Posted in Պատմություն 10, Գրականություն 2026-2027, Դասեր

Վանո սիրադեղյան: Կենսագրություն և փաստեր

Վանո Սիրադեղյանը (1946–2021) Հայաստանի անկախության առաջին տասնամյակի առանցքային, բայց և ամենահակասական գործիչներից էր՝ միաժամանակ գրող, լրագրող և քաղաքական գործիչ։


Նա ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին Տավուշի Նոյեմբերյանի շրջանի Կոթի (Շավարշավան) գյուղում, նրա իրական անունը Վանիկ էր: 1966–1969 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, 1974 թվականին ավարտել Երևանի պետական համալսարանը՝ որպես բանասեր։ Աշխատել է տարբեր պարբերականներում, իսկ 1982 թվականին դարձել է «Դրուժբա նարոդով» ամսագրի մրցանակակիր ։


Սիրադեղյանը հայտնի էր որպես արձակագիր և հրապարակախոս. նրա պատմվածքները լույս են տեսել նաև ռուսերեն թարգմանությամբ ։ Նրա գրական ժառանգության գնահատականները տարբեր են՝ ոմանք նրան համարում էին Հայաստանի լավագույն արձակագիրներից մեկը, մյուսները՝ հակասական հեղինակ ։


1988 թվականին անդամագրվել է «Ղարաբաղ» կոմիտեին և Հայոց համազգային շարժմանը՝ դառնալով Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի ակտիվ դերակատարներից մեկը ։ Նույն թվականի դեկտեմբերից մինչև 1989 թվականի մայիսը կոմիտեի այլ անդամների հետ բանտարկված է եղել Մոսկվայի Բուտիրկա բանտում ։ 1990–1991 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի անտառտնտեսության վարչությունը, 1991–1992 թվականներին եղել է նախագահի խորհրդական ներքին քաղաքականության և սոցիալական հարցերում ։

Պաշտոնները:
1992 թվականի փետրվարի 10-ից մինչև 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ը եղել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարար, այնուհետև՝ 1996–1998 թվականներին Երևանի քաղաքապետ ։ 1990–1992 և 1997–2000 թվականներին ղեկավարել է ՀՀՇ վարչությունը, իսկ 1999 թվականի մայիսի 30-ին կրկին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 75 ընտրատարածքից ։

Հետաքրքիր փաստեր

  • 1996 թվականի սեպտեմբերին, նախագահական ընտրություններից հետո, ընդդիմությունը վիճարկեց արդյունքները, և Երևանում սկսվեցին զանգվածային ցույցեր. դրանք ցրվեցին ուժով, ինչի հետևանքով տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ տուժեց մոտ 60 մարդ ։ Ցույցերից հետո Սիրադեղյանը հրաժարվեց ՆԳ նախարարի պաշտոնից ։
  • Նրա անունը կապվում է նաև 1996 թվականի իր հայտնի ձայնագրության հետ, որտեղ նա խոսում էր ջրցան մեքենաներով ցուցարարներին ցրելու մասին. այս ձայնագրությունը մինչ օրս մեջբերվում է որպես նրա քաղաքական ոճի բնութագրիչ ։
  • 1999 թվականի փետրվարի 19-ին նա ներգրավվեց որպես մեղադրյալ և հայտարարվեց հետախուզման մեջ, իսկ մայիսի 3-ին ձերբակալվեց. նրան մեղադրանք առաջադրվեց քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածով, այդ թվում՝ բանդիտիզմ, հանցակցություն դիտավորյալ սպանությանը, կաշառք ստանալը և պաշտոնեական դիրքի չարաշահումը ։
  • 2000 թվականի ապրիլին Ազգային ժողովը բավարարեց նրան անձեռնմխելիությունից զրկելու և կալանավորելու միջնորդությունը, որից հետո նա փախուստի դիմեց և մինչև կյանքի վերջը մնաց միջազգային հետախուզման մեջ ։
  • 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ընտանիքը հայտնեց նրա մահվան մասին. նա հուղարկավորվեց հայրենի Կոթի գյուղում, թեև կուսակցական գործընկերները պնդում էին, որ նա պետք է ամփոփվեր Կոմիտասի անվան պանթեոնում ։
  • Նա ամուսնացած էր Ռուզաննա Տոնոյանի հետ, որը Երևանի Խնկո Ապոր անվան մանկական գրադարանի տնօրենն է, և ուներ հինգ երեխա ։

Leave a Reply