Category: Քիմիա 9

https://www.canva.com/design/DAHEkrPOM5k/lNKJ1dR7Y06pxpPRodHnFQ/view?utm_content=DAHEkrPOM5k&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=uniquelinks&utlId=hd36b564323

Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։

Այն ծագել է հունարեն մետալոն արմատից , որը նշանակում է հանք։

Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։

Աստատին միացնող գիծ

Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։

Գծին մոտ տարրերը ունեն երկակի բնույթ

Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։

Օրինակ, բերիլիում (Be), ալյումին (Al) և ցինկ (Zn) տարրերը մետաղներ են, բայց դրանց առաջացրած օքսիդներն ու հիդրօքսիդներն օժտված են և՛ թթվային, և՛ հիմնային հատկություններով:

Իսկ ծարիր (Sb) և գերմանիում (Ge) տարրերն իրենց հատկություններով ավելի մոտ են ոչ մետաղներին: Իսկ օրինակ, սիլիցիումը (Si), արսենը (As) և աստատը (At) ցուցաբերում են որոշ մետաղական հատկություններ:

Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։

Վերականգնիչներ

Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։

Քանի որ ատոմների շառավիղները մեծ են և միջուկը ավելի հեռու է գտնվում էլեկտրոններից։

Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։

1-3

Ի՞նչ է մետաղական կապը։

Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապ

Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։

Կառուցվածքի հատկություններից են գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։

գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:

Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։

Թեթև (ρ<5 գ/սմ³) և ծանր (ρ>5 գ/սմ³):

Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։

Ամենաթեթևից`լիթիում, մինչև ամենածանր`օսմիում

Լրացուցիչ

Հաստատի՛ր կամ հերքի´ր (այո՛, ո՛չ) պնդումները H2S քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի վերաբերյալ.

ա) բարդ նյութ է.

Այո

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես.

Ոչ

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16

Այո

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի A=16:

Ոչ

2. Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է հաշ-2-էս-0-3.

ա) գրի՛ր այդ նյութի բանաձևը.

H2SO3

բ) հաշվի՛ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

82

գ) որոշի՛ր նյութի մոլեկուլի իրական զանգվածը (զ.ա.մ.).

1.36×10⁻²⁵ կգ

դ) հաշվի՛ր էս արտասանությամբ տարրի զանգվածային բաժինը (%):

39.02%

3. Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե մոլեկուլում ω(S) = 40%, ω(0) = 60% :

SO3

4. Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը (%) այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ ծծմբի ատոմների թվից չորս անգամ մեծ, իսկ ջրածնինը` թթվածնի ատոմների թվից երկուսով պակաս: Պատասխանում ներկայացրո՛ւ

ա) նյութի բանաձևը.

H2SO4

բ) տարրի զանգվածային բաժինը (%) հարյուրերորդական թվի ճշտությամբ:

32.65%

Օքսիդ-CO2,Na2O, N2O5

Թթուներ-HCl, HNO3, H2SO4

հիմքեր-NaOH, Ba(OH)3, Fe(OH)3, Cu(OH)2,

Աղեր-KSO4, AgCl,

2)բ SiO2

3)բ)K2O

4)գ)Cu(OH)2, HCl,NaNO3, SO3

5) ե)H2SO4

6) գ)Cu և O2

Ի՞նչ տարբերություն կա ածխածնի (II) օքսիդի (CO) և ածխածնի (IV) օքսիդի (CO₂) միջև՝
ա) կառուցվածքի

Ածխածնի (II) օքսիդը (CO) բաղկացած է երկատոմ մոլեկուլից, որտեղ ատոմները միացած են ամուր եռակի կապով, մինչդեռ ածխածնի (IV) օքսիդը (CO₂) ունի գծային և սիմետրիկ կառուցվածք, որտեղ կենտրոնական ածխածինը երկու թթվածնի ատոմների հետ միացած է կրկնակի կապերով:
բ) քիմիական հատկությունների

.

CO-ն անտարբեր օքսիդ է (չի փոխազդում ջրի/հիմքերի հետ, վերականգնիչ է), CO2-ը թթվային օքսիդ է (փոխազդում է հիմքերի/ջրի հետ):

գ) վտանգավորության առումով։ 

CO-ն շմոլ գազ է և ավելի թունավոր, քան CO2 գազը

2. Բացատրիր՝
ինչպիսի՞ քիմիական կապ կա CO մոլեկուլում : 

CO մոլեկուլում կա եռակի կովալենտային կապ

3. Լրացրու և հավասարեցրու ռեակցիան՝
ա) C + O₂ → CO2
բ) CO + O₂ → 2CO2
գ) CO₂ + C → 2CO

4. Քանի՞ մոլ CO կստացվի, եթե այրվի 24 գ ածխածին թթվածինը: 

n=m/M=24/12=2 մոլ

5. Ի՞նչ բանաձև ունի ածխաթթուն։ Ածխաթթուն ուժե՞ղ է, թե՞ թույլ թթու։ Ի՞նչ գույնի է դառնում լակմուսը ածխաթթվի լուծույթում։ 

H2CO3, թույլ, կարմրում է

6.Ի՞նչ է նշանակում, որ թթուն երկհիմն է։ 

Նշանակում է, որ թթվի մոլեկուլը պարունակում է երկու ջրածնի ատոմ, որոնք կարող են տեղակալվել մետաղով:

7. Գրիր ածխաթթվի առաջացման ռեակցիան։ 

CO2+H2O=H2CO3

8. Ի՞նչ երկու տեսակի աղեր է առաջացնում ածխաթթուն։ 

9. Ո՞ր կարբոնատներն են ջրում լուծելի։ 

10. Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս։ 

11. Ինչպե՞ս են ստացվում հիդրոկարբոնատները։ 12. Ինչպիսի՞ նյութեր են առաջանում NaHCO₃-ի տաքացման ժամանակ։ 13. Ինչու՞ Ca(HCO₃)₂-ի քայքայումը կախված է ջերմաստիճանից։ 14. Խնդիր 1 Քանի՞ մոլ ածխաթթու կստացվի, եթե 3 մոլ CO₂-ի միայն 1/3 մասն է փոխազդում ջրի հետ: Խնդիր 2 Տրված է ռեակցիան՝
CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃ Քանի՞ մոլ H₂CO₃ կստացվի, եթե ունենք 88 գ CO₂ (ենթադրելով՝ ամբողջը փոխազդում է)։ Խնդիր 3 Քանի՞ գրամ CO₂ կանջատվի 168 գ NaHCO₃ տաքացնելիս։ Ռեակցիա՝
2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O Խնդիր 4 Քանի՞ լիտր CO₂ (նորմալ պայմաններում) կստացվի 50 գ CaCO₃ քայքայվելիս։ Ռեակցիա՝
 Խնդիր 5 Քանի՞ գրամ Na₂CO₃ կստացվի, եթե ամբողջությամբ քայքայվի 84 գ NaHCO₃։ Խնդիր 6 Քանի՞ մոլ CO₂ է անհրաժեշտ, որպեսզի 1 մոլ Na₂CO₃-ից ստացվի NaHCO₃։ 

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։
   • Ածխածին(C), սիլիցիում(Si) գերմանիում(Ge)անագ(Sn), կապար(Pb)
2. Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։
3. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։
   • Ոչ մետացներ-ածխածին և սիլիցիում, մետաղանման-գերմանիում, մետաղներ-անագ և կապար:
4. Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։
   • 4
5. Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։
   • -4, +2 և +4
6. Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։
   • RO3
7. Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։
   • H2RO3
8. Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։
   • 
     Խմբում վերևից ներքև ատոմի շառավիղը մեծանում է, ինչի հետևանքով արտաքին էլեկտրոնները պոկելն ավելի հեշտ է դառնում
9. Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։
   • CO և CO2
10. Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։
    • H2SiO3
11. Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։
    • +4
12. Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։
    • CH₄
13. Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։
    • Sn(OH)₄
14. Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։
    • m=n*M => m=2*(2*16)=64գրամ
15. Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։
    • n=m/M=>n=160/32+(2*16)=160/64=2,5
16. Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։
    • Ուժեղանում է
17. Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։
    • Կկապի երկարությունը մեծանում է, և կապի էներգիան փոքրանում է:
18. Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։
    • 
      Կապարի ատոմի մեծ շառավղի պատճառով 𝑃b−
      𝐻 կապը չափազանց անկայուն է և սովորական պայմաններում չի սինթեզվում:
19. Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։
    • Թուլանում է

1.    Որո՞նք են ազոտի ֆիզիկական հատկությունները։

2.    Ինչպիսի՞ քիմիական ակտիվություն ունի ազոտը։

Շատ թույլ: Դժվարությամբ է փոխազդում ուրիշ նյութերի հետ:

3.    Ինչպե՞ս են ստանում ազոտը 

Ամոնիումի նիտրատի քայքայումից:

1. Ո՞րն է ազոտի քիմիական նշանը։


2. Օդում ազոտի տոկոսային պարունակությունը մոտավորապես քանի՞ է։
A) 21%
B) 50%
C) 78%
D) 90%

3. Ազոտը սովորական պայմաններում ինչպիսի՞ գազ է։
A) Կարմիր
B) Անգույն և անհոտ
C) Դեղին
D) Կապույտ

4. Ո՞ր մեթոդով են հիմնականում ստանում ազոտը արդյունաբերությունում։
A) Ջրի քայքայումով
B) Օդի հեղուկացում և բաժանում
C) Մետաղների այրում
D) Աղերի լուծում

5. Ո՞ր նյութի հետ բարձր ջերմաստիճանում ազոտը կարող է ռեակցիայի մեջ մտնել։
A) Ոսկի
B) Ջուր
C) Ջրածին
D) Արծաթ

Nh4NO3->N2+O2+H2O ջերմային քայքայում

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
   • N(ազոտ) P(ֆոսֆոր) As(արսեն) Sb(ծարիր) Bi(բիսմութ)
2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
   • Բոլորի արտաքին շերտում կա նույն կառուցվածքը՝ ns² np³։
3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
   • 5 էլեկտրոն:
4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   • 15-երորդ խմբում, 5-երորդ գլխավոր ենթախմբում:
5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
   • Ազոտը (N)
6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։
   • 
     Վերևից ներքև մետաղական հատկությունները մեծանում են
7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
   • -3 ից մինչև 5:
8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   • Առաջացնում են կովալենտ հիդրիդներ
9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
   • Մեծանում է:
10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
    • Առաջացնում են հիմնականում թթվային օքսիդներ
11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
    • Մեծանում է:
12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
    • Հիմնականում առաջացնում են կովալենտ կապ։
13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
    • Ամենաէլեկտրաբացասականը ազոտն է (N):
14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
    • Մթնոլորտի մեծ մասը կազմում է ազոտ գազը (N₂)։
15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:

Ամենածանր տարրը բիսմութն է (Bi):

1.Ստորև բերված շարքից ընտրի՛ր նկարում նշված տարրի ենթախմբից ատոմ պարունակող թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները (առանց ստորակետերի և բացատների):

1)HPO3, 3)HNO3,4)HSbO3,6)H3AsO4

HNO3, HPO3, HSbO3, H3AsO4,

2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։

115.2

2.Լրացրու աղյուսակը՝ ընտրելով իոնս միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ բանաձևը Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) Նյութի անվանումը Na3N LINO3 NO

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → KNO3+H2O փոխանակման

Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO3+ H₂O փոխանակման

Fe(OH)₃ t° →Fe2O3+ H₂O քայքայման

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

Էլեկտրոլիզ