Category: Քիմիա 9

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Առաջադրանք 1. 

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեն:  2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6: 3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։ 4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O:

 Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները 

ա) O, S, Se, Te

Թթվածին, ծծումբ, սելեն և տելուր
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge Առաջադրանք

3. Ճիշտ է, թե սխալ Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս). 

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ Ճ 2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Ս 3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ Ճ 4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ Ճ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը 1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում 

2Mg+O2—>2MgO+Q

2. Ծծմբի այրումը թթվածնում (գրիր հավասարեցված ռեակցիաները) 

S+O2=SO2

Լրացրու աղյուսակը.

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը

Mr(H2O)=2+16=18

m=18*2=36

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

48/32=1.5

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

11,2/22,4=0,5

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

16/32=0.5

0.5*22.4=11,2

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 

Որովհետև ատոմի շառավիղը մեծանում է:

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                       

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։

1. Լրացրու բաց թողնվածը․
ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը +7 է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։ 

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․
ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։ Ճիշտ է
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։ Սխալ է
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։ Սխալ է

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։ 

F, Cl, Br, I

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․ • ֆիզիկական վիճակ • ակտիվություն • կիրառություն 

Ֆտորը բարդ գազ է իսկ քլորը հեղտ հեղուկացվող գազ:

Ֆտորը ավելի ակտիվ է քան քլորը:

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։ 

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր=
բ) Երկաթ + բրոմ 

7. Տրված է ռեակցիան․ Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂

Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Քլորը ավելի ակտիվ է:

 8. Բարդ Ի՞նչ ծավալով քլոր պետք է հեղուկացնել 60 տ բեռնատարողությամբ երկաթուղային ցիստեռնը հեղուկ քլորով լցնելու համար: 

9. Ստորև բերված ո՞ր նյութերի հետ է փոխազդում քլորը. ա) KBr, բ) NaF, գ) Lil, դ) ZnF: Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանի համարը և գրեք հնարավոր ռեակցիաների հավասարումները. 

10. 6. Ի՞նչ ծավալով քլոր կանջատվի աղաթթվի հետ մանգանի երկօքսիդի ռեակցիայում, եթե վերջինիս զանգվածը 13,05 գ

Ինչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Քլորն ունի լայն կիրառություն, և այդ պատճառով արդյունաբերության մեջ ստանում են մեծ քանակներով’ էլեկտրոլիզի ենթարկելով նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթը:

Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ֆտորի միացությունները կիրառվում են՝

ատամի մածուկներում (ատամները ամրացնելու համար), բժշկությունում, քիմիական արդյունաբերությունում (պլաստմասսա, տեֆլոն)։

Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Յոդը անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի ճիշտ աշխատանքի համար։ Յոդացված աղը կանխում է յոդի պակասից առաջացող հիվանդությունները։

Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը (AgBr) և արծաթի քլորիդը (AgCl)։

Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Քլորը օգտագործվում է պլաստմասսայի (PVC) արտադրության մեջ։

Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Քանի որ փոքր քանակներով քլորը շատ արդյունավետ ախտահանիչ է և ճիշտ օգտագործման դեպքում անվտանգ։

Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Քանի որ ֆտորի մեծ քանակը թունավոր է և կարող է վնասել ատամներին, ոսկորներին ու օրգանիզմին։

Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Որովհետև հալոգենները ունեն՝

ախտահանիչ հատկություններ (բժշկություն), լայն կիրառություն նյութերի արտադրության մեջ (արդյունաբերություն)։

. Ո՞ր շարքում են ներկայացված միայն թթվային օքսիդներ.

ա) CO₂, SO₂, P₂O₅
բ) Na₂O, CaO, MgO
գ) CO, NO, N₂O
դ) Al₂O₃, ZnO, CO₂

---

2. Ո՞ր օքսիդն է ամֆոտեր.

ա) CaO
բ) CO₂
գ) Al₂O₃
դ) SO₃

---

3. Ո՞ր նյութի ջրային լուծույթն ունի հիմնային միջավայր.

ա) NaCl
բ) HNO₃
գ) KOH
դ) CO

---

4. Ո՞ր զույգ նյութերի փոխազդեցությունից կստացվի աղ և ջուր.

ա) CO₂ + H₂O
բ) H₂SO₄ + NaOH
գ) CaO + CO₂
դ) NaCl + H₂O

---

5. Ո՞ր աղի լուծույթն ունի թթվային միջավայր.

ա) NaCl
բ) Na₂CO₃
գ) NH₄Cl
դ) K₂SO₄

---

6. Ո՞ր շարքում են միայն հիմքեր.

ա) NaOH, KOH, Ca(OH)₂
բ) Na₂O, CaO, MgO
գ) NH₃, H₂O, NaOH
դ) HCl, H₂SO₄, HNO₃

---

7. Ո՞ր ռեակցիան է չեզոքացման.

ա) CaO + H₂O → Ca(OH)₂
բ) SO₃ + H₂O → H₂SO₄
գ) HCl + NaOH → NaCl + H₂O
դ) CaCO₃ → CaO + CO₂

---

8. Ո՞ր նյութն է ջրի հետ առաջացնում թթու.

ա) CaO
բ) Na₂O
գ) SO₃
դ) MgO

---

9. Ո՞ր աղն է առաջանում թթվային օքսիդի և հիմքի փոխազդեցությունից.

ա) CaO + CO₂
բ) SO₃ + NaOH
գ) HCl + NaOH
դ) Na₂O + H₂O

---

10. Ո՞ր նյութը չի փոխում լակմուսի գույնը.

ա) H₂SO₄
բ) NaOH
գ) NaCl
դ) KOH

11. Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ աղ՝

ա) թթու + հիմք
բ) օքսիդ + օքսիդ
գ) թթու + օքսիդ
Յուրաքանչյուրի համար գրե՛ք մեկ օրինակ։

12.Տրված են նյութերը՝

CaO, CO₂, Ca(OH)₂, CaCO₃
ա) կազմե՛ք փոխազդեցությունների շղթա

բ) նշե՛ք, թե որ փուլում ինչ դասի նյութ է ստացվում

13.
Տրված են նյութերը՝ SO₃, H₂SO₄, NaOH, Na₂SO₄։

1. Դասակարգե՛ք յուրաքանչյուր նյութը (օքսիդ, թթու, հիմք, աղ)։
   • Թթու-H2SO4
   • Աղ-Na₂SO₄
   • Հիմք-NaOH
   • Օքսիդ-SO₃
2. Գրե՛ք այն փոխազդեցությունների հավասարումները, որոնց արդյունքում այդ նյութերից կարելի է ստանալ Na₂SO₄։
3. Բացատրե՛ք, թե ինչու է ստացված աղի ջրային լուծույթը ունենում չեզոք միջավայր։

14. 4 գ MgO-ն լուծել են ազոտական թթվի լուծույթի մեջ: Որոշե՛ք ստացված աղի նյութաքանակը և զանգվածը:

M[Mg(NO₃)₂] = 148 գ/մոլ

m = 0.1 * 148 = 14.8 գ

n = 0.1 մոլ

m = 14.8 գ

• Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:
• Աղերը դա այն էլեկտրոններն են, որոնց դիսոցման ժամանակ գոյանում են մետաղի կատիոններ և թթվային մնացորդի անիոններ
• Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: Ի՞նչն է դրա քիմիական բանաձևը, և ի՞նչ դեր ունի այն մարդու օրգանիզմում:
• Կերակրի աղը, NaCl
• 
  Վերահսկում է ջրի և էլեկտրոլիտների հավասարակշռությունը։
  Մասնակցում է նյարդային ազդակների փոխանցմանը։Բերանում է մկանների և հյուսվածքների բնական գործունեության համար անհրաժեշտ նատրիումի պաշարները։
• Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև (օրինակներով): Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:
• Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:
• Այդ պրոցեսսը կոչվում է հիդրոլիզ:
• Ներկայացրե՛ք աղերի կիրառման երեք տարբեր ոլորտ (բացի սննդից), օրինակ՝ շինարարություն, գյուղատնտեսություն, կամ արդյունաբերություն:

Շինարարություն,Գյուղատնտեսություն,Արդյունաբերություն։

1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.

ա) նատրիումի հիդրօքսիդ

NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ

CaOH
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ

Fe2(OH)3

2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.

NaOH, HCl,KOH,Cu(OH)₂

Հիմք-NaOH, Cu(OH)₂, KOH

Թթու-HCl

Աղ չկա:

3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.

ա) NaOH-լուծելի
բ) Ba(OH)₂-լուծելի
գ) Fe(OH)₃-անլուծելի
դ) Al(OH)₃-անլուծելի

4. Գրիր ռեակցիաները.

ա) NaOH + HCl →NaCl+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CO₂ →CaO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → Fe2O3+H2O (տաքացնելիս)
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →Al(NO3)3+3H2O

1.Ո՞ր նյութերն են կոչվում աղեր:

Աղերը դա այն նյութերն են, որոնք շատ առաջանում են հիմքերից և թթուներից:

Պատասխանիր՝ ո՞ր իոններից է կազմված և ինչպե՞ս է ստացվում։

Դրանք կազմված են մետաղական իոններից ու թթվային մնացորդից:

2. Ի՞նչ իոններից են կազմված հետևյալ աղերը դիսոցի՛ր։

ա) NaCl

Na+ Cl-
բ) CaCO₃

Ca+2 CO3-2
գ) CuSO₄

Cu+2 SO4-2
դ) KNO₃

K+ NO3 –

3. Գրի՛ր հետևյալ աղերի բանաձևերը ըստ անվանումների․

ա) Կալցիումի քլորիդ

CaCl2
բ) Նատրիումի սուլֆատ

Na2SO4

4 . Գրի՛ր, ինչ կստացվի, երբ  միմյանց հետ փոխազդեն․

ա) H₂SO₄ + KOH → K2SO4+H2O
բ) CuO + 2HCl → CuCl2+H2O
գ) Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO3+2NaCl

1. Ներկայացրե՛ք H2CO3, H₂SiO3, HNO3, H3PO4 և HCIO4, թթուների էլեկտրոլիտային դիսոցման հավասարումները և թթու առաջացնող տար րերի օքսիդացման աստիճանները:
   • Դիսոցում
   • 
     H₂CO₃ ⇄ H⁺ + HCO₃⁻
     HCO₃⁻ ⇄ H⁺ + CO₃²⁻
   • 
     H₂SiO₃ ⇄ H⁺ + HSiO₃⁻
     HSiO₃⁻ ⇄ H⁺ + SiO₃²⁻
   • 
     HNO₃ → H⁺ + NO₃⁻
   • 
     H₃PO₄ ⇄ H⁺ + H₂PO₄⁻
     H₂PO₄⁻ ⇄ H⁺ + HPO₄²⁻
     HPO₄²⁻ ⇄ H⁺ + PO₄³⁻
   • 
     HClO₄ → H⁺ + ClO₄⁻
   • ՕԱ
   • 4, 4, 5, 5, 7

2. Որոն՞ք են H3PO4, H3BO3, HClO , HMnO4 թթուներին համապատասխանող օքսիդների բանաձևերը:

P₂O₅, B₂O₃, Cl₂O, Mn₂O₇

3. Արտածե՛ք այն թթուների բանաձևերը, որոնց բաղադրությունը (ըստ զանգվածի) ներկայացված է ստորև.

ա)Н` 1,59%

N 22,22%,

Ο` 76,19%

1.59/1=1.59, 22,22/14=1.587, 76,19/16=4.76

բ) H` 3,06%,

P` 31,63%,

Ο` 65,31%

3.06/1=3.06, 31,63/31=1.02, 65,31/16=4.08

4. Ավտոմեքենայի կուտակիչում որպես թթու օգտագործվում է`

1. աղաթթու

3. ազոտական թթու

2. քացախաթթու

4. ծծմբական թթու

5. 4 գ MgO-ն լուծել են ազոտական թթվի լուծույթի մեջ: Որոշե՛ք ստացված աղի նյութաքանակը և զանգվածը:

1. MgO + 2HNO₃ → Mg(NO₃)₂ + H₂O
2. 
   M(MgO) = 24 + 16 = 40 գ/մոլ
   n(MgO) = 4 գ / 40 գ/մոլ = 0,1 մոլ
3. 
   n(Mg(NO₃)₂) = n(MgO) = 0,1 մոլ
4. 
   M(Mg(NO₃)₂) = 24 + 2×(14 + 48) = 148 գ/մոլ
   m(Mg(NO₃)₂) = 0,1 մոլ × 148 գ/մոլ = 14,8 գ