Category: Կենսաբխնություն 9

1. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
   ա) ժառանգվում են
   բ) չեն ժառանգվում
   գ) կապված են գենետիկական մուտացիաների հետ
   դ) միշտ վնասակար են
2. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների պատճառը
   ա) գեների կառուցվածքի փոփոխությունն է
   բ) շրջակա միջավայրի պայմաններն են
   գ) քրոմոսոմների թվի փոփոխությունն է
   դ) միայն հիվանդություններն են
3. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
   ա) անշրջելի են
   բ) շրջելի են
   գ) միշտ մահացու են
   դ) կապված չեն միջավայրի հետ
4. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների օրինակ է
   ա) աչքերի գույնի ժառանգումը
   բ) մաշկի արևայրուկը
   գ) արյան խմբի փոփոխությունը
   դ) քրոմոսոմների քանակի փոփոխությունը
5. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները վերաբերում են
   ա) միայն գենոտիպին
   բ) միայն ֆենոտիպին
   գ) գենոտիպին և ֆենոտիպին
   դ) միայն ԴՆԹ-ին
6. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների սահմանները կոչվում են
   ա) մուտացիա
   բ) ռեակցիայի նորմա
   գ) գենոտիպ
   դ) ալելներ
7. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
   ա) ունեն հստակ սահմաններ
   բ) սահմաններ չունեն
   գ) կախված չեն միջավայրից
   դ) միշտ նույնն են բոլոր օրգանիզմներում
8. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները
   ա) առաջացնում են նոր տեսակներ
   բ) չեն առաջացնում նոր տեսակներ
   գ) փոխում են գեների կառուցվածքը
   դ) փոխանցվում են սերունդներին
9. Օրգանիզմի բարձրության փոփոխությունը սննդի ազդեցությամբ
   ա) մուտացիա է
   բ) մոդիֆիկացիա է
   գ) ժառանգական հիվանդություն է
   դ) քրոմոսոմային փոփոխություն է
10. Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների կենսաբանական նշանակությունն է
    ա) վնասել օրգանիզմին
    բ) հարմարվել միջավայրին
    գ) նվազեցնել կենսունակությունը
    դ) փոխել գենոտիպը

1. Ժառանգական հիվանդությունները փոխանցվում են՝
   ա) միայն շրջակա միջավայրից
   բ) գեների միջոցով ծնողներից սերունդներին
   գ) միայն սննդի միջոցով
   դ) վարակման ճանապարհով
2. Ո՞րն է ժառանգական հիվանդության օրինակ
   ա) գրիպ
   բ) շաքարախտի որոշ տեսակներ
   գ) տուբերկուլյոզ
   դ) կարմրուկ
3. Չարորակ նորագոյացությունները բնութագրվում են՝
   ա) դանդաղ աճով և սահմանափակ տարածմամբ
   բ) անվերահսկելի աճով և մետաստազներով
   գ) միայն ցավով
   դ) միայն արտաքին տեսքի փոփոխությամբ
4. Ի՞նչ է մուտացիան
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) գենի կամ քրոմոսոմի փոփոխություն
   գ) սննդի մարսում
   դ) բջջի բաժանում
5. Ո՞ր գործոնն է նպաստում չարորակ ուռուցքների առաջացմանը
   ա) առողջ սնունդ
   բ) ֆիզիկական ակտիվություն
   գ) ճառագայթում և վնասակար նյութեր
   դ) բավարար քուն
6. Ժառանգական հիվանդությունները կարող են լինել՝
   ա) միայն վարակիչ
   բ) միայն սուր
   գ) գենային և քրոմոսոմային
   դ) միայն արտաքին
7. Մետաստազը նշանակում է՝
   ա) բջջի մահ
   բ) ուռուցքի տարածում այլ օրգաններ
   գ) գենի կրկնապատկում
   դ) օրգանիզմի աճ

1. Ի՞նչ է մուտացիան։
   ա) Բջջի բաժանում
   բ) Գենետիկական նյութի փոփոխություն
   գ) Սպիտակուցների սինթեզ
   դ) Էներգիայի արտադրություն
2. Մուտացիաները կարող են առաջանալ՝
   ա) Միայն արտաքին գործոններից
   բ) Միայն ներքին գործոններից
   գ) Ներքին և արտաքին գործոններից
   դ) Չեն առաջանում
3. Ո՞րն է գենային մուտացիայի օրինակ։
   ա) Քրոմոսոմների թվի փոփոխություն
   բ) ԴՆԹ-ի նուկլեոտիդների հաջորդականության փոփոխություն
   գ) Օրգանիզմի ձևի փոփոխություն
   դ) Բջջի մահ
4. Ո՞րն է քրոմոսոմային մուտացիա։
   ա) Գենի կառուցվածքի փոփոխություն
   բ) Քրոմոսոմների կառուցվածքի փոփոխություն
   գ) Սպիտակուցի փոփոխություն
   դ) ՌՆԹ-ի քանակի փոփոխություն
5. Գենոմային մուտացիան կապված է՝
   ա) Գենի կառուցվածքի փոփոխության հետ
   բ) Քրոմոսոմների թվի փոփոխության հետ
   գ) Սպիտակուցի կառուցվածքի հետ
   դ) Բջջի չափի փոփոխության հետ
6. Ո՞ր գործոններն են առաջացնում մուտացիաներ։
   ա) Մուտագեններ
   բ) Վիտամիններ
   գ) Ֆերմենտներ
   դ) Հորմոններ
7. Մուտագենների օրինակ է՝
   ա) Ջուր
   բ) Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ
   գ) Թթվածին
   դ) Գլյուկոզա
8. Ո՞ր մուտացիաներն են փոխանցվում սերունդներին։
   ա) Սոմատիկ
   բ) Սեռական բջիջներում առաջացած
   գ) Մկանային բջիջներում առաջացած
   դ) Մաշկի բջիջներում առաջացած
9. Մուտացիաները կարող են լինել՝
   ա) Միայն վնասակար
   բ) Միայն օգտակար
   գ) Վնասակար, օգտակար և չեզոք
   դ) Միայն չեզոք
10. Ո՞րն է մուտացիաների դերը։
    ա) Չունեն նշանակություն
    բ) Նվազեցնում են բազմազանությունը
    գ) Ապահովում են գենետիկական բազմազանություն
    դ) Դադարեցնում են զարգացումը

Օրգանիզմի սեռը որոշվում է՝
ա) գեներով և քրոմոսոմներով
բ) սննդով
գ) ջերմաստիճանով
դ) ջրով

Մարդու սեռական քրոմոսոմներն են՝
ա) X և Y
բ) A և B
գ) C և D
դ) M և N

Կանանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝
ա) XX
բ) XY
գ) YY
դ) XO

Տղամարդկանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝
ա) XX
բ) XY
գ) YY
դ) XO

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշները փոխանցվում են՝
ա) սեռական քրոմոսոմներով
բ) միայն սննդով
գ) միայն միջավայրով
դ) միայն տարիքով

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների օրինակ է՝
ա) դալտոնիզմը
բ) մազերի գույնը
գ) հասակը
դ) մարմնի քաշը

Ժառանգական հիվանդությունները առաջանում են՝
ա) գեների կամ քրոմոսոմների փոփոխության հետևանքով
բ) միայն սննդի պատճառով
գ) միայն եղանակի պատճառով
դ) միայն հոգնածությունից

Ժառանգական հիվանդությունները փոխանցվում են՝
ա) ծնողներից երեխաներին
բ) ընկերներից
գ) ուսուցիչներից
դ) հարևաններից

Սեռի հետ շղթայակցված հիվանդությունները ավելի հաճախ հանդիպում են՝
ա) տղաների մոտ
բ) աղջիկների մոտ
գ) նույն չափով
դ) ոչ մեկի մոտ

Գենետիկան ուսումնասիրում է՝
ա) ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը
բ) մարսողությունը
գ) շնչառությունը
դ) շարժումը։

Ներկայացնել օրգանիզմների անհատական զարգացումը՝ սաղմնային և հետսաղմնային զարգացում:

Օրգանիզմների անհատական զարգացումը կոչվում է օնտոգենեզ և սկսվում է զիգոտից մինչև կյանքի ավարտը։ Այն բաժանվում է երկու շրջանի՝ սաղմնային և հետսաղմնային։ Սաղմնային շրջանը տեղի է ունենում մինչև ծնվելը և ունի երեք փուլ՝ տրոհում, գաստրուլյացիա և օրգանոգենեզ։ Տրոհման ժամանակ զիգոտը բաժանվում է բջիջների, գաստրուլյացիայի ընթացքում առաջանում են երեք սաղմնային թերթիկներ՝ էկտոդերմ, էնտոդերմ և մեզոդերմ, իսկ օրգանոգենեզի ժամանակ ձևավորվում են օրգանները։

Հետսաղմնային զարգացումը սկսվում է ծնվելուց հետո և լինում է ուղղակի կամ անուղղակի։ Օրգանիզմների զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեն միջավայրի գործոնները՝ ջերմաստիճանը, սնունդը և կենսակերպը, որոնք կարող են նպաստել կամ խանգարել նորմալ զարգացմանը։

2. Լրիվ և թերի կերպարանափոխություն:

Ուղղակի զարգացման դեպքում ծնվում է հասունին նման փոքր օրգանիզմ, իսկ անուղղակի զարգացման դեպքում լինում է կերպարանափոխություն՝ թրթուրից հասուն կենդանի։

3. Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն:

Գենետիկան ուսումնասիրում է ժառանգականության և փոփոխականության օրինաչափությունները։ Ժառանգականությունը ծնողների հատկանիշները սերունդներին փոխանցելու հատկությունն է՝ հիմնված ԴՆԹ-ի վրա, իսկ փոփոխականությունը նոր հատկանիշներ ձեռք բերելու հատկությունն է։ Հիմնական հասկացություններն են գենը (ժառանգականության միավոր), գենոտիպը (գեների ամբողջություն) և ֆենոտիպը (արտաքին հատկանիշներ)։ 

4. Օրգանիզմենրի բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը:

Օրգանիզմների բազմացումը կենսաբանական հիմնարար գործընթաց է, որն իրականանում է երկու հիմնական եղանակով՝ անսեռ և սեռական։ Անսեռ բազմացման ժամանակ նոր սերունդը սկիզբ է առնում մեկ ծնողական առանձնյակից՝ կիսման, բողբոջման կամ վեգետատիվ մասերի միջոցով, ինչի արդյունքում ստացվում են գենետիկորեն նույնական առանձնյակներ։ Սրա կենսաբանական նշանակությունը բարենպաստ պայմաններում տեսակի թվաքանակի արագ աճն ու տարածումն է։ Ի տարբերություն սրա, սեռական բազմացումն իրականանում է երկու ծնողների սեռական բջիջների միաձուլմամբ, ինչը հանգեցնում է գենետիկական նյութի վերահամակցման։ Սեռական եղանակի կենսաբանական գլխավոր նշանակությունը ժառանգական բազմազանության ապահովումն է, որը թույլ է տալիս տեսակին ավելի լավ հարմարվել փոփոխվող միջավայրին, լինել ավելի կենսունակ և հիմք հանդիսանալ էվոլյուցիոն զարգացման համար։

5. Մենդելի 1-ին օրենք:

Միահիբրիդային խաչասերման առաջին սերնդում առաջացած օրգանիզմների ձևերը բոլորը միմյանց նման են և նման են դոմինանտ ծնողին:

6.Մենդելի 2-րդ օրենք:

Ճեղքավորման օրենք – առաջին սերնդի երկու հոտերոզիգոտ առանձնյակների խաչասերումից հետո երկրորդ սերնդում նկատվում է հատկանիշի ճեղքավորում որոշակի թվային հարաբերությամբ ըստ ֆենոտիպի 3:1 և ըստ գենետիպի 1:2:1 :

7. Ներկայացնել փետրվար ամսվա բլոգային աշխատանքները:

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։

Գենետիկա

Գենետիկան ուսումնասիրում է
ա. կենդանիների վարքը
բ. ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը
գ. բույսերի կառուցվածքը
դ. Երկրի կառուցվածքը
Ժառանգականությունը նշանակում է
ա. օրգանիզմի շարժվելու ունակություն
բ. ծնողներից սերունդներին հատկանիշների փոխանցում
գ. սննդի մարսում
դ. շնչառություն
Փոփոխականությունը նշանակում է
ա. օրգանիզմների նմանությունը
բ. օրգանիզմների տարբերությունները
գ. միայն աճը
դ. միայն բազմացումը
Ժառանգական տեղեկատվության հիմնական միավորը կոչվում է
ա. հյուսվածք
բ. գեն
գ. օրգան
դ. բջիջ
Գեները գտնվում են
ա. ցիտոպլազմայում
բ. կորիզում
գ. թաղանթում
դ. վակուոլում
Քրոմոսոմները գտնվում են
ա. բջջաթաղանթում
բ. կորիզում
գ. ցիտոպլազմայում
դ. ռիբոսոմներում
Մարդու մարմնի բջիջներում քրոմոսոմների թիվը
ա. 23 է
բ. 46 է
գ. 44 է
դ. 48 է
Օրգանիզմների տարբերությունները կարող են առաջանալ
ա. միայն ժառանգականության պատճառով
բ. միայն միջավայրի ազդեցությամբ
գ. ժառանգականության և միջավայրի ազդեցությամբ
դ. միայն սննդի պատճառով
Ժառանգական փոփոխականության օրինակ է
ա. մաշկի արևայրուքը
բ. աչքերի գույնը
գ. մկանների զարգացումը մարզումից
դ. վերքի լավացումը
Գենետիկական հատկանիշները փոխանցվում են
ա. շնչառության միջոցով
բ. արյան միջոցով
գ. ծնողներից սերունդներին
դ. սննդի միջոցով

1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) նոր անհատների առաջացումը
   գ) օրգանների զարգացումը
   դ) նյութափոխանակությունը
2. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
   ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
   բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
   գ) մասնակցում է մեկ ծնող
   դ) առաջանում են սերմեր
3. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
   ա) անսեռ բազմացումը
   բ) բողբոջումը
   գ) մասնատումը
   դ) սեռական բազմացումը
4. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
   ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
   բ) մեծ էներգիայի ծախս
   գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
   դ) գենետիկ փոփոխականություն
5. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
   ա) ապահովում է հարմարվողականություն
   բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
   գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
   դ) արագ է ընթանում
6. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
   ա) բնակչության արագ աճ
   բ) օրգանիզմների ոչնչացում
   գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
   դ) օրգանիզմների պարզեցում
7. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
   ա) միայն կենդանիների
   բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
   գ) միայն մարդկանց
   դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

Ներկայացնել ֆոտոսինթեզի ողջ գործընթացը

Ֆոտոսինթեզը բույսերի, ջրիմուռների և որոշ բակտերիաների կենսական գործընթաց է, որի ընթացքում արևի լույսի էներգիան օգտագործվում է անօրգանական նյութերից օրգանական նյութեր ստանալու համար։ Ֆոտոսինթեզը տեղի է ունենում բույսերի կանաչ բջիջների քլորոպլաստներում՝ քլորոֆիլ գունանյութի մասնակցությամբ։ Գործընթացը սկսվում է այն ժամանակ, երբ քլորոֆիլը կլանում է արևի լույսը և այդ էներգիան փոխակերպում քիմիական էներգիայի։ Լույսի փուլում ջուրը քայքայվում է, առաջանում է թթվածին, որը դուրս է գալիս մթնոլորտ, և կուտակվում է էներգիա կրող միացությունների ձևով։ Մութ փուլում այդ կուտակված էներգիայի օգնությամբ ածխաթթու գազից սինթեզվում է գլյուկոզա՝ բույսի հիմնական սննդանյութը։ Արդյունքում ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը ստանում են սնունդ, իսկ մթնոլորտը հարստանում է թթվածնով, ինչը կենսական նշանակություն ունի երկրի վրա կյանքի պահպանման համար։

Որ բույսերի մոտ է տեղի ունենում ֆոտոսինթեզը

Ֆոտոսինթեզը տեղի է ունենում բոլոր կանաչ բույսերի մոտ, այդ թվում ծառերում, թփերում, խոտաբույսերում և ջրիմուռներում, ինչպես նաև որոշ մանրէների մոտ։ Այս գործընթացը հնարավոր է դառնում այն բջիջներում, որոնք պարունակում են կանաչ գունանյութ՝ քլորոֆիլ, որը կլանում է արևի լույսի էներգիան և օգտագործում է այն ածխաթթու գազը և ջուրը օրգանական նյութեր՝ օրինակ գլյուկոզա, ստեղծելու համար։ Այսպիսով, ֆոտոսինթեզն ապահովում է ոչ միայն բույսերի սնունդը, այլև ամբողջ մթնոլորտի թթվածնի արտադրությունը։

Ներկայացնել միտոզի փուլերը և ինչ կարևոր գործընթաց է կատարում

Միտոզը բջջի բաժանման գործընթաց է, որի ընթացքում մոր բջջից առաջանում են երկու նույնանման դուստր բջիջներ՝ բոլոր քրոմոսոմներով։ Սա կարևոր է բջիջների բազմացման, աճի և վնասվածքների վերականգնման համար։

Միտոզի փուլերը

Պրոֆազ – քրոմոսոմները խտանում և տեսանելի են դառնում, կազմավորվում է թվարկիչ–միկրոտուբուլային համակարգը (միտոտիկ սպինդլը), կորիզային թաղանթը փլուզվում է։ Մետաֆազ – քրոմոսոմները դասավորված են բջջի կենտրոնում՝ մետաֆազային հարթակի վրա, սպինդլի միկրոտուբուլները կապված են քրոմոսոմների սենտրոմերների հետ։ Անաֆազ – քրոմատիդները բաժանվում են և շարժվում դեպի բջջի հակառակ վերջեր՝ ապահովելով դուստր բջիջների նույնական քրոմոսոմային կազմը։ Տելոֆազ – նոր կորիզային թաղանթներ են ձևավորվում, քրոմոսոմները քայքայվում են և կրկին դառնում տոնուսային։

Միտոզի ավարտին տեղի է ունենում ցիտոկինեզ՝ բջջի կ ցիտոպլազմայի բաժանումը, և այդպիսով առաջանում են երկու նույնական դուստր բջիջներ։

Ներկայացնել մեյոզի փուլերը

Մեյոզը բաժանվում է մեյոզ I և մեյոզ II փուլերի։

Մեյոզ I – բաժանում կիսով չափ քրոմոսոմների համար

Պրոֆազ I – քրոմոսոմները խտանում են, հոմոլոգյան քրոմոսոմները զուգավորվում են և տեղի է ունենում կրոսսինգովերը (գենետիկ նյութի փոխանակում)։ Մետաֆազ I – հոմոլոգյան քրոմոսոմների զույգերը դասավորված են բջջի կենտրոնում։ Անաֆազ I – հոմոլոգյան քրոմոսոմների զույգերը բաժանվում են բջջի հակառակ վերջերում։ Տելոֆազ I – կորիզային թաղանթներ ձևավորվում են, բջջը բաժանվում է երկու դուստր բջիջների, որոնցում կիսով չափ քրոմոսոմներ կան։

Մեյոզ II – նորմալ միտոզի նման բաժանում

Պրոֆազ II – նոր քրոմոսոմները պատրաստվում են բաժանման, սպինդլը ձևավորվում է։ Մետաֆազ II – քրոմոսոմները դասավորված են կենտրոնում։ Անաֆազ II – քրոմատիդները բաժանվում են և շարժվում դեպի բջջի հակառակ ծայրերը։ Տելոֆազ II – նոր կորիզային թաղանթներ ձևավորվում են, և տեղի է ունենում ցիտոկինեզ, արդյունքում ստացվում են չորս դուստր բջիջ, որոնցում կիսով չափ քրոմոսոմային գումար կա։

Օրգանիզմների անհատական զարգացում(ոնտոգենես)

Օնտոգենեզը կամ օրգանիզմների անհատական զարգացումը բջջից մինչև հասուն անհատ ու իր վերարտադրողական կարողությունների զարգացման գործընթացն է։ Այն սկսվում է դեպքերով, ինչպիսիք են ձվի բեղմնավորումը կամ սպերմատոզոիդի և ձվաբջջի միացումը, և ավարտվում է օրգանիզմի հասունությամբ ու կարողությամբ բազմանալ։

Օնտոգենեզը անցնում է մի քանի փուլերով՝

Զիգոտ փուլ – բեղմնավորված ձվաբջիջը, որտեղ սկսվում է բջջային բաժանումների շարքը։ Էմբրիոնալ փուլ – առաջանում է բազմաբջջային էմբրիոն, տեղի են ունենում բջջային բաշխումներ, հյուսվածքների և օրգանների հիմքերի ձևավորում։ Նորածնի կամ լարևոր փուլ – օրգանները զարգացած են, բայց դեռ աճի և զարգացման փուլում է։ Աճ և հասունացում – օրգանիզմը մեծանում է, հյուսվածքները և համակարգերը զարգանում են։ Հասունություն և վերարտադրողական շրջան – օրգանիզմը հասնում է չափահասության և կարող է վերարտադրվել։ Ծերացում և մահ – օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական գործառույթները աստիճանաբար նվազում են և ավարտվում է կյանքի ցիկլը։

Օնտոգենեզը կարևոր է, քանի որ այն ցույց է տալիս՝ ինչպես զարգանում և ձևավորվում է անհատական օրգանիզմը ծնունդից մինչև հասունություն, ապահովելով տեսակների շարունակությունը։

Առաջին կիսամյակի ամփոփում