Армянские историки, уважаемые истороки! Статья Вано Сирадехян
Category: Գրականություն 2026-2027
Армянские историки, уважаемые истороки! Статья Вано Сирадехян
За ваший матерей пожертвуем мы. Армянская героическая история ждет спасения.
В Карабахе должны были якобы пройти выборы. Союз якобы собирался выдвинуть кандидата. Мол, после выдвижения кандидатуры он отказался. Якобы политическая жизнь кипела в месте, еще более жалком, чем Армения… Что еще жалкое, чем Армения? Конечно, другая территория, управляемая Армянами… Как будто в Армении есть политическая жизнь, так еще оставалось показать, что она есть и в Карабахе. Как будто в Армении есть президент, так еще и в Карабахе.Даже не региональный губернатор, а президент. Еще и министр иностранных дел, который ездит в Ереван и обратно. Еще и министр сельского хозяйства для 60 сел. Ради двух грязеуносных бордюров и распиловки паркета министр промышленности, министр внутренних дел во главе численности работников Шенгавитской районной мельницы…Неужели наши историки, черт возьми, сыграли с нами злую шутку, и все было такой же ложью, как и сейчас?«Пишите, пишите, дед мой, брат мой и я сделали то-то и то-то… мы разрушили те города, мы убили тех людей, как мух…» — приказал, скажем, Мокац Сержик, и рассказчик, получив через Мокаца Мику семь зерен муки из зернохранилища Сержика, взял теленка из хлева Киохи, привязал его к своей двери и, запершись в монастыре хозяина на несколько лет, написал о том, что слышал, как очевидец.Или, например, Нарина из Варанда построила небольшую часовню в память о своем муже, упавшем со скалы, отдала ее четырем монахам, пристроила к часовне два акра земли для выпечки хлеба, двадцать тутовых деревьев и двух коров, чтобы хлеб кидать в мацун, поверх пить тутовую водку и день через день записывать жалобы, которые армяне ежедневно посылали с балкона своей персидской части иностранному правителю своей византийской части. Записывать их в виде письма или записки, в одном экземпляре и хранить рядом, для истории.Или, например, Аркадия из Киликии назвала местную администрацию крестоносцев Армянским королевством и поручила монаху, эмигрировавшему из Ани, написать для истории армянского народа, что…
Какая гарантия, что этого не произошло? В конце концов, ход событий последних 12 лет и их историография не так уж похожи друг на друга, как история двух разных народов или история разных периодов одного и того же народа. Что же доказывает, что древние армяне могли быть умнее современных армян?
Վանո սիրադեղյան: Կենսագրություն և փաստեր
Վանո Սիրադեղյանը (1946–2021) Հայաստանի անկախության առաջին տասնամյակի առանցքային, բայց և ամենահակասական գործիչներից էր՝ միաժամանակ գրող, լրագրող և քաղաքական գործիչ։
Նա ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին Տավուշի Նոյեմբերյանի շրջանի Կոթի (Շավարշավան) գյուղում, նրա իրական անունը Վանիկ էր: 1966–1969 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, 1974 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանը՝ որպես բանասեր։ Աշխատել է տարբեր պարբերականներում, իսկ 1982 թվականին դարձել է «Դրուժբա նարոդով» ամսագրի մրցանակակիր ։
Սիրադեղյանը հայտնի էր որպես արձակագիր և հրապարակախոս. նրա պատմվածքները լույս են տեսել նաև ռուսերեն թարգմանությամբ ։ Նրա գրական ժառանգության գնահատականները տարբեր են՝ ոմանք նրան համարում էին Հայաստանի լավագույն արձակագիրներից մեկը, մյուսները՝ հակասական հեղինակ ։
1988 թվականին անդամագրվել է «Ղարաբաղ» կոմիտեին և Հայոց համազգային շարժմանը՝ դառնալով Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի ակտիվ դերակատարներից մեկը ։ Նույն թվականի դեկտեմբերից մինչև 1989 թվականի մայիսը կոմիտեի այլ անդամների հետ բանտարկված է եղել Մոսկվայի Բուտիրկա բանտում ։ 1990–1991 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի անտառտնտեսության վարչությունը, 1991–1992 թվականներին եղել է նախագահի խորհրդական ներքին քաղաքականության և սոցիալական հարցերում ։
Պաշտոնները:
1992 թվականի փետրվարի 10-ից մինչև 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ը եղել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարար, այնուհետև՝ 1996–1998 թվականներին Երևանի քաղաքապետ ։ 1990–1992 և 1997–2000 թվականներին ղեկավարել է ՀՀՇ վարչությունը, իսկ 1999 թվականի մայիսի 30-ին կրկին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 75 ընտրատարածքից ։
Հետաքրքիր փաստեր
- 1996 թվականի սեպտեմբերին, նախագահական ընտրություններից հետո, ընդդիմությունը վիճարկեց արդյունքները, և Երևանում սկսվեցին զանգվածային ցույցեր. դրանք ցրվեցին ուժով, ինչի հետևանքով տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ տուժեց մոտ 60 մարդ ։ Ցույցերից հետո Սիրադեղյանը հրաժարվեց ՆԳ նախարարի պաշտոնից ։
- Նրա անունը կապվում է նաև 1996 թվականի իր հայտնի ձայնագրության հետ, որտեղ նա խոսում էր ջրցան մեքենաներով ցուցարարներին ցրելու մասին. այս ձայնագրությունը մինչ օրս մեջբերվում է որպես նրա քաղաքական ոճի բնութագրիչ ։
- 1999 թվականի փետրվարի 19-ին նա ներգրավվեց որպես մեղադրյալ և հայտարարվեց հետախուզման մեջ, իսկ մայիսի 3-ին ձերբակալվեց. նրան մեղադրանք առաջադրվեց քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածով, այդ թվում՝ բանդիտիզմ, հանցակցություն դիտավորյալ սպանությանը, կաշառք ստանալը և պաշտոնեական դիրքի չարաշահումը ։
- 2000 թվականի ապրիլին Ազգային ժողովը բավարարեց նրան անձեռնմխելիությունից զրկելու և կալանավորելու միջնորդությունը, որից հետո նա փախուստի դիմեց և մինչև կյանքի վերջը մնաց միջազգային հետախուզման մեջ ։
- 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ընտանիքը հայտնեց նրա մահվան մասին. նա հուղարկավորվեց հայրենի Կոթի գյուղում, թեև կուսակցական գործընկերները պնդում էին, որ նա պետք է ամփոփվեր Կոմիտասի անվան պանթեոնում ։
- Նա ամուսնացած էր Ռուզաննա Տոնոյանի հետ, որը Երևանի Խնկո Ապոր անվան մանկական գրադարանի տնօրենն է, և ուներ հինգ երեխա ։
Բուքը, երգը, երեխան
Վանո Սիրադեղյանի «Բուքը, երգը, երեխան»
«Բուքը, երգը, երեխան»-ն է։ Այն մի տղայի մասին է, ով ցուրտ առավոտյան շտապում է դպրոց՝ հույս ունենալով, որ ներսում կտաքանա։ Սակայն պահակը նրան ներս չի թողնում, քանի որ դեռ դասերի սկսվելու ժամանակը չէր։ Տղան աղքատ էր, հագուստն ու կոշիկները՝ մաշված, ինչի պատճառով ավելի էր մրսում։
«Ձեռքից եկածը արել էր. գուլպայի ծակ թաթը ձգել, ոտքի տակ էր դրել, ոտքին մեծ, պոռթած կոշիկների ներսը դարման ու քուրջ էր խցկել, ձեռքն ընկածով կապոտել էր, բայց կարծես բան արած չլիներ»։
Պահակը խորհուրդ է տալիս նրան տուն վերադառնալ և ավելի ուշ գալ, բայց տղան չի հեռանում։ Փորձում է ցուրտը հաղթահարել պարելով, երգելով ու երևակայելով։ Նրա ոտքերն այնքան էին թմրել, որ նույնիսկ պատկերացնում էր՝ դրանք իրենը չեն, հետևաբար ցավն էլ իրենը չէ։ Երբ Ավագը լսում է նրա երգը, բարկանում է, և տղան վախենում է, որ իրեն կհարվածեն։
Կերպարների մասին իմ կարծիքը հետևյալն է․ պահակը այնքան էլ բարի մարդ չի թվում, քանի որ, չնայած կանոններին հետևելուն, կարող էր գոնե մի ջերմ խոսք ասել մրսած երեխային։ Ավագն էլ խիստ մարդու տպավորություն է թողնում։ Իսկ տղան աչքի է ընկնում իր երևակայությամբ, համբերությամբ և դժվարություններին դիմակայելու կարողությամբ։
Իմ կարծիքով՝ պատմվածքի հիմնական գաղափարը մարդկային արժեքների կարևորությունն է։ Կանոններին և օրենքներին հետևելը կարևոր է, բայց չպետք է դրանց պատճառով մոռանանք մարդասիրության մասին։ Պահակը կարող էր խղճալ երեխային և ներս թողնել, սակայն նախընտրեց հետևել սահմանված կարգին։ Հնարավոր է՝ նա նաև վախենում էր պատասխանատվություն կրելուց։
Պատմվածքում նկատեցի նաև մեկ այլ գաղափար․ տղան, չնայած դժվարություններին, հասել էր իր նպատակակետին՝ դպրոցին։ Սա կարելի է դիտարկել որպես նպատակասլացության օրինակ։ Նույնիսկ եթե հասնելով նպատակիդ՝ ամեն ինչ այնպես չի ստացվում, ինչպես պատկերացնում էիր, պետք չէ հանձնվել։
Ինձ համար հետաքրքիր էր նաև եղանակի և պատմվածքի բովանդակության կապը։ Դրսի ցուրտը կարծես արտացոլվում էր նաև մարդկանց վերաբերմունքի մեջ։ Եղանակը սառն էր, իսկ մարդկանց վերաբերմունքը՝ նույնքան սառը։ Այսպիսով՝ պատմվածքում գեղեցիկ համադրությամբ ներկայացվում է, թե ինչպես երբեմն կանոններին հետևելով՝ մարդիկ մոռանում են դիմացինին օգնելու և մարդկային լինելու կարևորության մասին։
Ամեն տարվա գոճին
«Ամեն տարվա գոճին» պատմվածքը գյուղական պարզ ավադդույթի միջով խոսում է սիրո, ինքնախաբեության և դաժանության մասին։Սաթենիկ տատը դեկտեմբերին ամբողջ ուշադրությունը տալիս է գոճուն, որին որդին ամեն տարի բերում է անտառապահ Սիմոնից, և ամեն անգամ նրան Մաշո է անվանում։ Անունը կարծես նախապես տրված է բոլոր խոճկորներին, և երբ Սիմոնը մեկին բռնում է, անունը «ընկնում» է հենց նրա վրա․ Մաշոն անհատ չէ, այլ քսան տարի կրկնվող դեր։Բակում ոչ ոք նրան լուրջ չի ընդունում՝ շունը արհամարհում է, մյուսները ծիծաղում են։ Միայն տատն է սիրում նրան, և Մաշոն դա զգում է՝ կապվում է նրա հետ, սովորում նրա «լեզուն», քայլում նրա կողքով դեպի արոտ։
Ողբերգությունը նրանում է, որ բոլորը գիտեն ճշմարտությունը, բայց չեն բարձրաձայնում։ Լուսերը հանգիստ ասում է, որ երկու ամիս հետո գոճին երկու փութ լավ միս կունենա, իսկ տատը պատասխանում է վախով, թե Մաշոն հանկարծ կհասկանա նրա պատասխանը: Գոճու հետ մենակ՝ նա ինքն է ասում, որ լավ է՝ նա չգիտի։ Այսպես տատի քնքշությունը դառնում է խղճի ու ինքնախաբեության դրսևորում:Վերջում, երբ գյուղում կոտորած է սկսվում, տատը լուսաբացին Մաշոյին տանում է գյուղից դուրս, որ աղմուկը չլսի, և խոստանում է լավ պահել նրան «մինչև եկող տարի»։ Բայց այդ տարվա Մաշոն ուրիշ խոճկոր կլինի։ Պատմվածքի գաղափարը մեղադրանքը չէ, այլ հանգիստ դիտարկումը, որ մարդկային սերը հաճախ սովորույթով կաղապարված է և ի վիճակի չէ փրկել նրան, ում սիրում է։
Հայ պատմիչներ, ջան պատմիչներ:
Սիրադեղյանը հեգնանքով ու քննադատաբար ներկայացնում է Հայաստանի և Ղարաբաղի այն ժամանակվա քաղաքական իրավիճակը։ Նա խոսում է այն մասին, որ քաղաքական կյանքը կարծես գոյություն ունի, բայց իրականում շատ բաներ ուղղակի ձևական են։ Օրինակ՝ ստեղծվում են տարբեր պաշտոններ ու նախարարություններ, որոնք իրականում այդքան էլ անհրաժեշտ չեն։ Հեղինակը նաև ծաղրում է այն փաստը, որ երբեմն մարդիկ ավելի շատ կարևորում են պաշտոններ զբաղեցնելը և իրենց կարևոր ցույց տալը, քան իրական խնդիրներ լուծելը։Հոդվածի մեջ նա անդրադառնում է նաև հայոց պատմությանը՝ կասկածի տակ դնելով որոշ պատմական տեղեկությունների հավաստիությունը։ Նա պատկերացնում է, թե ինչպես կարող էին անցյալում պատմիչները գրել ոչ թե այն, ինչ իրականում է տեղի ունեցել, այլ այն, ինչ իրենց պատվիրել են իշխանավորները։ Այս համեմատությամբ հեղինակը փորձում է ցույց տալ, որ եթե այսօր շատ բան գունեղացվում է, ապա հնարավոր է՝ անցյալում էլ ամեն ինչ չէ, որ ճիշտ է ներկայացվել։ Ընդհանուր առմամբ, Սիրադեղյանը փորձում է մարդկանց ստիպել մտածել, հետաքրքրվել, հարցեր տալ և չընդունել ամեն ինչ որպես բացարձակ ճշմարտություն։
Հոդվածի հիմնական գաղափարն այն է, որ հասարակության մեջ պետք է լինի ազնվություն, պատասխանատվություն և իրականության ճիշտ ներկայացում։ Պետք չէ ամեն ինչին կուրորեն հավատալ, հատկապես երբ խոսքը քաղաքականության և պատմության մասին է։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե որքան վտանգավոր է, երբ մարդիկ իրենց շահերից ելնելով խեղաթյուրում են իրականությունը և պատմությունը ներկայացնում այնպես, ինչպես իրենց է ձեռնտու։ Նա նաև ուզում է ընդգծել, որ պետք է կարողանալ խիստ քննադատաբար մտածել, տարբերել ճշմարտությունը կեղծիքից և չբավարարվել միայն այն տեղեկություններով, որոնք մեզ մատուցում են։
«Չարլի Չապլինի նամակը իր դստերը»
- Գրավոր ( 7-10 նախադասությամբ) պատմիր կարդացածիդ մասին:
- «Չարլի Չապլինի նամակը իր դստերը» ստեղծագործությունը հայրական սիրո և կյանքի արժեքների մասին է։ Չապլինը նամակում խորհուրդներ է տալիս դստերը և սովորեցնում լինել բարի, համեստ ու մարդասեր։ Նա բացատրում է, որ կյանքում կարևոր չէ միայն հարստությունն ու գեղեցկությունը, այլ նաև մարդու ներքին արժեքները։ Նա ցանկանում է, որ դուստրը երբեք չմոռանա հասարակ մարդկանց և հարգանքով վերաբերվի բոլորին։ Նա նաև հիշեցնում է, որ հաջողությունը չպետք է մարդուն ստիպի իրեն մյուսներից բարձր դասել։ Նամակում հայրը ցանկանում է, որ դուստրը կարողանա գնահատել այն ամենը, ինչ ունի, և միշտ մնա լավ մարդ։
- Ի՞նչ զգացիր կարդալուց հետո, պատմիր այդ մասին:
- Նամակը կարդալուց հետո հուզվեցի։ Ինձ դուր եկան Չապլինի խորհուրդները, քանի որ դրանք սովորեցնում են գնահատել կյանքը, մարդկանց և մարդկային արժեքները։ Հատկապես տպավորվեցի այն մտքից, որ մարդը պետք է հիշի իր անցած ճանապարհը և երբեք չմոռանա, թե որտեղից է եկել։ Կարծում եմ՝ այս նամակը կարևոր խորհուրդներ է տալիս ոչ միայն նրա դստերը, այլև բոլոր ընթերցողներին։
- Քո դասարանում կամ շրջապատում կա՞ Ստրադիի նման մեկը: Պատմիր նրա մասին:
- Իմ շրջապատում կան մարդիկ, որոնք Ստրադիի նման բարի են, աշխատասեր և նվիրված իրենց գործին։ Չեմ կարող կենկրետ անուններ ասել, բայց գիտեմ, որ նրանք միշտ պատրաստ են օգնել ուրիշներին և լավ օրինակ են ծառայում շրջապատի համար։ Ինձ համար կարևոր է, երբ մարդը կարողանում է անկեղծ լինել և իր վերաբերմունքով ուրախացնել մյուսներին։ Կարծում եմ՝ հենց այդպիսի մարդկանցից կարելի է շատ բան սովորել։
- Ի՞նչ է նշանակում հարգել մեծերին: Դու ինչպե՞ս ես հարգում քո շրջապատի մարդկանց:
- Մեծերին հարգել նշանակում է լսել նրանց, գնահատել նրանց փորձը, լինել ուշադիր և չվիրավորել։ Հարգանքը միայն խոսքերով չէ, այն պետք է արտահայտվի նաև մեր արարքներով։ Ես հարգում եմ իմ շրջապատի մարդկանց՝ քաղաքավարի խոսելով, լսելով նրանց կարծիքը և անհրաժեշտության դեպքում օգնելով։ Փորձում եմ չընդհատել մարդկանց, հաշվի առնել նրանց զգացմունքները և լավ վերաբերվել բոլորին՝ անկախ տարիքից։ Կարծում եմ՝ հարգանքը պետք է լինի փոխադարձ, քանի որ յուրաքանչյուր մարդ արժանի է լավ վերաբերմունքի։
Նադեր Էբահիմի «Անձրևի հեքիաթը»
Քննարկում — Նադեր Էբրահիմի «Անձրևի հեքիաթը»
Համացանցից տեղեկություններ գտի՛ր հեղինակի մասին:
Նադեր Էբրահիմին իրանցի գրող, վիպասան, սցենարիստ և կինոռեժիսոր էր։ Նա ծնվել է 1936 թվականի ապրիլի 3-ին՝ Իրանի Թեհրան քաղաքում, և մահացել 2008 թվականի հունիսի 5-ին։ Էբրահիմին գրել է վեպեր, պատմվածքներ և մանկական գրականություն։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ անդրադարձել է մարդկային հարաբերություններին, սիրուն, բարությանը և կյանքի արժեքներին։ Նա համարվում է իրանական ժամանակակից գրականության հայտնի հեղինակներից մեկը։
Պատմվածքում գտի՛ր այն բանալի արտահայտությունը, որը տալիս է աստղերը չնկատելու պատճառը․ վերլուծի՛ր։
Բանալի արտահայտությունն է՝ «Մտածելու այնքան բաներ կային, այնքան հոգսեր ունեին, որ այլևս ոչ ոք ամպի մասին մտածելու տրամադրություն չուներ»։
Այս հատվածը ցույց է տալիս, որ մարդիկ այնքան էին տարված իրենց կենցաղային և առօրյա խնդիրներով, որ չէին նկատում իրենց շուրջը կատարվող գեղեցիկ ու հրաշալի բաները։ Նրանք տարիներ շարունակ սպասում էին աստղերի անձրևին, բայց երբ այն վերջապես տեղի ունեցավ, ոչ ոք չնկատեց։ Իմ կարծիքով՝ հեղինակը ցանկանում է ցույց տալ, որ երբեմն մեր հոգսերը խանգարում են մեզ տեսնել կյանքի գեղեցիկ կողմերը և երջանիկ պահերը:
Ինչու՞ միայն չխոսող փոքր երեխան տեսավ ու բռնեց աստղը։
Կարծում եմ՝ փոքր երեխան կարողացավ տեսնել ու բռնել աստղը, քանի որ դեռ չէր հասկանում մեծահասակների հոգսերն ու խնդիրները։ Նա մաքուր սրտով էր նայում աշխարհին և ուշադրություն էր դարձնում այն ամենին, ինչ կատարվում էր իր շուրջը։ Ի տարբերություն մեծահասակների՝ նա չէր շտապում և չէր մտածում առօրյա խնդիրների մասին։ Սա ցույց է տալիս, որ երեխաները հաճախ կարողանում են նկատել այն գեղեցիկ բաները, որոնք մեծերը չեն տեսնում։