Քիմիա

• ՆՅՈւԹ:
• Ներկայումս  քանի՞ քիմիական  տարրի  ատոմներ են հայտնի, ինչպե՞ս են տարրերը  դասակարգվում
• Ներկայումս հայտնի է 118 տարր, դրանք դասակարգվում են ըստ պարբերությունների, խմբերի,
  ատոմային համարների (պրոտոնների քանակի) :
• Քանի՞ միլիոն  նյութ  է  հայտնի  մարդկությանը,  սահմանել  ո՞րն  է  կոչվում  նյութ, դասակարգել  նյութերն  ըստ   բաղադրության  և  ծագումնաբանության, գրել   օրինակներ…
• Մարդկությանը հայտնի է շուրջ 60 միլիոն նյութ:
  Նյութը այն է ինչից կազված են բոլոր ֆիզիկական մաումինները, ունի զանգված և զբաղեցնում է որոշակի տարածք: Նութերը լինում են անօրգանական և օրգանական:
  • Օրգանական-Բարդ նյութեր են, որոնց հիմքում ընկած են ածխածինի ատոմները: Օրինակներ: Սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ, շաքար, քացախաթթու:
  • Անօրգանական-պարզ նյութեր ու միացություններն են, որոնք չեն պարունակում ածխածին կամ ջրածին: Օրինակներ: Ջուր (H₂O), կերակրի աղ (NaCl), կերակրի սոդա (NaHCO₃), երկաթ, թթվածին (O₂): 
• Որո՞նք  են  նյութերի  փոքրագույն  կառուցվածքային  մասնիկները, սահմանել, գրել  օրինակներ…
• Նյութերի փոքրագույն կառուցվածքային մասնիկներն են ատոմները, մոլեկուլները և իոնները։Ատոմը քիմիապես անբաժանելի փոքրագույն մասնիկ է։
  Մոլեկուլը նյութի փոքրագույն մասնիկն է, որը պահպանում է տվյալ նյութի հիմնական քիմիական հատկությունները։
  Իոնը լիցքավորված մասնիկ է (դրական կամ բացասական)։Օրինակներ:Ջրի մոլեկուլ (H₂O), հելիումի ատոմ (He), նատրիումի իոն (Na⁺)։
  
• Ո՞րն  է  կոչվում  պարզ  նյութ,  սահմանել, դասակարգել,  գրել օրինակներ…
• Պարզ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են միայնմեկ քիմիական տարրի ատոմներից։Դրանք լինում են մետաղական և ոչ մետաղական: Օրինակներ:Երկաթ (Fe), պղինձ (Cu), Ազոտ (N2), թթվածին (O2):
• Ո՞րն  է  կոչվում  բարդ  նյութ,  սահմանել, դասակարգել,  գրել օրինակներ…
• Բարդ նյութ կոչվում են այն նյութերը, որոնք բաղկացած է երկու կամ մի քանի քիմիական տարրերից: Հիմնականում դրանք օքսիդներ, թթուներ, աղեր և հիմքեր են: Օրինակներ:Օքսիդ՝ ածխածնի երկօքսիդ (CO₂), թթու՝ աղաթթու (HCl), աղ՝ նատրիումի քլորիդ (NaCl)։
• Ինչպիսի՞  հատկություններ  ունեն  նյութերը, սահմանել, գրել  օրինակներ․․․․
• Հատկություններն այն բնութագրերն են, որոնցով մի նյութը տարբերվում է մյուսից կամ նմանվում նրան: Դրանք լինում են ֆիզիկական և քիմիական:
  Ֆիզիկական հատկություններ՝ գույն, հոտ, հալման ջերմաստիճան, խտություն (օրինակ՝ ջուրն անգույն հեղուկ է)։
  Քիմիական հատկություններ՝ այրվելու հատկություն, փոխազդեցություն այլ նյութերի հետ (օրինակ՝ երկաթի ժանգոտվելը)։
• Ինչպիսի՞ քիմիական և ֆիզիկական երևույթներ գիտեք, սահմանել, գրել օրինակներ․․․
  • Ֆիզիկական երևույթներ: Փոփոխություններ, որոնց ընթացքում նոր նյութեր չեն առաջանում, այլ փոխվում է միայն նյութի ագրեգատային վիճակը, ձևը կամ չափը։
  • Քիմիական երևույթներ (ռեակցիաներ): Փոփոխություններ, որոնց ընթացքում մեկ կամ մի քանի նյութերից առաջանում են բոլորովին այլ՝ նոր նյութեր՝ նոր հատկություններով։

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա- էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Առաջադրանք 2. Աղյուսակից  ընտրեք  10  նյութ,  գրեք  դրանց  բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

Նյութերը`H₂O ,CO₂ ,NH₃ ,CH₄ ,NaCl ,CaCO₃, H₂SO₄ , NaOH, Al₂O₃, Fe₂O₃

Ar-Հարաբերական ատոմային զանգված, Mr-Հարաբերական մոլեկուլային զանգված:

Mr=Ar(տարր)+Ar(Տարր)

w(E)=Ar(E) x n/Mr x 100%

որտեղ՝

• w(E) — տարրի զանգվածային բաժինն է,
• Ar(E) — տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը,
• n — տվյալ տարրի ատոմների քանակը (ինդեքսը),
• Mr — նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը։

• Ինչպիսի՞ տարրերից  են  կազմված նյութը, ատոմների  քանակը (ինդեքսները)
• H₂O — H₂, O₁
  CO₂ — C₁, O₂
  NH₃ — N₁, H₃
  CH₄ — C₁, H₄
  NaCl — Na₁, Cl₁
  CaCO₃ — Ca₁, C₁, O₃
  H₂SO₄ — H₂, S₁, O₄
  NaOH — Na₁, O₁, H₁
  Al₂O₃ — Al₂, O₃
  Fe₂O₃ — Fe₂, O₃
• Հաշվեք  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
• Mr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2+16=18
• Mr(CO2)=Ar(C)+2Ar(O)=12+32=44
• Mr(NH3)=Ar(N)+3Ar(H)=14+3=17
• Mr(CH4)=Ar(C)+4Ar(H)=12+4=16
• Mr(NaCl)=Ar(Na)+Ar(Cl)=23+35=58
• Mr(CaCO3)=Ar(Ca)+Ar(C)+3Ar(O)=40+12+48=100
• Mr(H2SO4)=2Ar(H)+Ar(S)+4Ar(O)=2+32+64=98
• Mr(NaOH)=Ar(Na)+Ar(O)+Ar(H)=23+16+1=40
• Mr(Al2O3)=2Ar(Al)+3Ar(O)=54+48=102
• Mr(Fe2O3)=2Ar(Fe)+3Ar(O)=112+48=160
• Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w, զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

H₂O

w(H) = (1 × 2) / 18 × 100% = 11.1%
w(O) = (16 × 1) / 18 × 100% = 88.9%

CO₂

w(C) = (12 × 1) / 44 × 100% = 27.3%
w(O) = (16 × 2) / 44 × 100% = 72.7%

NH₃

w(N) = (14 × 1) / 17 × 100% = 82.4%
w(H) = (1 × 3) / 17 × 100% = 17.6%

CH₄

w(C) = (12 × 1) / 16 × 100% = 75%
w(H) = (1 × 4) / 16 × 100% = 25%

NaCl

w(Na) = (23 × 1) / 58.5 × 100% = 39.3%
w(Cl) = (35.5 × 1) / 58.5 × 100% = 60.7%

CaCO₃

w(Ca) = (40 × 1) / 100 × 100% = 40%
w(C) = (12 × 1) / 100 × 100% = 12%
w(O) = (16 × 3) / 100 × 100% = 48%

H₂SO₄

w(H) = (1 × 2) / 98 × 100% = 2.04%
w(S) = (32 × 1) / 98 × 100% = 32.65%
w(O) = (16 × 4) / 98 × 100% = 65.31%

NaOH

w(Na) = (23 × 1) / 40 × 100% = 57.5%
w(O) = (16 × 1) / 40 × 100% = 40%
w(H) = (1 × 1) / 40 × 100% = 2.5%

Al₂O₃

w(Al) = (27 × 2) / 102 × 100% = 52.9%
w(O) = (16 × 3) / 102 × 100% = 47.1%

Fe₂O₃

w(Fe) = (56 × 2) / 160 × 100% = 70%
w(O) = (16 × 3) / 160 × 100% = 30%