Category: Դասեր

Ընթերցանություն և քննարկում-  Նար-Դոս «Ես և նա»

Վերլուծություն

Ուժեղ եւ թույլ կամքի մասին պատմող գեղեցիկ մի պատմվածք է Նար-Դոսի «Ես եւ Նա»-ն: Ես-ը, ով չդիմանալով կյանքի փորձություններին, ով սիրո տված առաջին իսկ ապտակից գլորվեց դեպի կյանքի հատակը, կարդալով Նա-ի մասին, հասկանում է արդեն անուղղելի իր թուլությունը:
Ես-ը իրավաբանական փայլուն կրթություն էր ստանում, ամբողջ սրտով սիրահարված եւ նվիրված էր իր սիրած աղջկան, եւ համոզված էր, որ այդ զգացմունքները փոխադարձ էին: «Բայց… Օ՜հ այդ բայցը…» Աղջկա մի երկտողը փոխում է երիտասարդի ամբողջ ապագան, քարշ տալիս դեպի հարբեցողության թմրեցնող եւ «հաճելի» աշխարհ, որտեղ առանձնակի ճնշում են Ես-ին վատ շրջապատն, ու ի վերջո հասցնում կործանման:
Իսկ Նա-ն լինելով թափառաշրջիկ ջութակահար, գեղեցկուհի Ջուլիետայի հայտնի երկտողից հետո(«Հայրս ասաց, որ իմ եւ քո միջեւ անանց անդունդ կա: Մենք վերեւն ենք, դու՝ ներքեւը, էլ մի՛ գա: Մոռացի՛ր ինձ: ) բարձրանում է կյանքի գեղեցիկ աստիճաններով, դառնում հայտնի ջութակահար Անտոնիո Բոնվինին: Եվ իր գեղեցիկ համերգներից մեկի ժամանակ տեսնելով գեղեցկուհի Ջուլիետային, ցույց է տալիս խնամքով ծալված, պահած եւ փայփայած երկտողը, որը մեկին կարող էր գցել կյանքի ճահիճների մեջ, իսկ մյուսին բարձրացնել:
Այս երկու տարբեր հոգու տեր մարդկանց համադրությունը փորձում է ընթերցողին ցույց տալ թույլ կամքի ուժի կործանարար հատկությունը:
Պատմվածքում փորձել գտնելը ճիշտը կամ սխալը ճիշտ չէ, քանզի այստեղ խոսվում է մարդու կամքի մասին: Ամեն մարդ ունի իր կամքն ու տեսակետները, իր ուժը` պայքարելու կյանքի դժվարությունների դեմ: Մարդ արարածը տարբերվում է մյուսներից իրեն ներաշխարհով, որը մարդուն դարձնում է ունիվերսալ, իսկ ասելը, որ նա սխալ արեց, կամ ճիշտ արեց՝ սխալ է:
Պատմվածքում, ոչ թե պետք է գտնել հերոսների արարքների ճիշտը կամ սխալը, այլ պետք է դասեր քաղել, խորհել, թե դուք ինչ կանեիք այդպիսի դեպքերում, փորձեք հասկանալ եւ դասեր քաղել հերոսների անձնական փորձից, եւ ինչու՞ ոչ, համալրել նաեւ ձեր հոգեկանը եւս մեկ առավելությամբ:

Հարցեր քննարկման համար

• Ինչպե՞ս են տարբերվում «Ես»-ը և «Նա»-ն իրենց բնավորությամբ, ապրումներով և կամքի ուժով:
• «Ես»-ը ավելի թույլ կամքով, անվստահ և իրականությունից կտրված մարդ է։ Նա շատ է ապրում իր երևակայության մեջ և դժվարությամբ է հաղթահարում կյանքի դժվարությունները։ Իսկ «Նա»-ն ավելի ուժեղ կամք ունի, համառ է և կարողանում է պայքարել իր նպատակների ու զգացմունքների համար։ Նրանց տարբերությունը հատկապես երևում է նրանով, թե ինչպես են նրանք արձագանքում կյանքի դժվարություններին։
• Ո՞րն է հիմնական հոգեբանական հակասությունը հեղինակի և ստեղծագործության հերոսի միջև:
• Հեղինակը փորձում է իրականությունը տեսնել այնպես, ինչպես այն կա, իսկ հերոսը հաճախ առաջնորդվում է իր երևակայությամբ և գրականությունից ստացած պատկերացումներով։ Հերոսը ցանկանում է, որ կյանքը նման լինի իր կարդացած գեղեցիկ պատմություններին, բայց իրականությունը դրան չի համապատասխանում։
• Ինչո՞ւ է «Ես»-ը քննադատությամբ կամ հեգնանքով մոտենում «Նա»-ի սիրային պատմությանը և ապրումներով։
• «Ես»-ը չի հավատում, որ իրական սերը կարող է լինել այնպես գեղեցիկ և կատարյալ, ինչպես ներկայացվում է գրականության մեջ։ Այդ պատճառով «Նա»-ի զգացմունքները նրան չափազանց ռոմանտիկ և միամիտ են թվում։ Նա կարծես փորձում է ծաղրել այն, ինչ ինքն էլ ինչ-որ չափով չի կարողանում ապրել։
• Արդյոք «Նա»-ի զգացմունքներն անկե՞ղծ են, թե՞ թելադրված են ժամանակի գրական ու հասարակական կարծրատիպերով:
• Ինչպե՞ս է Նար-Դոսը ցույց տալիս գրականության ազդեցությունը մարդու իրական կյանքի և արարքների վրա:
• Հեղինակը ցույց է տալիս, որ մարդը կարդացած գրքերից կարող է իր մեջ ստեղծել կյանքի որոշակի պատկեր։ Հերոսը գրականությունից վերցրած սիրո և կյանքի գաղափարները տեղափոխում է իրականություն։ Սակայն կյանքը ավելի բարդ է, և գրականության մեջ գեղեցիկ թվացող բաները իրական կյանքում միշտ նույն կերպ չեն լինում։
• Ինչո՞ւ է իրական կյանքը հաճախ ջարդում վեպերից քաղված գեղեցիկ ու միամիտ պատրանքները:
• Քանի որ իրական կյանքում առկա են բազմազան դժվարություններ,իսկ վեպերում հաճախ հանդիպում է իդեալացված միջավայր, որտեղ չկան այդքան դժվարություններ, և բոլորը երջանիկ են:
• Ըստ ձեզ՝ ո՞րն է պատմվածքի գլխավոր ասելիքը և գաղափարը:
• Ըստ իս` հիմնական ասելիքը այն է, որ պետք է սթափ նայել մեզ շրջապատոր պատահույթներին ու դժվարություններին: Պետք է միշտ մնալ ուժեղ և հպարտ ` անկախ ամենինչից:
• Ինչո՞ւ է վերնագիրը հենց «Ես և նա»․ արդյոք խոսքը միայն երկու տարբեր անհատների՞, թե՞ միևնույն մարդու երկփեղկված ներաշխարհի մասին:
• Վերնագիրը ցույց է տալիս երկու տարբեր մարդկանց, որոնք ունեն տարբեր բնավորություն և կյանքի նկատմամբ տարբեր վերաբերմունք։ Բայց կարելի է նաև այն ընկալել որպես մարդու ներաշխարհի երկու կողմեր։ «Ես»-ը և «Նա»-ն կարող են ներկայացնել մարդու մեջ եղած երկու տարբեր վիճակներ՝ մեկը՝ ավելի թույլ ու կասկածող, մյուսը՝ ավելի ուժեղ և պայքարող։
• Կարո՞ղ ենք արդյոք այսօր էլ հանդիպել «Ես»-ի կամ «Նա»-ի նման մարդկանց մեր շրջապատում։
• Իմ կարծիքով Այո, քանի որ մինչ այսօր շատ մարդիկ ապրում են իրենց երևակայության,  սոցիալական ցանցերից կամ ֆիլմերից ստացած պատկերացումներով։Կան նաև կյանքին ավելի սթափ և համառ մարդիկ, որոնք լուրջ են վերաբերվում դժվարություններին, անհաջողություններին և կարողանում են պայքարել լավ ապագայի համար:

• Ինչու՞ է  անհրաժեշտ  պահպանել  անվտանգության  կանոնները նյութերի  հետ  աշխատելիս, նաև կենցաղում
• Պահպանել անվտանգության կանոնները անհրաժեշտ է, որպեսզի կանխել հնարավոր վնասվածքները:Նյութերը կարող են վնաաոլ մարու մաշկը, աչքի ցանցաթաղանթը, շնչառական ուղիները և այլն: Դրանք կարող են լինել թունավոր, պայթուցիկ և մաշկ քայքայող:
• Նյութերի ինչպիսի՞  հատկություններ  գիտեք
• Ֆիզիկական հատկություններ-գույն, հոտ, համ, ագրեգատային վիճակ, խտություն, լուծելիություն, հալման և եռման ջերմաստիճան։
  Քիմիական հատկություններ-այրվելու, օքսիդանալու, այլ նյութերի հետ ռեակցիամտնելու հատկություն։
• Ինչպիսի՞  երևույթներ  գիտեք
• Ֆիզիկական երևույթի դեպքում նոր նյութ չի առաջանում և կարող է փոխվել նյութի արտաքինը, իսկ քիմիականի դեպքում՝ առաջանում են նոր նյութեր։
• Ինչպիսի՞ արտաքին  հատկանիշներով  եք  համոզվում, որ  տեղի  է  ունեցել քիմիական  փոխարկում`ռեակցիա
• Գազի առաջացում, գույնի, համի և հոտի փոփոխություն, ջերմաստիճանի փոփոխություն, նստվածքի առաջացում:
• Խառնուրդներից  մաքուր  նյութերի ստացման  ինչպիսի՞  բաժանման  եղանակներ  գիտեք
• Բյուրեղացում, գոլորշիացում, զտում, թորում և այլն:
• Ո՞րն  է  համարվում  մաքուր  նյութ:
• Մաքուր նյութ է համարվում այն նյութը, որը կազմված է միայն մեկ տեսակի մասնիկներից
• Ի՞նչ  է  քիմիական  երևույթը. ինչո՞վ  է  այն  տարբերվում  ֆիզիկական  երևույթից
• Քիմիական երևույթի ժամանակ փոփոխվում է նյութի բաղադրությունը և ագրեգատային վիճակը: Քիմիական երևույթը տարբերվում է ֆիզիկականից, քանի որ ֆիզիկական երևույթի ժամանակ չի փոխվում ագրեգատային վիճակը:
• Ինչպիսի՞  երևույթ  է  այրումը`ֆիզիկական, թե՞ քիմիական
• Այրումը քիմիական երևույթ է, քանի որ այրման ընթացքում առաջանում են նոր նյութեր։
• Այրելիս  նյութը  անհետանու՞մ  է
• Ոչ, այն պարզապես փոխում է նյութի բաղադրությունը:
• Ինչու՞  դիտարկված այրվող  նյութերի  բոցի  պայծառությունը  տարբեր  է:
• Այրվող նյութերի բոցի պայծառությունը տարբեր է, որովհետև այն պայմանավորված է բոցում շիկացած փոքրագույն պինդ մասնիկների առկայությամբ և այրվող նյութերի քիմիական բաղադրությամբ:
• Ինչու՞  է  ջրածինը  այրվում  պայթյունով
• Ջրածինը պայթյունով է այրվում, քանի որ նրա փոխազդեցությունը թթվածնի հետ ընթանում է չափազանց արագ և ուղեկցվում է մեծ քանակությամբ ջերմության անջատմամբ։
• Որո՞նք  են  քիմիական  ռեակցիաների ընթանալու  պայմանները  և  արտաքին  հատկանիշները
• Քիմիական ռեակցիաների սկսվելու և ընթանալու հիմնական պայմաններն են նյութերի անմիջական հպումը, դրանց մանրացումն ու խառնումը՝ շփման մակերեսը մեծացնելու համար, ինչպես նաև սկզբնական կամ անընդհատ տաքացումը (էներգիայի հաղորդումը): Իսկ այն մասին, որ քիմիական ռեակցիան արդեն տեղի է ունեցել, հուշում են դրան ուղեկցող արտաքին հատկանիշները՝ ջերմության անջատումը կամ կլանումը, գույնի փոփոխությունը, գազի անջատումը, նստվածքի առաջացումը կամ յուրահատուկ հոտի հայտնվելը։
  
• Ինչպե՞ս  կհիմնավորեք  ձեր  ստացած  նյութի մաքրությունը

Նյութի մաքրությունը ապացուցելու համար դրա հատկությունները համեմատում են մաքուր նյութի հայտնի տվյալների հետ, քանի որ մաքուր նյութն ունի հաստատուն ցուցանիշներ, իսկ խառնուրդները փոխում են դրանք: Ամենապարզ հիմնավորումն այն է, որ պինդ նյութը հալվում է, իսկ հեղուկը եռում է հստակ մեկ ջերմաստիճանում, կամ լաբորատոր թղթի վրա նմուշը թողնում է միայն մեկ հստակ բիծ, ինչը փաստում է կողմնակի նյութերի բացակայությունը:

Վերլուծություն

Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Արտիստը» պատմվածքը հայ գրականության ամենաազդեցիկ հոգեբանական գործերից է, որի առանցքում ընկած է անդաստիարակ, նյութապաշտ միջավայրի և բնատուր տաղանդով օժտված անհատի ողբերգական բախումը։ Գլխավոր հերոսը՝ Լևոնը, մաքուր, զգայուն և բացառիկ երաժշտական ու դերասանական տաղանդով օժտված մի պատանի է, ում համար արվեստն ու թատրոնը կյանքի միակ իմաստն ու սրբավայրն են։ Սակայն նրան շրջապատող հասարակությունը, որտեղ ամեն ինչ չափվում է փողով, սոցիալական դիրքով ու կենցաղային հաջողություններով, չի հասկանում և չի ընդունում նրա հոգու թռիչքը՝ Լևոնի արվեստը համարելով դատարկ զբաղմունք կամ խենթություն։ Այս անդունդն էլ ավելի է խորանում, երբ Լևոնը կրում է իր կյանքի ամենամեծ հոգեկան հարվածը. նրա անդավաճան ու մաքուր սիրո առարկան՝ Լուիզան, հանուն հարստության և հասարակական դիրքի ընտրում է ուրիշին։ Սիրո կորուստն ու շրջապատի բացարձակ անտարբերությունը կոտրում են պատանու հոգին, և նա, մնալով կատարելապես մենակ ու լքված, ֆիզիկապես ու հոգեպես կործանվում է։ Շիրվանզադեն վարպետորեն ցույց է տալիս, թե ինչպես է կոպիտ ու անհոգի միջավայրը խեղդում գեղեցիկն ու վեհը, իսկ պատմվածքը դառնում է յուրօրինակ դատավճիռ այն հասարակությանը, որն ընդունակ չէ փայփայելու և պահպանելու իր տաղանդներին։
Եթե այս տեքստն օգտագործելու եք շարադրության կամ դասի համար, կարող եմ օգնել ձեզ՝

1.Կարդա՛ Շիրվանզադեի «Արտիստը» պատմվածքը

Գտի՛ր այն հատվածը, որտեղ նկարագրվում է Լևոնենց տունը։

Մենք մտանք մի սենյակ, որ մի փոքր մեծ էր, քան մի մեծ հավաբուն: Այնտեղ մութ անկյունում, պատի տակ երևում էր ինչ—որ բան, նման անկողնակալի թե թաղթի` չգիտեմ: Սինյորա Ստեֆանիայի հաղթանդամ մարմինը թաքցնում էր նրան իմ աչքից:… Լևոնը կրկին անգամ սենյակի մի զույգ աթոռներից առաջարկեց մեզ: Նստելն անկարելի էր. այդ փոքրիկ սենյակում յոթ—ութ հոգի կանգնել միայն կարող էին:

Լևոնի մոր խոսքերից ելնելով՝ բնութագրի՛ր մորը։

Լևոնի մայրը դժգոհ ու դժբախտ կին էր։ Նա շատ ծանր էր տանում իրենց աղքատությունը և հաճախ մեղադրում էր Լևոնին, քանի որ նա աշխատելու և գումար վաստակելու փոխարեն ամբողջ օրն անցկացնում էր թատրոնում։ Նրա ամենասիրած զբաղմունքը դժգոհելն ու բողոքելն էր։

Պատմվածքից ընտրի՛ր երեք հատված, որտեղ երևա, որ Լևոնը երջանիկ մարդ է։

1.Լուիզան մոտեցավ նրան, բռնեց ձեռներից, երեսը դարձրեց յուր կողմը, ուղիղ նայեց աչքերին, բարեկամական— ո՛չ, ավելի՛,— սիրող քրոջ քնքուշ հայացքով: ինձ թվաց, որ այդ հայացքը թափանցեց մինչև Լևոնի հոգու խորքը: Եվ ո՞ւմ հոգու խորքը չէր թափանցել այն: Լևոնը զվարթացավ և երախտագիտության զգացումով լեցուն աչքերով նայեց իտալուհու երեսին:

2.—Օ՜օ, սինյո՛ր, սինյո՛ր, այնքան ուրախ եմ, որ ուզում եմ թռչկոտել: Ես նավապետի պարտքի տակ չեմ մնա: Կնվագեմ նրա համար ամբողջ ճանապարհին, գիշեր—ցերեկ կնվագեմ: Իտալիա, Իտալիա, անպատճառ պիտի տեսնեմ: Որքա՜ն կզարմանա Լուիզան ու ինչպե՜ս կուրախանա…

3.Երբ խոսքը բաց արի թատրոնի ու երաժշտության մասին, պատանին կերպարանափոխվեց, ինչպես կրակոտ սիրահար, երբ խոսվում է նրա ընտրյալի վերաբերմամբ: Ոգևորված նկարագրեց յուր լսած երևելի երգիչների ու նվագիչների տաղանդը: Վերջին յոթ տարվա ընթացքում լսել է բոլոր նշանավոր երգիչներին ու նվագիչներին, որոնք այցելել էին Ռուսաստան Օդեսայի վրայով:

Գտի՛ր այն հատվածը, որտեղ երևում է Լևոնի նպատակասլացությունը։

Հետո դարձյալ գնում էր ու շարքի հետևում կանգնում: Նա ամեն միջոց գործ էր դնում թատրոնից չհեռանալու համար: Նրա օդը, կերակուրը, կյանքը, ամեն ինչ թատրոնն էր:

Բացատրի՛ր Լևոնի հուսահատության պատճառը։

Լուիզայի ամուսնությունը հուսահատեցրեց Լևոնին, քանի որ նա կարծում էր, թե աղջիկը նույնպես սիրում է իրեն։ Իմանալով այդ մասին՝ Լևոնը հասկացավ, որ ոչ միայն չի կարող ամուսնանալ նրա հետ, այլև այլևս երբեք չի տեսնի նրան։

Բնութագրի՛ր Լևոնին։

Լևոնը բարի, աշխատասեր ու զգայուն երիտասարդ էր, ում կյանքը պտտվում էր երկու մեծ սիրո՝ Լուիզայի և երաժշտության շուրջ։ Սակայն Լուիզայի հանդեպ զգացմունքն ավելի ուժեղ էր։ Եթե երաժշտությունն ավելի կարևոր լիներ, ապա աղջկան կորցնելուց հետո այն կօգներ Լևոնին ու կփրկեր նրան հուսահատությունից։