Category: Դասեր

Ապրիլի 22-ին մեր դպրոցից՝ Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր, սկսվեց մեր ուսումնական ճամփորդությունը դեպի Մայր Հայաստան ռազմական պատմության թանգարան։ Ճամփորդությանը մասնակցում էինք մենք՝ 9/9-րդ դասարանի սովորողներս։

Սկզբում մոտեցանք անմար կրակին, լուռ հարգանքի տուրք մատուցեցինք Հայրենական և Արցախյան պատերազմների զոհերի հիշատակին, հետո մտանք թանգարան, որը գտնվում է Մայր Հայաստան արձանի ներսում։ Առաջին հարկում ես ծանոթացա հայ ժողովրդի մասնակցությանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ։ Ինձ համար հետաքրքիր էր իմանալ հայկական վեց դիվիզիաների մասին, ինչպես նաև հայ մարշալների և գեներալների գործունեության մասին։ Պատվո սրահում տեսա Խորհրդային Միության հերոսների անունները:

Երկրորդ հարկում ուսումնասիրեցինք Արցախյան ազատագրական պատերազմը։ Ես տեղեկացա ազգային հերոսների ու ազատամարտիկների մասին, իսկ Շուշիի ազատագրման դիորաման հատկապես տպավորիչ էր․ այն շատ հստակ ցույց էր տալիս, թե ինչպես է ընթացել ճակատամարտը։

Բացօթյա հատվածում մոտիկից տեսա ռազմական տեխնիկա՝ Տ-34 տանկ, ՄԻԳ-15 ինքնաթիռ և «Կատյուշա»։

1.Գնահատե’լ Արագածոտնի մարզի զարգացման բնական նախադրյալները:

Արագածոտնի մարզն ունի լավ բնական նախադրյալներ տնտեսության զարգացման համար՝ հարուստ բնական ռեսուրսներ, գյուղատնտեսության համար բարենպաստ կլիմա, ջրային պաշարներ բերքալի հովիտներ ու հարթավայրեր, ինչը հնարավորություն է ստեղծում գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության և այլ ճյուղերի զարգացման համար։

2.Ինչպիսի՞ն է Արագածոտնի մարզի տարաբնակեցման արդի պատերը:

Տարաբնակեցման արդի պատկերը անհավասար է՝ բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է Աշտարակի, Թալինի և Ապարանի տարածաշրջաններում այսինքն` խոշոր կենտրոններում, իսկ բարձրադիր և մեկուսացված գոտիներում՝ թույլ է բնակեցված, բնակչությունը ձևավորվել է բնական, պատմական և տնտեսական գործոններով։

3.Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի տնտեսության բնորոշ գծերը:

Տնտեսությունը բազմաճյուղ է, սակայն հիմնականում հիմնված գյուղատնտեսության վրա, զարգացած են սննդարդյունաբերությունը, շինանյութերի արտադրությունը, պարենային և գինեգործական ճյուղերը, ինչը պայմանավորված է բնական ռեսուրսներով։

4.Բացարե’լ Արագածոտնի մարզի գյուղատնտեսության մասնագիտացման ներքին տարբերությունները:

Մասնագիտացման ներքին տարբերությունները պայմանավորված են կլիմայական, հողային, ռելիեֆային և տնտեսական գործոններով՝ ցածրադիր շրջաններում տարածված է այգեգործությունը, բանջարաբուծությունը, մրգաբուծությունը, բարձրադիր գոտիներում` կարտոֆիլագործությունը, հացահատիկի մշակաբուծությունը։ Աառը մթնոլորտը հարմար է կարտոֆիլի համար։

Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։

Այն ծագել է հունարեն մետալոն արմատից , որը նշանակում է հանք։

Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։

Աստատին միացնող գիծ

Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։

Գծին մոտ տարրերը ունեն երկակի բնույթ

Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։

Օրինակ, բերիլիում (Be), ալյումին (Al) և ցինկ (Zn) տարրերը մետաղներ են, բայց դրանց առաջացրած օքսիդներն ու հիդրօքսիդներն օժտված են և՛ թթվային, և՛ հիմնային հատկություններով:

Իսկ ծարիր (Sb) և գերմանիում (Ge) տարրերն իրենց հատկություններով ավելի մոտ են ոչ մետաղներին: Իսկ օրինակ, սիլիցիումը (Si), արսենը (As) և աստատը (At) ցուցաբերում են որոշ մետաղական հատկություններ:

Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։

Վերականգնիչներ

Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։

Քանի որ ատոմների շառավիղները մեծ են և միջուկը ավելի հեռու է գտնվում էլեկտրոններից։

Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։

1-3

Ի՞նչ է մետաղական կապը։

Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապ

Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։

Կառուցվածքի հատկություններից են գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։

գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։

Թեթև (ρ<5 գ/սմ³) և ծանր (ρ>5 գ/սմ³):

Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։

Ամենաթեթևից`լիթիում, մինչև ամենածանր`օսմիում

Լրացուցիչ

Հաստատի՛ր կամ հերքի´ր (այո՛, ո՛չ) պնդումները H2S քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի վերաբերյալ.

ա) բարդ նյութ է.

Այո

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես.

Ոչ

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16

Այո

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի A=16:

Ոչ

2. Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է հաշ-2-էս-0-3.

ա) գրի՛ր այդ նյութի բանաձևը.

H2SO3

բ) հաշվի՛ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

82

գ) որոշի՛ր նյութի մոլեկուլի իրական զանգվածը (զ.ա.մ.).

1.36×10⁻²⁵ կգ

դ) հաշվի՛ր էս արտասանությամբ տարրի զանգվածային բաժինը (%):

39.02%

3. Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե մոլեկուլում ω(S) = 40%, ω(0) = 60% :

SO3

4. Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը (%) այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ ծծմբի ատոմների թվից չորս անգամ մեծ, իսկ ջրածնինը` թթվածնի ատոմների թվից երկուսով պակաս: Պատասխանում ներկայացրո՛ւ

ա) նյութի բանաձևը.

H2SO4

բ) տարրի զանգվածային բաժինը (%) հարյուրերորդական թվի ճշտությամբ:

32.65%

1)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 7 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 12 է:
ա)Գտե՛ք եռանկյան պարագիծը:

56
բ)Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը։

84

գ)Գտե՛ք եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղի երկարությունը։

12,5

3)ABC եռանկյան մեջ <A = 50^o , <B = 80^o , AK-ն կիսորդ է։ Գտե՛ք AKC անկյունը:

105

4)O-ն ABC եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնն է: Ի՞նչ հարաբերությամբ մասերի է բաժանում AO ուղիղը BC կողմը, եթե AB = 6, AC = 15 :

2\5

5)Գտե՛ք կանոնավոր եռանկյան գագաթի հեռավորությունը հանդիպակաց կողմը 1:2 հարաբերությամբ բաժանող կետից, եթե եռանկյան կողմը 9 է:

3V7

6)Տրված են A(2; 3) և C(2; 5) կետերը: Գտե՛ք AC հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

(2;4)

7)Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի պարագիծը 40 է, իսկ շրջանագծի շառավիղը՝ 4:
ա)Գտե՛ք սեղանի փոքր հիմքը։

4
բ)Գտե՛ք սեղանի մակերեսը։

80

1)Գտնել 22; 18… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

6

2){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₅ = 7, գտնել b₁ * b₉, արտադրյալը:

3)Գտնել 27; 24… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

9

4){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₄ = 6, գտնել b₁ * b₇, արտադրյալը:

5)Գտնել -17; -14… թվաբանական պրոգրեսիայի բացասական անդամների քանակը:

6

6)Գտնել x-ը, եթե x; -6; 6 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

6

7)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₂ = — 2 , իսկ a₆ = 12 : Գտնել a₁— ը:

-5,5

8)Գտնել x-ը, եթե x; -4; 4 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

4

9)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₃ = 3 , իսկ a₆ = 15 : Գտնել a₁-ը:

-1

10){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₁ = — 2 q = 3 : Գտնել S₅-ը:

-242

Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայ ժողովուրդը հայտնվեց շատ ծանր իրավիճակում։ Շատ մարդիկ կորցրին իրենց տները, ընտանիքները և ապրելու պայմանները։ Նրանք դարձան փախստական և ստիպված էին ապրել օտար վայրերում՝ առանց բանալ սննդի ու հագուստի։ Գուրգեն Մահարու «Էջմիածնում» հատվածը ցույց է տալիս այդ ժամանակվա իրական վիճակը։ Նույնը հաստատում է նաև պատմության տեքստը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, թե որքան դժվար էր այդ ժամանակ ապրելը։

Հայոց ցեղասպանությունից հետո գաղթական դարձած հայությունը հայտնվել էր ծայրահեղ ծանր պայմաններում, սակայն նրանք կարողացան հաղթահարել կյանքի դժվարությունները դիմացկունության, համբերության և փոխօգնության շնորհիվ։

Ցեղասպանությունից հետո գաղթական հայերը ապրում էին շատ վատ պայմաններում։ Նրանք հաճախ սոված էին, չունեին նորմալ հագուստ և ապրում էին կեղտոտ ու խիտ միջավայրում։ Պետությունը փորձում էր օգնել, բայց հնարավորությունները քիչ էին, և օգնությունը չէր բավարարում բոլորին։ Գաղթականներին օրական տրվում էր շատ քիչ սնունդ, որը հազիվ էր բավականացնում։ Ամենածանր վիճակում էին որբ երեխաները, որոնք մնացել էին առանց ծնողների։ Նրանց համար ստեղծվում էին որբանոցներ, բայց պայմանները այնտեղ էլ բարդ էին։ Մահարու նկարագրած դեպքերում երևում է, որ մարդիկ ստիպված էին հարմարվել իրավիճակին և չմտածել նույնիսկ իրենց արտաքինի մասին։ Սակայն նույնիսկ այդ դժվար պայմաններում մարդիկ օգնում էին իրար, կիսվում ունեցածով և փորձում պահպանել մարդկային հարաբերությունները, ինչպես Կուշոն փոխանակեց հագուստը կոնֆետների վրա։ Այդ պատճառով կարելի է ասել, որ նման դժվարությունները հաղթահարելու համար մարդուն պետք են համբերություն, ուժ, և ուրիշներին օգնելու պատրաստակամություն։

Այսպիսով, գաղթական հայության վիճակը շատ ծանր էր։ Նրանք ապրում էին զրկանքների մեջ, բայց կարողանում էին դիմանալ։ Կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու համար կարևոր են ուժեղությունը և միասնականությունը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ծանր պայմաններում մարդը կարող է պայքարել և շարունակել ապրել։

1)ABCD զուգահեռագծի մեջ AB = 18, AD = 20, <ABC = 150^օ:
Գտե՛ք զուգահեռագծի պարագիծը։

76
Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը։

180
Գտե՛ք B գագաթից տարված մեծ բարձրությունը։

10

2)K կետը AB հատվածի կետ է, որում՝ AK : KB = 7/4 : Գտե՛ք AK և KB հատվածների երկարությունը, եթե AB = 33 :

12 և 21

3)O կենտրոնով շրջանագծի AB տրամագիծը և CD լարը հատվում են M կետում: AM = 2, MB = 16 , իսկ CM : MD = 1/2 : Գտե՛ք MD հատվածի երկարությունը։

8

4)ABC եռանկյունում AB = 8, BC = 11, AC = 14 : Գտե՛ք BK հատվածի
երկարությունը, եթե AK-ն A անկյան կիսորդն է:

4

5)Գտե՛ք y-ների առանցքին զուգահեռ և A(–6; 4) կետով անցնող ուղղի
հավասարումը։

x=-6

6)Գտե՛ք |a| = 6, |b| = 8 երկարությամբ վեկտորների սկալյար արտադրյալը
եթե դրանց կազմած անկյունը 60° է:

24

7)Ուղղանկյուն սեղանի փոքր հիմքի երկարությունը 4 է, մեծ սրունքի երկարությունը՝ 2, իսկ սուր անկյունը՝ 60°:
Գտե՛ք մեծ հիմքի երկարությունը։

5
Գտե՛ք միջին գծի երկարությունը։

4,5
Գտե՛ք սեղանի մեծ անկյան աստիճանային չափը:

120

8)K կետը AB հատվածի կետ է, իսկ C կետը՝ KB հատվածի: AK : KC : CB = 2 : 5 : 7: Գտե՛ք AK և CB հատվածների երկարությունը, եթե KC = 15:

AK=6. CB=21