոհման ընթացքում անկայուն միջուկը ինքնաբերաբար փոխակերպվում է այլ միջուկի՝ արձակելով ալֆա, բետա կամ գամմա ճառագայթում և էներգիա։
2. Ի՞նչն է կոչվում ուրանի կրիտիկական զանգված:
   Ուրանի կրիտիկական զանգվածը այն նվազագույն զանգվածն է, որի դեպքում հնարավոր է ինքնապահպանվող շղթայական ռեակցիա։
3. Ի՞նչ է շղթայական ռեակցիան:
   Շղթայական ռեակցիան այն պրոցեսն է, երբ մեկ միջուկի տրոհման ժամանակ առաջացած նեյտրոնները առաջացնում են այլ միջուկների տրոհում, և գործընթացը շարունակվում է։
4. Ի՞նչ է միջուկային ռեակտորը:
   Միջուկային ռեակտորը սարք է, որտեղ վերահսկվող պայմաններում իրականացվում է միջուկային շղթայական ռեակցիա և ստացվում էներգիա։
5. Ինչպե՞ս են կառավարում շղթայական ռեակցիան:
   Շղթայական ռեակցիան կառավարում են հատուկ կլանող ձողերով, որոնք կլանում են նեյտրոնների մի մասը և կարգավորում ռեակցիայի արագությունը։
6. Թվարկեք միջուկային ռեակտորի հիմնական մասերը:
   Հիմնական մասերն են՝ միջուկային վառելիքը, նեյտրոն դանդաղեցնող նյութը, կլանող ձողերը, հովացման համակարգը և պաշտպանիչ պատյանը։
7. Ի՞նչ գիտեք Հայկական ատոմակայանի մասին:
   Հայկական ատոմակայան գտնվում է Մեծամոր քաղաքի մոտ։ Այն շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին և Հայաստանի հիմնական էլեկտրաէներգիայի աղբյուրներից մեկն է։ Այն կարևոր դեր ունի երկրի էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում։
8. Ո՞րն է էներգիայի աղբյուրների հիմնախնդիրները:
   Էներգիայի աղբյուրների հիմնական խնդիրներն են սահմանափակ պաշարները, շրջակա միջավայրի աղտոտումը և էներգիայի պահանջարկի աճը։
9. Որո՞նք են ատոմակայանների առավելությունները մյուս էլեկտրակայանների համեմատությամբ:
   Ատոմակայանները արտադրում են մեծ քանակությամբ էներգիա, պահանջում են քիչ վառելիք և մթնոլորտ գրեթե չեն արտանետում ածխաթթու գազ։
10. Որո՞նք են միջուկային էներգետիկայի վտանգավորության հիմնական աղբյուրները: Անվտանգության ապահովումը ԱԷԿ-ի աշխատանքում:
    Հիմնական վտանգներն են ռադիոակտիվ արտահոսքը, վթարները և թափոնների պահեստավորումը։ Անվտանգությունը ապահովվում է խիստ հսկողությամբ, պաշտպանիչ համակարգերով և վթարային կառավարման միջոցներով

1. Читайте (громче)! 2. Говорите (медленнее)! 3. Пишите (лучше)!
2. Слушайте (внимательнее)! 5. Одевайтесь (теплее)! 6. Мои руки (чистые)!
3. Чем (выше) в горы мы поднимались, тем (труднее)становилось дышать.
4. Чем (тише) вы говорите, тем (худе) я вас слышу. 9. Тем (быстрее) читается
   книга, чем она (интереснее). 10.Чем (ниже) температура вещества,
   настолько (медленнее) движутся молекулы. 11. Чем (больше) становится
   скорость ракеты, тем (сильнее) действуют перегрузки.

Упражнение 5. Напишите вместо точек прилагательные в форме
сравнительной степени:
Этот город красивый, а тот красивее.Эта девушка красивая, а та красивее.Это здание красивое, а то красивее.Эти горы красивые, а те красивее.Этот текст интересный, а тот интереснее.Эта книга интересная, а та интереснее.Это задание интересное, а то интереснее.Эти тексты интересные, а те интереснее.Этот коридор длинный, а тот длиннее.Эта река длинная, а та длиннее.Это пальто длинное, а то длиннее.Эти коридоры длинные, а те длиннее.Этот дом высокий, а тот выше.Эта комната высокая, а та выше.Это здание высокое, а то выше.Эти дома высокие, а те выше.Этот журнал хороший, а тот лучше.Эта статья хорошая, а та лучше.Это пальто хорошее, а то лучше.Эти туфли хорошие, а те лучше.Этот карандаш плохой, а тот хуже.Эта ручка плохая, а та хуже.Это перо плохое, а то хуже.Эти карандаши плохие, а те хуже.

Մարդու կարևոր իրավունքներից մեկը խաղաղ հավաքներին մասնակցելու իրավունքն է։ Դա նշանակում է, որ մարդիկ կարող են ազատորեն հավաքվել, արտահայտել իրենց կարծիքը, քննարկել տարբեր հարցեր և պաշտպանել իրենց իրավունքները՝ առանց բռնության։

Այս իրավունքը ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրություն-ում։ Յուրաքանչյուր քաղաքացի կարող է մասնակցել խաղաղ հանրահավաքների, ցույցերի կամ այլ հավաքների, եթե դրանք անցկացվում են օրենքի սահմաններում և չեն խախտում հասարակական կարգը։

Խաղաղ հավաքների իրավունքը կարևոր է, որովհետև այն մարդկանց հնարավորություն է տալիս իրենց ձայնը լսելի դարձնել, բարձրաձայնել խնդիրները և մասնակցել հասարակական կյանքին։ Այս կերպ քաղաքացիները կարող են ազդել տարբեր որոշումների վրա և պաշտպանել իրենց շահերը։

Իմ կարծիքով, խաղաղ հավաքներին մասնակցելու իրավունքը ժողովրդավար հասարակության կարևոր մաս է։ Այն օգնում է մարդկանց ազատ արտահայտել իրենց տեսակետները և մասնակցել երկրի կյանքին։