Category: Դասեր

1. Վերլուծե՛լ և գնահատե՛ Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրական դիրքն ու նշանակությունը։
Գեղարքունիքի մարզը գտնվում է Հայաստանի արևելյան հատվածում։ Այն շրջապատված է լեռներով և ունի կարևոր սահմանային դիրք։ Մարզի կենտրոնում գտնվում է Սևանա լիճը, որը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն մարզի, այլև ամբողջ Հայաստանի համար։ Գեղարքունիքը հարուստ է բնական ռեսուրսներով, արոտավայրերով և զբոսաշրջային վայրերով։ Նրա աշխարհագրական դիրքը նպաստում է գյուղատնտեսության, ձկնորսության և զբոսաշրջության զարգացմանը։

---

2. Գնահատե՛լ Սևանա լճի և ջրային պաշարների նշանակությունը մարզի և ամբողջ հանրապետության համար։
Սևանա լիճը Հայաստանի ամենախոշոր քաղցրահամ ջրի պաշարն է։ Այն մեծ նշանակություն ունի խմելու ջրի մատակարարման, ոռոգման, էներգետիկայի և ձկնորսության համար։ Լիճը նաև կարևոր դեր ունի կլիմայի մեղմացման և բնապահպանական հավասարակշռության պահպանման մեջ։ Սևանը համարվում է Հայաստանի «կապույտ գանձը», քանի որ նրա ջրային պաշարները կարևոր են ամբողջ հանրապետության տնտեսության և բնակչության կյանքի համար։

---

3. Վերլուծե՛լ մարզի բնակչության տեղաբաշխման բնորոշ գծերը։
Գեղարքունիքի մարզում բնակչությունը հիմնականում տեղաբաշխված է Սևանա լճի ափամերձ տարածքներում և հարթավայրային բնակավայրերում։ Լեռնային շրջաններում բնակչությունն ավելի քիչ է, քանի որ բնական պայմանները դժվար են։ Բնակչության մեծ մասը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, անասնապահությամբ և ձկնորսությամբ։ Քաղաքներում բնակչության խտությունը ավելի բարձր է, իսկ գյուղերում նկատվում է արտագաղթ և բնակչության նվազում։

---

4. Արդյո՞ք Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը նպաստավոր է։
Այո՛, Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը բավական նպաստավոր է։ Այն գտնվում է Հայաստանի հյուսիսում և սահմանակից է Վրաստանին, ինչը կարևոր է տնտեսական և տրանսպորտային կապերի համար։ Մարզը հարուստ է անտառներով, գետերով և օգտակար հանածոներով։ Բարենպաստ կլիման և բնությունը նպաստում են գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և զբոսաշրջության զարգացմանը։

---

5. Բնութագրե՛լ մարզի գլխավոր հարստությունները։
Լոռու մարզի գլխավոր հարստություններն են անտառները, ջրային պաշարները և օգտակար հանածոները։ Այստեղ կան պղնձի, մոլիբդենի և այլ մետաղների հանքավայրեր։ Մարզը հարուստ է նաև գեղեցիկ բնությամբ, պատմամշակութային հուշարձաններով և առողջարանային վայրերով։ Այս հարստությունները մեծ դեր ունեն մարզի տնտեսության զարգացման մեջ։

Подбор существительных:

• Добрая, любимая, родная мама (ж.р.)
• Весенний, звонкий, говорливый ручей (м.р.)
• Интересная, библиотечная, любимая книга (ж.р.)
• Шелковое, красивое, длинное платье (ср.р.)
• Круглый, обеденный, деревянный стол (м.р.)
• Новогодний, веселый, долгожданный праздник (м.р.)
• Яркое, весеннее, игривое солнце (ср.р.)
• Сочное, вкусное, спелое яблоко (ср.р.)
• Сладкий, ночной, кошмарный сон (м.р.)
• Чистая, питьевая, прозрачная вода (ж.р.)

2. Стихотворение (анализ существительных):
Белая берёза (ж.р.)
Под моим окном (ср.р.)
Принакрылась снегом (м.р.),
Точно серебром (ср.р.).

На пушистых ветках (ж.р., ед.ч. – ветка)
Снежною каймой (ж.р.)
Распустились кисти (ж.р., ед.ч. – кисть)
Белой бахромой (ж.р.).

И стоит берёза (ж.р.)
В сонной тишине (ж.р.),
И горят снежинки (ж.р., ед.ч. – снежинка)
В золотом огне (м.р.).

А заря (ж.р.), лениво
Обходя кругом,
Обсыпает ветки (ж.р., ед.ч. – ветка)
Новым серебром (ср.р.).

1. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը:
   Բնական ճառագայթաակտիվությունը հայտնագործվել է Անրի Բեքերելի կողմից 1896 թվականին, երբ նա ուսումնասիրում էր ուրանի աղերը և նկատեց, որ դրանք առանց արտաքին ազդեցության ճառագայթում են արձակում։
2. Ի՞նչ է ալֆա մասնիկը. Թվարկեք դրա բնութագրերը:
   Ալֆա մասնիկը հելիումի միջուկն է։ Այն բաղկացած է 2 պրոտոնից և 2 նեյտրոնից, ունի դրական լիցք (+2e), մեծ զանգված և փոքր թափանցելիություն։
3. Ի՞նչ է բետա մասնիկը. Թվարկեք դրա բնութագրերը:
   Բետա մասնիկը արագ շարժվող էլեկտրոն է։ Այն ունի բացասական լիցք (-1e), փոքր զանգված և ավելի մեծ թափանցելիություն, քան ալֆա մասնիկը։
4. Ի՞նչ է գամմա մասնիկը. Թվարկեք դրա բնութագրերը:
   Գամմա ճառագայթումը էլեկտրամագնիսական ալիք է։ Այն չունի լիցք և զանգված, ունի շատ մեծ թափանցելիություն։
5. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը և ինչ միավորով է չափվում այն:
   Ճառագայթման կլանված բաժնեչափը մարմնի մեկ կիլոգրամ զանգվածի կողմից կլանված ճառագայթման էներգիան է։ Չափվում է գրեյ (Գր) միավորով։
6. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:
   Մոտավորապես 4–5 գրեյ կլանված բաժնեչափը կարող է մահացու լինել մարդու համար։
7. Ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման համար և ինչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափով ճառագայթահարումը:
   Հատկապես խոցելի են արյունաստեղծ համակարգը, մարսողական օրգանները և նյարդային համակարգը։ Փոքր բաժնեչափերով ճառագայթահարումը կիրառվում է բժշկության մեջ՝ բուժման և ախտորոշման նպատակներով։
8. Ինչպիսի՞ն են ատոմի և միջուկի բնութագրական չափերը:
   Ատոմի չափը մոտավորապես 10^{-10} մ է, իսկ միջուկինը՝ 10^{-15} մ։
9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:
   Միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից, որոնք միասին կոչվում են նուկլոններ։
10. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:
    Զանգվածային թիվը միջուկում գտնվող պրոտոնների և նեյտրոնների ընդհանուր քանակն է։
11. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ինչ իզոտոպներ գիտեք:
    Իզոտոպները նույն տարրի ատոմներն են, որոնք ունեն նույն թվով պրոտոններ, բայց տարբեր թվով նեյտրոններ։ Ջրածնի իզոտոպներն են՝ պրոտիում, դեյտերիում և տրիտիում։

• Հիշեցրեք, որ Հայաստանը դառնում էր ԽՍՀՄ-ի կազմած առաջադեմ հանրապետություններից մեկը։
• Մինչև 1970-ական թթ. ի՞նչ փոփոխություններ էին կատարված արդյունաբերության ոլորտներում։
• 
  1950-60-ական թթ. տեղի ունեցավ արդյունաբերության կտրուկ աճ, որը հայտնի էր որպես «փոքր հանրապետություն՝ մեծ քիմիա» կարգախոս: Կառուցվեցին հարյուրավոր նոր ձեռնարկություններ, քաղաքներ, զարգացավ մեքենաշինությունը և էլեկտրոնիկան
• Ներկայացրեք ՀՀ-ի ինչ արդյունաբերական ոլորտներ էին առաջատար։
• 
  Քիմիական արդյունաբերություն. (Երևանի «Պոլիվինիլացետատ», «Նաիրիտ», Կիրովականի/Վանաձորի քիմիական գործարաններ):
  Գունավոր մետալուրգիա. (Ալավերդու պղնձաձուլական, Քաջարանի պղնձամոլիբդենային կոմբինատներ):
  Էլեկտրոնիկա և ռադիոտեխնիկա. (Հայաստանը դարձավ ԽՍՀՄ ռազմաարդյունաբերական համալիրի էլեկտրոնային կենտրոններից մեկը, արտադրվում էին համակարգիչներ՝ «Նաիրի», «Ռազդան» շարքերը):
  Էներգետիկա. (Սևան-Հրազդան կասկադ, Որոտանի կասկադ, Մեծամորի ատոմակայան)
• Ի՞նչ զարգացումներ արձանագրվեցին արդյունաբերության ոլորտում։ Նշեք՝ քանի ձեռնարկություն էր գործում Հայաստանի տարածքում։
• 
  1970-ականների դրությամբ Հայաստանում գործում էին հարյուրավոր խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկություններ, իսկ հետպատերազմյան շրջանում կառուցվել էր ավելի քան 200 նոր խոշոր գործարան
• Ե՞րբ և ի՞նչ տեմպերով աճեց արդյունաբերության արտադրանքի արժեքը։
• 
  1977 թ. արդյունաբերության համախառն արտադրանքի ծավալը 1913 թ. համեմատ աճել էր 311 անգամ: 1965-1985 թթ. արդյունաբերական արտադրանքը աճել էր շուրջ 5 անգամ: 
• 1950–ական թթ. մինչև 1982 թ. ընթացքում արդյունաբերության ինչ զարգացումներ արձանագրվեցին։
• 
  Այս ժամանակաշրջանը բնութագրվում է «ինտենսիվացմամբ»՝ նոր տեխնոլոգիաների ներդրմամբ, փոքր քիմիայի և մեքենաշինության առաջանցիկ զարգացմամբ:

Գյուղատնտեսություն և բնապահպանություն

• Ինչպե՞ս էր փոխվել Հայաստանի գյուղատնտեսությունը և ինչ արդյունքներ էր ցույց տալիս։
• 
  Գյուղատնտեսությունը դարձավ մեքենայացված, զարգացան խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունը և անասնապահությունը: Կառուցվեցին բազմաթիվ ոռոգիչ ջրանցքներ (Շիրակի, Թալինի): 
• Ներկայացրեք գյուղատնտեսության ոլորտում ԽՍՀՄ-ի առաջատար հանրապետություններից մեկը լինելու փաստը։
• 
  Հայաստանը ԽՍՀՄ-ում առաջիններից էր խաղողի, թեյի և որոշակի պտուղների արտադրության ծավալներով (հաշվարկված մեկ շնչի հաշվով): [1, 2]
• Ե՞րբ է ձևավորվել և շահագործման հանձնվել Արփա-Սևան ջրատար թունելը։
• 
  Արփա-Սևան թունելի շինարարությունը սկսվել է 1963 թ., իսկ պաշտոնական բացումը և շահագործման հանձնումը տեղի է ունեցել 1981 թվականի մարտի 21-ին: [1, 2]
• Ի՞նչ նշանակություն ուներ և ունի Արփա-Սևան ջրատարի շահագործումը բնապահպանական և տնտեսական առումով Հայաստանի համար։

Բնապահպանական. Թունելը կառուցվեց Սևանա լճի մակարդակի վտանգավոր իջեցումը կանգնեցնելու և լիճը փրկելու համար՝ Արփա գետի ջրերը (տարեկան ավելի քան 200 մլն խմ) ուղղելով դեպի Սևան:Տնտեսական. Այն ապահովում է ոռոգման ջրի անխափան մատակարարում Արարատյան դաշտին և մեծացնում Սևան-Հրազդան կասկադի հիդրոէլեկտրակայանների հզորությունը: [1, 2, 3]

Պարզե՛ք՝ արդյոք տրված երկրաչափական պրոգրեսիան անվերջ նվազո՞ղ է.

Այո, այո, ոչ, այո, ոչ, այո, ոչ, ոչ

2)Պարզե՛ք՝ արդյոք տրված երկրաչափական պրոգրեսիան անվերջ նվազո՞ղ է: Եթե անվերջ նվազող է, ապա հաշվե՛ք պրոգրեսիայի գումարը.

Ոչ, այո պատ`1, ոչ, այո պատ`300,125

3)Հաշվե՛ք անվերջ նվազող երկրաչափական պրոգրեսիայի գումարը.

5\4, 10, -8\5, -4, 14, 11/2, -16/3, -91

Արտահայտի՛ր դիրքորոշում սփյուռքահայերի ազգային ինքնության պահպանման հնարավորությունների և անհրաժեշտության մասին։

Հայ ժողովրդի պատմության մեջ Սփյուռքի ձևավորումը շատ ծանր ու ցավոտ փուլ է եղել։ Հայրենիքից հեռանալը մարդկանց կանգնեցրել է բազմաթիվ դժվարությունների առաջ։ Նրանք ստիպված էին ապրել օտար երկրներում՝ նոր պայմանների մեջ։ Այս ամենը ազդել է ոչ միայն նրանց կյանքի, այլ նաև ինքնության վրա։ Վիլյամ Սարոյանի «Նռնենիները» պատմվածքն ու պատմական փաստերը ցույց են տալիս այդ դժվարությունները։

Հայրենազրկված հայերը բախվել են սոցիալական, տնտեսական և հոգեբանական ծանր խնդիրների, սակայն ազգային ինքնության պահպանումը եղել է և մնում է կարևոր ու անհրաժեշտ։

Պատմական հատվածից պարզ է դառնում, որ Սփյուռքում հայտնված հայերը սկզբում շատ ծանր պայմաններում էին ապրում։ Նրանք չունեին աշխատանք, մասնագիտություն, հաճախ կատարում էին ծանր ու ցածր վարձատրվող գործեր։ Բացի այդ, նրանք չէին ճանաչում օտար երկրների մշակույթը, իսկ տեղացիները հաճախ վատ վերաբերմունք ունեին նրանց նկատմամբ։ Շատերը նույնիսկ քաղաքացիություն չունեին, ինչը ավելի էր դժվարացնում նրանց կյանքը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, թե որքան բարդ էր նոր կյանք սկսել օտար միջավայրում։

Գեղարվեստական հատվածում նույնպես երևում են այդ դժվարությունները։ Սարոյանի պատմվածքում հորեղբայրը մեծ ջանքերով նռնենի է տնկում, բայց չի կարողանում հաջողության հասնել։ Նա կորցնում է իր հողը, իսկ նռնենիները՝ չորանում են։ Այդ նռնենիները խորհրդանշում են ոչ միայն աշխատանքը, այլ նաև հիշողությունը հայրենիքի մասին։ Երբ նրանք վերադառնում են և տեսնում չորացած այգին, դա ցույց է տալիս կորստի խոր ցավը։ Նրանք նույնիսկ չեն խոսում, որովհետև ցավը շատ մեծ է։

Սակայն, չնայած այս բոլոր դժվարություններին, հայերը կարողացել են պահպանել իրենց ինքնությունը։ Նրանք պահել են լեզուն, մշակույթը, ավանդույթները։ Սփյուռքում ստեղծվել են հայկական դպրոցներ, եկեղեցիներ, համայնքներ։ Սա ցույց է տալիս, որ նույնիսկ օտար երկրում կարելի է մնալ հայ, եթե կա ցանկություն և միասնականություն։

Այսպիսով, Սփյուռքում հայերը անցել են ծանր ճանապարհ, բայց չեն կորցրել իրենց ինքնությունը։ Դժվարությունները շատ են եղել, սակայն նրանք կարողացել են հաղթահարել դրանք։ Ազգային ինքնության պահպանումը կարևոր է, որովհետև այն կապում է մարդկանց իրենց արմատների հետ։ Առանց դրա ժողովուրդը կարող է կորչել։ Այդ պատճառով սփյուռքահայերի համար շատ կարևոր է պահպանել իրենց լեզուն, մշակույթը և հիշողությունը հայրենիքի մասին։