Category: Գրականություն 9

Արտահայտի՛ր դիրքորոշում սփյուռքահայերի ազգային ինքնության պահպանման հնարավորությունների և անհրաժեշտության մասին։

Հայ ժողովրդի պատմության մեջ Սփյուռքի ձևավորումը շատ ծանր ու ցավոտ փուլ է եղել։ Հայրենիքից հեռանալը մարդկանց կանգնեցրել է բազմաթիվ դժվարությունների առաջ։ Նրանք ստիպված էին ապրել օտար երկրներում՝ նոր պայմանների մեջ։ Այս ամենը ազդել է ոչ միայն նրանց կյանքի, այլ նաև ինքնության վրա։ Վիլյամ Սարոյանի «Նռնենիները» պատմվածքն ու պատմական փաստերը ցույց են տալիս այդ դժվարությունները։

Հայրենազրկված հայերը բախվել են սոցիալական, տնտեսական և հոգեբանական ծանր խնդիրների, սակայն ազգային ինքնության պահպանումը եղել է և մնում է կարևոր ու անհրաժեշտ։

Պատմական հատվածից պարզ է դառնում, որ Սփյուռքում հայտնված հայերը սկզբում շատ ծանր պայմաններում էին ապրում։ Նրանք չունեին աշխատանք, մասնագիտություն, հաճախ կատարում էին ծանր ու ցածր վարձատրվող գործեր։ Բացի այդ, նրանք չէին ճանաչում օտար երկրների մշակույթը, իսկ տեղացիները հաճախ վատ վերաբերմունք ունեին նրանց նկատմամբ։ Շատերը նույնիսկ քաղաքացիություն չունեին, ինչը ավելի էր դժվարացնում նրանց կյանքը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, թե որքան բարդ էր նոր կյանք սկսել օտար միջավայրում։

Գեղարվեստական հատվածում նույնպես երևում են այդ դժվարությունները։ Սարոյանի պատմվածքում հորեղբայրը մեծ ջանքերով նռնենի է տնկում, բայց չի կարողանում հաջողության հասնել։ Նա կորցնում է իր հողը, իսկ նռնենիները՝ չորանում են։ Այդ նռնենիները խորհրդանշում են ոչ միայն աշխատանքը, այլ նաև հիշողությունը հայրենիքի մասին։ Երբ նրանք վերադառնում են և տեսնում չորացած այգին, դա ցույց է տալիս կորստի խոր ցավը։ Նրանք նույնիսկ չեն խոսում, որովհետև ցավը շատ մեծ է։

Սակայն, չնայած այս բոլոր դժվարություններին, հայերը կարողացել են պահպանել իրենց ինքնությունը։ Նրանք պահել են լեզուն, մշակույթը, ավանդույթները։ Սփյուռքում ստեղծվել են հայկական դպրոցներ, եկեղեցիներ, համայնքներ։ Սա ցույց է տալիս, որ նույնիսկ օտար երկրում կարելի է մնալ հայ, եթե կա ցանկություն և միասնականություն։

Այսպիսով, Սփյուռքում հայերը անցել են ծանր ճանապարհ, բայց չեն կորցրել իրենց ինքնությունը։ Դժվարությունները շատ են եղել, սակայն նրանք կարողացել են հաղթահարել դրանք։ Ազգային ինքնության պահպանումը կարևոր է, որովհետև այն կապում է մարդկանց իրենց արմատների հետ։ Առանց դրա ժողովուրդը կարող է կորչել։ Այդ պատճառով սփյուռքահայերի համար շատ կարևոր է պահպանել իրենց լեզուն, մշակույթը և հիշողությունը հայրենիքի մասին։

Իսահակյան

Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին,
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ` ականջին:

Աչքերը սև – արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխըս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ` հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի …

1. Ըստ բանաստեղծության նկարագրի՛ր աղջկան։

Բանաստեղծության մեջ աղջիկը նկարագրվում է որպես մի գեղեցիկ արևելյան աղջիկ` հակինթները ականջներին, սև մազերով և արևների պես անշեջ :Իսկ մեջքը՝ նուրբ ու ճկուն, որը ծածկված է ծաղկանկար շալով։

2. Մեկնաբանի՛ր ,,առեղծվածային ժպիտ,, արտահայտությունը։ 

Սա խորհրդավոր, անկանխատեսելի ու կանացի այնպիսի ժպիտ է, որը դժվար է գերազանցել։ Այն միաժամանակ հմայող է և զգուշացնող։ Իսահակյանն այն կապում է «հավերժական կանացիության» հետ, որը դարեր շարունակ գերել ու տառապանք է պատճառել տղամարդկանց։

3. Մեկնաբանի՛ր բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծությունը ներկայացնում է հանկարծակի հանդիպման պատմություն, որն արթնացնում է հեղինակի հին վերքերը։ Տեսնելով գեղեցկուհուն՝ նա չի տրվում հիացմունքին, քանի որ «միամիտ չէ»։ Անցյալի դառը փորձը հուշում է, որ նմանատիպ գեղեցկությունը ժամանակին կոտրել է իր սիրտը, ուստի նա նախընտրում է գլուխը կախել ու չհավատալ այդ հմայքին։

Ռավեննայում

Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:

Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:

Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:

Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,

Ու անցիր…

1. Ինչպե՞ս է ներկայացվում ժամանակի անցողիկությունը։

Ժամանակի արագությունն ընդգծվում է «դար է եկել, վայրկյանի պես» արտահայտությամբ։ Իսահակյանը ցույց է տալիս, որ սերունդները, կայծակները և պատմական իրադարձությունները սրընթաց հաջորդում են միմյանց, մինչդեռ լեռը մնում է անսասան։

2. Ի՞նչ է խորհրդանշում Արարտը։ 

Արարատը խորհրդանշում է հավերժությունը, անսասանությունը և հայ ժողովրդի պնդությունը։ Այն «ադամանդ» է, որին դիպչող ամեն մի «սուր» (թշնամի կամ դժբախտություն) բեկվում է ու անցնում։ Այն վերժամանակային արժեք է։

3. Ի՞նչ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծության ուղերձն է՝ գիտակցել մարդկային կյանքի կարճատևությունը և հաշտվել դրա հետ։ Մարդն ընդամենը մի ակնթարթ է տիեզերական հավերժության մեջ։ Պետք է կարողանալ հիանալ կյանքով, բայց հիշել, որ դու էլ սոսկ անցորդ ես այս աշխարհում։

4. Գրել էսսե ,,Մարդը ժամանակի հոսքի մեջ,, վերնագրով։ 

Քո կարծիքով ինչպիսի՞ն  պիտի լինի ապագայի դպրոցը։

Կրթությունը միշտ եղել է հասարակության զարգացման ամենակարևոր հիմքերից մեկը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում այն ունեցել է տարբեր նպատակներ, սակայն միևնույն է՝ նրա հիմնական դերը մնացել է նույնը՝ ձևավորել գիտակից, մտածող և ստեղծագործ հասարակություն։ Հին ժամանակներում կրթությունը հասանելի էր սահմանափակ քանակով միայն հարուստներին և հիմնականում կապված էր կրոնի ու ավանդույթների պահպանման հետ։ Սակայն ժամանակի ընթացքում, հատկապես նոր հասարակարգերի ձևավորման փուլերում, կրթությունը դարձավ համատարած և ստացավ նոր նշանակություն՝ նպաստել հասարակության առաջընթացին և գիտության զարգացմանը։

Կրթությունը միշտ եղել է կարևոր պատմության մեջ և այն նպաստել է հասարակության զարգացմնը և երկրի առաջընթացին

Խորհրդային Հայաստանում կրթության դերը առանձնապես մեծ էր։ Անգրագիտության բարձր մակարդակը խոչընդոտում էր երկրի զարգացմանը, և իշխանությունները հասկացան, որ առանց կրթված ժողովրդի հնարավոր չէ կառուցել նոր հասարակություն։ Այդ պատճառով մեծ ուշադրություն դարձվեց դպրոցների ստեղծմանը և կրթության տարածմանը։ Կարճ ժամանակում ստեղծվեց լայն դպրոցական ցանց, և գրագիտության մակարդակը զգալիորեն բարձրացավ։ Բազմազան դպրոցների կառուցվելից հետոբ Հայաստանի գրեթե ութսունմեկ տոկոսը դարձավ գրագետ:Կրթությունը դարձավ ոչ միայն գիտելիք ստանալու միջոց, այլև հասարակության մեջ հավասարության հաստատման կարևոր գործիք։

Այս գաղափարը երևում է նաև Րաֆֆու «Խենթը» վեպի հատվածում։ Այստեղ ներկայացված դպրոցը սովորական կրթական հաստատություն չէ․ այն մի վայր է, որտեղ երեխաները ոչ միայն գրքերից են սովորում, այլև անմիջապես շփվում են բնության հետ, աշխատում, զարգացնում իրենց ֆիզիկական և մտավոր կարողությունները։ Վարդանը հիանում է այդ դպրոցով, որովհետև այնտեղ երեխաները ուրախ են, առողջ և հետաքրքրված։Կրթությունը ներկայացվում է որպես ամբողջական գործընթաց, որը ձևավորում է ոչ միայն գիտելիք, այլև մարդուն՝ որպես անհատ։

Իմ կարծիքով, ապագայի դպրոցը պետք է լինի հենց այդպիսի՝ բազմակողմանի զարգացնող։ Այն չպետք է սահմանափակվի միայն դասագրքերով և տեսական գիտելիքով, այլ պետք է ներառի գործնական աշխատանք, ստեղծագործություն, տեխնոլոգիաների օգտագործում և անհատական մոտեցում յուրաքանչյուր աշակերտի նկատմամբ։ Դպրոցը պետք է դառնա մի վայր, որտեղ երեխաները հաճույքով են սովորում, չեն վախենում սխալվելուց և կարողանում են բացահայտել իրենց հետաքրքրությունները։

Այսպիսով, կրթությունը միշտ եղել և կմնա հասարակության առաջընթացի շարժիչ ուժը։ Այն ոչ միայն փոխանցում է գիտելիք, այլև ձևավորում է մարդու մտածողությունը, արժեքները և ապագան։ Իսկ որքան զարգացած լինի կրթությունը, այնքան զարգացած կլինի նաև հասարակությունը։

Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայ ժողովուրդը հայտնվեց շատ ծանր իրավիճակում։ Շատ մարդիկ կորցրին իրենց տները, ընտանիքները և ապրելու պայմանները։ Նրանք դարձան փախստական և ստիպված էին ապրել օտար վայրերում՝ առանց բանալ սննդի ու հագուստի։ Գուրգեն Մահարու «Էջմիածնում» հատվածը ցույց է տալիս այդ ժամանակվա իրական վիճակը։ Նույնը հաստատում է նաև պատմության տեքստը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, թե որքան դժվար էր այդ ժամանակ ապրելը։

Հայոց ցեղասպանությունից հետո գաղթական դարձած հայությունը հայտնվել էր ծայրահեղ ծանր պայմաններում, սակայն նրանք կարողացան հաղթահարել կյանքի դժվարությունները դիմացկունության, համբերության և փոխօգնության շնորհիվ։

Ցեղասպանությունից հետո գաղթական հայերը ապրում էին շատ վատ պայմաններում։ Նրանք հաճախ սոված էին, չունեին նորմալ հագուստ և ապրում էին կեղտոտ ու խիտ միջավայրում։ Պետությունը փորձում էր օգնել, բայց հնարավորությունները քիչ էին, և օգնությունը չէր բավարարում բոլորին։ Գաղթականներին օրական տրվում էր շատ քիչ սնունդ, որը հազիվ էր բավականացնում։ Ամենածանր վիճակում էին որբ երեխաները, որոնք մնացել էին առանց ծնողների։ Նրանց համար ստեղծվում էին որբանոցներ, բայց պայմանները այնտեղ էլ բարդ էին։ Մահարու նկարագրած դեպքերում երևում է, որ մարդիկ ստիպված էին հարմարվել իրավիճակին և չմտածել նույնիսկ իրենց արտաքինի մասին։ Սակայն նույնիսկ այդ դժվար պայմաններում մարդիկ օգնում էին իրար, կիսվում ունեցածով և փորձում պահպանել մարդկային հարաբերությունները, ինչպես Կուշոն փոխանակեց հագուստը կոնֆետների վրա։ Այդ պատճառով կարելի է ասել, որ նման դժվարությունները հաղթահարելու համար մարդուն պետք են համբերություն, ուժ, և ուրիշներին օգնելու պատրաստակամություն։

Այսպիսով, գաղթական հայության վիճակը շատ ծանր էր։ Նրանք ապրում էին զրկանքների մեջ, բայց կարողանում էին դիմանալ։ Կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու համար կարևոր են ուժեղությունը և միասնականությունը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ծանր պայմաններում մարդը կարող է պայքարել և շարունակել ապրել։

Անտառում

«Անտառում» – Սահյանի համար անտառը մի տեղ է, որտեղ մարդը կարող է հանգստանալ ու լսել ինքն իրեն։ Այստեղ ամեն ինչ շնչում է՝ ծառերը, քարերը, կենդանիները։ Հեղինակն ասում է, որ բնության մեջ մարդն ավելի մաքուր ու անկեղծ է դառնում։

Մասրենի

Բանաստեղծությունը ներկայացնում է մասրենին որպես մենակ ու լքված մարդու խորհրդանիշ, որն ունի ներքին ջերմություն, բայց մնում է չգնահատված։ Նրա «փշոտ քնքշանքը» ցույց է տալիս, որ արտաքին դժվարության տակ թաքնված է սեր։ Հիմնական միտքն այն է, որ շատ արժեքավոր էակներ աշխարհում մնում են անտեսված ու միայնակ։

Անունդ տալիս

Այս բանաստեղծությունում Սահյանը խոսում է Հայսատանի հետ և նկարագրում է այն: Հիշում է իր Հայ ժողովրդին, մի ժայռի մեջ գտնվող տուն, հին կամուրջ, որտեղ ծիծեռնակը բույն է ստեղծել, թեքված մատուռ, բեկված սյան տաճար։ Սա ոչ թե մեծ ու աղմկոտ հայրենիք է, այլ սրտին մոտ ու հոգեհարազատ։ 

Մարդու կյանքում կան արժեքներ, որոնք երբեք չեն փոխվում, և դրանցից ամենակարևորներն են հայրենի հողն ու ինքնությունը։ Դրանք պարզապես բառեր չեն, այլ մի ամբողջ աշխարհ՝ հիշողություններով, զգացմունքներով ու արմատներով։ Երբ այդ արժեքները վտանգվում են, մարդը սկսում է պայքարել՝ հաճախ առանց տատանվելու։

Մարդը միշտ պայքարում է իր հայրենի հողի և ինքնության պահպանման համար, և այդ պայքարը կարող է լինել ինչպես մարտի դաշտում, այնպես էլ ներքին հոգու ու մտքի մեջ:

Մայիսյան հերոսամարտերի ժամանակ հայ ժողովուրդը կանգնած էր ոչնչացման եզրին։ Դա այն պահն էր, երբ ամեն ինչ կարող էր կորել, եթե մարդիկ չկանգնեին պայքարի։ Բայց նրանք չհանձնվեցին և համախմբվեցին՝ պաշտպանելու իրենց հայրենի հողը։ Այդ պայքարը միայն պատերազմ չէր, այլ հավատ՝ իրենց ապագայի հանդեպ։ Ամեն մարդ զգում էր, որ եթե չպահպանի իր հողը, կկորցնի նաև իրեն։ Իսկ «Կանաչ դաշտը» ստեղծագործությունը նույն պայքարը ցույց է տալիս ավելի անձնական իմաստով։ Այստեղ դաշտը դառնում է հայրենիքի խորհրդանիշ՝ հարազատ ու թանկ։Կարմիր ձին կանգնում է ընտրության առաջ՝ պահպանել իր արմատները, թե կորցնել ինքնությունը։ Նրա ներքին պայքարը արտահայտում է այն դժվարությունները, որոնք մարդը ապրում է նման իրավիճակներում։ Այսպիսով, երկու դեպքում էլ պայքարը ուղղված է նույն նպատակին՝ պահպանել հայրենի հողն ու ազգային ինքնությունը։

Այսպիսով, թե՛ Մայիսյան հերոսամարտերը, թե՛ «Կանաչ դաշտը» ցույց են տալիս, որ մարդը պատրաստ է պայքարել իր ապագայի համար։ Մի դեպքում դա բացահայտ է՝ մարտի դաշտում, մյուսում՝ լուռ ու խորքային՝ մարդու ներսում։ Սակայն երկուսն էլ խոսում են նույն բանի մասին՝ ինքնության պահպանման կարևորության մասին։ Առանց հայրենի հողի մարդը կորցնում է իր անցյալն ու ապագան։ Այդ պատճառով այդ արժեքների համար պայքարը միշտ եղել և կմնա անհրաժեշտ։

Այս հատվածը ցույց է տալիս պատերազմի իրական դեմքը՝ ոչ միայն կռիվ, այլ նաև մարդու զգացումները։ Սկզբում զինվորները կռվում են, բայց երբ ջուրը վերջանում է, ծարավը դառնում է ավելի ուժեղ, քան թշնամությունը։ Բաղդասարը վտանգելով իր կյանքը գնում է ջրհորից ջուր բերելու, և այդ պահին տեղի է ունենում ամենակարևորը․ թշնամի զինվորները չեն կրակում, հասկանում են նրա նպատակը։ Հետո երկու կողմի զինվորները միասին ջուր են խմում, շփվում, ծիծաղում։ Այդ պահը ցույց է տալիս, որ նրանք իրականում նման մարդիկ են, ոչ թե թշնամիներ։ Բայց հետո նորից հրաման է գալիս կռվելու, և զինվորները ստիպված են կրակել, նույնիսկ եթե չեն ուզում։ Վաշտապետը, ով թույլ էր տվել այդ խաղաղ պահը, պատժվում է և սպանվում, ինչը ցույց է տալիս, թե որքան անարդար և դաժան է պատերազմը։ Իմ կարծիքով՝ այս պատմության ամենակարևոր միտքն այն է, որ մարդիկ իրենց էությամբ չեն ուզում կռվել, նրանք կարող են հասկանալ իրար, բայց պատերազմը ստիպում է նրանց մոռանալ դա։

Համառոտ, հինգ-վեց նախադասությամբ ներկայացրե՛ք ստեղծագործություն սյուժեն։

Ստեղծագործությունը մայր ձիու և իր քուռակի մաաին է: Մի օր նրանք հայտնվում են կանաչ դաշտում և մայր ձին լինում է կապված: Այնտեղ կար գայլ, որը ուզում էր հարձակվել քուռակի վրա, բայց մայր ձին, չնայած որ բավականին ծեր էր` ազատվեց կապերից և ընդունեց բոլոր վնասվածքները իր վրա` պաշտպանելով իր ձագուկին: Ժամանակը անցնում է, ձագուկը մեծանում է և նոուից հայտնվում այդ նույն դաժտում` հիշելով, թե ինպես այդ օրը իր մայրը իր կյանքի գնով պաշտպանեց նրան:

2. Ի՞նչ է ցանկացել ցույց տալ հեղինակը, գրի՛ր քո մտորումները վերջաբանի վերաբերյալ։

3. Ի՞նչ է նշանակում պայքար, մեկնաբանի՛ր, բառարանից դո՛ւրս գրիր բառի հոմանիշները։

Պայքարը նպատակին հասնելու, գաղափարի կամ արժեքների համար մղվող գործողությունների համալիր է՝ հակառակության կամ դժվարությունների դեմ։