Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայ ժողովուրդը հայտնվեց շատ ծանր իրավիճակում։ Շատ մարդիկ կորցրին իրենց տները, ընտանիքները և ապրելու պայմանները։ Նրանք դարձան փախստական և ստիպված էին ապրել օտար վայրերում՝ առանց բանալ սննդի ու հագուստի։ Գուրգեն Մահարու «Էջմիածնում» հատվածը ցույց է տալիս այդ ժամանակվա իրական վիճակը։ Նույնը հաստատում է նաև պատմության տեքստը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, թե որքան դժվար էր այդ ժամանակ ապրելը։
Հայոց ցեղասպանությունից հետո գաղթական դարձած հայությունը հայտնվել էր ծայրահեղ ծանր պայմաններում, սակայն նրանք կարողացան հաղթահարել կյանքի դժվարությունները դիմացկունության, համբերության և փոխօգնության շնորհիվ։
Ցեղասպանությունից հետո գաղթական հայերը ապրում էին շատ վատ պայմաններում։ Նրանք հաճախ սոված էին, չունեին նորմալ հագուստ և ապրում էին կեղտոտ ու խիտ միջավայրում։ Պետությունը փորձում էր օգնել, բայց հնարավորությունները քիչ էին, և օգնությունը չէր բավարարում բոլորին։ Գաղթականներին օրական տրվում էր շատ քիչ սնունդ, որը հազիվ էր բավականացնում։ Ամենածանր վիճակում էին որբ երեխաները, որոնք մնացել էին առանց ծնողների։ Նրանց համար ստեղծվում էին որբանոցներ, բայց պայմանները այնտեղ էլ բարդ էին։ Մահարու նկարագրած դեպքերում երևում է, որ մարդիկ ստիպված էին հարմարվել իրավիճակին և չմտածել նույնիսկ իրենց արտաքինի մասին։ Սակայն նույնիսկ այդ դժվար պայմաններում մարդիկ օգնում էին իրար, կիսվում ունեցածով և փորձում պահպանել մարդկային հարաբերությունները, ինչպես Կուշոն փոխանակեց հագուստը կոնֆետների վրա։ Այդ պատճառով կարելի է ասել, որ նման դժվարությունները հաղթահարելու համար մարդուն պետք են համբերություն, ուժ, և ուրիշներին օգնելու պատրաստակամություն։
Այսպիսով, գաղթական հայության վիճակը շատ ծանր էր։ Նրանք ապրում էին զրկանքների մեջ, բայց կարողանում էին դիմանալ։ Կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու համար կարևոր են ուժեղությունը և միասնականությունը։ Այս ամենը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ծանր պայմաններում մարդը կարող է պայքարել և շարունակել ապրել։
Դալլաքյան Մարիամ👼 