Category: Քիմիա 9

Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը ազոտի ենթախմբում վերևից ներքև։

Ազոտի ենթախմբում (գլխավոր ենթախմբում), վերևից ներքև շարժվելիս,  ատոմային շառավիղը մեծանում է:

Դա պայմանավորված է էլեկտրոնային շերտերի (մակարդակների) թվի ավելացմամբ.

• N (Ազոտ) — 2 շերտ
• P (Ֆոսֆոր) — 3 շերտ
• As (Արսեն) — 4 շերտ
• Sb (Ծարիր) — 5 շերտ
• Bi (Բիսմութ) — 6 շերտ

Շառավղի մեծացման հետևանքով վալենտային էլեկտրոնների ձգողությունը միջուկի կողմից թուլանում է, ինչն էլ հանգեցնում է ոչ մետաղական հատկությունների թուլացմանը և մետաղական հատկությունների ուժեղացմանը։

Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ ազոտի ենթախմբում։

N, P

Ո՞ր տարրերն են կիսամետաղներ ազոտի ենթախմբում։

As, Sb

Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։ Գրիր բանաձևերը:

Ազոտի ենթախմբի տարրերը առաջացնում են  ցնդող ջրածնային միացություններ (հիդրիդներ), որոնց ընդհանուր բանաձևն է RH3𝑅𝐻3։ Այս միացություններում տարրերը ցուցաբերում են -3 օքսիդացման աստիճան։

• NH3𝑁𝐻3 — Ամոնիակ
• PH3𝑃𝐻3 — Ֆոսֆին
• AsH3𝐴𝑠𝐻3 — Արսին
• SbH3𝑆𝑏𝐻3 — Ստիբին
• BiH3𝐵𝑖𝐻3 — Բիսմուտին

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

5. Ազոտի հիդրիդն է՝ 
   ա) H₂O
   բ) NH₃
   գ) CH₄
6. Ո՞րն է ազոտի օքսիդը։
   ա) NO
   բ) CO
   գ) SO₂
7. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբից։
   ա) Cl
   բ) P
   գ) O

Լրացնել բաց թողնվածը

Ազոտի ենթախմբի տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։

Ազոտի քիմիական նշանն է N

Ամոնիակի բանաձևն է NH3

1.Առօրյա կյանքում հաճախ եք լսել «թթու» բառը։ Սննդի մեջ օգտագործել եք քացախաթթու, կիտրոնաթթու, չհասած խնձոր ուտելիս զգացել եք խնձորաթթվի համը: Ի՞նչն է ընդհանուրայդ թթուների համար: 

2. Ո՞ր շարք են ներառված միայն թթվային օքսիդներ.

ш) СаO, CuO, CO

բ) CO2, Li2O, N2O3 

գ)S02, CO2, N2O

դ) Na2O, K2O, Li2O 

3. Ո՞ր թթուներն են համապատասխանում N2O3, N2O5, SO2 օքսիդներին: Գրե՛ք այդ օքսիդների և ջրի միջև ընթացող ռեակցիաների հավասարումները, անվանե՛ք սկզբնանյութերն ու արգասիքները: 

4. Ի՞նչ է թթվային մնացորդը: Գրե՛ք ազոտական, ծծմբական և ֆոսֆորական թթուներիթթվային մնացորդների բանաձևերը, որոշե՛ք վալենտականությունը:

5.Ո՞ր նյութն ունի ավելի մեծ Mr․
ա) N₂ թե՞ O₂
բ) CH₄ թե՞ CO₂
գ) NaCl թե՞ KCl

6.Պատրաստել ենք 100 գ 5% աղի լուծույթ։ Քանի՞ գրամ աղ կա լուծույթում։

5

7.Նշե՛ք ռեակցիայի տեսակները

ա) 2H₂ + O₂ → 2H₂O միացում
բ) NaOH + HCl → NaCl + H₂O փոխանակում
գ) Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu տեղակալում
դ) CaO + H₂O → Ca(OH)₂ միացում

8. Հաշվե՛ք թթվածնի զանգվածային բաժինը H3PO4 ի մոլեկուլում.

9.Գտիր տարրերի օքսիդացման աստիճանները: 

ա) NH₃ -3
բ) NO. -3
գ) N₂. 0
դ) HNO₃ 5

10. Քանի՞ էլեկտրոնային թաղանթ ունի Al (Z = 13) ատոմը:Գրիր էլեկտրոնային բանաձևը:

1s2 2s2 2p6 2p3

ա) 2
բ) 3
գ) 4
դ) 13

11. Ո՞ր տարրի արտաքին թաղանթում կա 6 էլեկտրոն.

ա) N
բ) O
գ) F
դ) Ne

12.

1.Քանի՞ մոլ է 34 գ NH₃-ը։

2.Քանի՞ լիտր N₂ կա 0.5 մոլի դեպքում (նորմալ պայմաններում)

3.Քանի՞ գ է 0.2 մոլ H₃PO₄-ը

4.Քանի՞ գ NH₃ կստացվի 28 գ N₂-ից
Հավասարում՝
N₂ + 3H₂ → 2NH₃

5.Քանի՞ մոլ է 44.8 լ N₂ (նորմալ պայմաններում)

Li->Z=3     1s²2s¹

Be-> Z=4     1s²2s²

B->Z=5       1s²2s²2p¹

C->Z=6       1s²2s²2p²

N->Z=7      1s²2s²2p³      

O->Z=8      1s²2s²2p⁴

F->Z=9       1s²2s²2p⁵

Ne->Z=10   1s²2s²2p⁶

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Առաջադրանք 1. 

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեն:  2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6: 3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։ 4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O:

 Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները 

ա) O, S, Se, Te

Թթվածին, ծծումբ, սելեն և տելուր
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge Առաջադրանք

3. Ճիշտ է, թե սխալ Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս). 

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ Ճ 2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Ս 3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ Ճ 4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ Ճ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը 1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում 

2Mg+O2—>2MgO+Q

2. Ծծմբի այրումը թթվածնում (գրիր հավասարեցված ռեակցիաները) 

S+O2=SO2

Լրացրու աղյուսակը.

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը

Mr(H2O)=2+16=18

m=18*2=36

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

48/32=1.5

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

11,2/22,4=0,5

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

16/32=0.5

0.5*22.4=11,2

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 

Որովհետև ատոմի շառավիղը մեծանում է:

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                       

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։

1. Լրացրու բաց թողնվածը․
ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը +7 է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։ 

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․
ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։ Ճիշտ է
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։ Սխալ է
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։ Սխալ է

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։ 

F, Cl, Br, I

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․ • ֆիզիկական վիճակ • ակտիվություն • կիրառություն 

Ֆտորը բարդ գազ է իսկ քլորը հեղտ հեղուկացվող գազ:

Ֆտորը ավելի ակտիվ է քան քլորը:

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։ 

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր=
բ) Երկաթ + բրոմ 

7. Տրված է ռեակցիան․ Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂

Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Քլորը ավելի ակտիվ է:

 8. Բարդ Ի՞նչ ծավալով քլոր պետք է հեղուկացնել 60 տ բեռնատարողությամբ երկաթուղային ցիստեռնը հեղուկ քլորով լցնելու համար: 

9. Ստորև բերված ո՞ր նյութերի հետ է փոխազդում քլորը. ա) KBr, բ) NaF, գ) Lil, դ) ZnF: Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանի համարը և գրեք հնարավոր ռեակցիաների հավասարումները. 

10. 6. Ի՞նչ ծավալով քլոր կանջատվի աղաթթվի հետ մանգանի երկօքսիդի ռեակցիայում, եթե վերջինիս զանգվածը 13,05 գ

Ինչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Քլորն ունի լայն կիրառություն, և այդ պատճառով արդյունաբերության մեջ ստանում են մեծ քանակներով’ էլեկտրոլիզի ենթարկելով նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթը:

Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ֆտորի միացությունները կիրառվում են՝

ատամի մածուկներում (ատամները ամրացնելու համար), բժշկությունում, քիմիական արդյունաբերությունում (պլաստմասսա, տեֆլոն)։

Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Յոդը անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի ճիշտ աշխատանքի համար։ Յոդացված աղը կանխում է յոդի պակասից առաջացող հիվանդությունները։

Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը (AgBr) և արծաթի քլորիդը (AgCl)։

Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Քլորը օգտագործվում է պլաստմասսայի (PVC) արտադրության մեջ։

Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Քանի որ փոքր քանակներով քլորը շատ արդյունավետ ախտահանիչ է և ճիշտ օգտագործման դեպքում անվտանգ։

Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Քանի որ ֆտորի մեծ քանակը թունավոր է և կարող է վնասել ատամներին, ոսկորներին ու օրգանիզմին։

Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Որովհետև հալոգենները ունեն՝

ախտահանիչ հատկություններ (բժշկություն), լայն կիրառություն նյութերի արտադրության մեջ (արդյունաբերություն)։

. Ո՞ր շարքում են ներկայացված միայն թթվային օքսիդներ.

ա) CO₂, SO₂, P₂O₅
բ) Na₂O, CaO, MgO
գ) CO, NO, N₂O
դ) Al₂O₃, ZnO, CO₂

---

2. Ո՞ր օքսիդն է ամֆոտեր.

ա) CaO
բ) CO₂
գ) Al₂O₃
դ) SO₃

---

3. Ո՞ր նյութի ջրային լուծույթն ունի հիմնային միջավայր.

ա) NaCl
բ) HNO₃
գ) KOH
դ) CO

---

4. Ո՞ր զույգ նյութերի փոխազդեցությունից կստացվի աղ և ջուր.

ա) CO₂ + H₂O
բ) H₂SO₄ + NaOH
գ) CaO + CO₂
դ) NaCl + H₂O

---

5. Ո՞ր աղի լուծույթն ունի թթվային միջավայր.

ա) NaCl
բ) Na₂CO₃
գ) NH₄Cl
դ) K₂SO₄

---

6. Ո՞ր շարքում են միայն հիմքեր.

ա) NaOH, KOH, Ca(OH)₂
բ) Na₂O, CaO, MgO
գ) NH₃, H₂O, NaOH
դ) HCl, H₂SO₄, HNO₃

---

7. Ո՞ր ռեակցիան է չեզոքացման.

ա) CaO + H₂O → Ca(OH)₂
բ) SO₃ + H₂O → H₂SO₄
գ) HCl + NaOH → NaCl + H₂O
դ) CaCO₃ → CaO + CO₂

---

8. Ո՞ր նյութն է ջրի հետ առաջացնում թթու.

ա) CaO
բ) Na₂O
գ) SO₃
դ) MgO

---

9. Ո՞ր աղն է առաջանում թթվային օքսիդի և հիմքի փոխազդեցությունից.

ա) CaO + CO₂
բ) SO₃ + NaOH
գ) HCl + NaOH
դ) Na₂O + H₂O

---

10. Ո՞ր նյութը չի փոխում լակմուսի գույնը.

ա) H₂SO₄
բ) NaOH
գ) NaCl
դ) KOH

11. Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ աղ՝

ա) թթու + հիմք
բ) օքսիդ + օքսիդ
գ) թթու + օքսիդ
Յուրաքանչյուրի համար գրե՛ք մեկ օրինակ։

12.Տրված են նյութերը՝

CaO, CO₂, Ca(OH)₂, CaCO₃
ա) կազմե՛ք փոխազդեցությունների շղթա

բ) նշե՛ք, թե որ փուլում ինչ դասի նյութ է ստացվում

13.
Տրված են նյութերը՝ SO₃, H₂SO₄, NaOH, Na₂SO₄։

1. Դասակարգե՛ք յուրաքանչյուր նյութը (օքսիդ, թթու, հիմք, աղ)։
   • Թթու-H2SO4
   • Աղ-Na₂SO₄
   • Հիմք-NaOH
   • Օքսիդ-SO₃
2. Գրե՛ք այն փոխազդեցությունների հավասարումները, որոնց արդյունքում այդ նյութերից կարելի է ստանալ Na₂SO₄։
3. Բացատրե՛ք, թե ինչու է ստացված աղի ջրային լուծույթը ունենում չեզոք միջավայր։

14. 4 գ MgO-ն լուծել են ազոտական թթվի լուծույթի մեջ: Որոշե՛ք ստացված աղի նյութաքանակը և զանգվածը:

M[Mg(NO₃)₂] = 148 գ/մոլ

m = 0.1 * 148 = 14.8 գ

n = 0.1 մոլ

m = 14.8 գ