Կարդում ենք Վահագն Դավթյան

ԿԵՆՍԱԳՐՈւԹՅՈւՆ

Վահագն Արմենակի Դավթյանը ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 15-ին Արաբկիրում (Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), Եփրատի ափին։ Ընտանիքը 4 տարեկանում Տրապիզոնից նավով գաղթել է և ժամանակավորապես հաստատվել Կրասնոդարում, իսկ 1932 թվականին մոր ու քրոջ հետ վերադարձել է Երևան, որտեղ գաղթական արաբկիրցիները հիմնել էին Արաբկիր թաղամասը։

Երևան, ինձ ներիր

Երևան, ինձ ներիր, ինձ ներիր,Երևան,
Որ թողած սրբատաշ հրաշքներն այս քարի,

Որոնեմ այն մայթերն ու փոշին Նաիրյան,
Որ Չարենցն է երգել ու երգել Մահարին:

Որ թողած լույսերում պողոտա ու մայթեր,
Ես գնամ, մոլորվեմ գիշերում քո այն կույր,
Որոնեմ այն հին բակն ու դռնակն այն փայտե,
Որ իր դեմ աշխարհի լույսն ու բախտն էր փակում:

Որոնեմ ջրերում փշրված լուսնկան,
Ու լսեմ գիշերով հեկեկանքը թառի,
Մահու չափ կարոտեմ ծամավոր աղջկան,
Ու սրտիս անամոք թախծությունը թառի:

Որ մորմոք խառնվի իմ հացին ու գինուն,
Հեկեկա գիշերվա մայթերում ամայի,
Հասկանամ, որ կյանքում սերը մեկն է լինում
Ու միակն է լինում կյանքի պես ու մահի…

Վերլուծություն

Վահագն Դավթյանի «Երևան, ինձ ներիր» ստեղծագործության մեջ հեղինակը դիմում է Երևանին՝ արտահայտելով իր սերն ու կապվածությունը հայրենի քաղաքի հանդեպ։ Նա խոսում է քաղաքի հետ կապված հիշողությունների, ապրումների և ցավի մասին։ Բանաստեղծության մեջ զգացվում են նաև կարոտն ու ափսոսանքը։ Հեղինակը կարծես ներողություն է խնդրում Երևանից՝ իր անցյալի, չասված խոսքերի և չիրականացած զգացմունքների համար։Ստեղծագործությունը ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր տեղ ունի հայրենի քաղաքը մարդու կյանքում։

Գաղափարը

Բանաստեղծության հիմնական գաղափարը հայրենի քաղաքի հանդեպ սերն է, անցյալի կարոտն ու հիշողությունների արժեքը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ ժամանակի ընթացքում քաղաքը կարող է փոխվել, բայց մարդու սրտում պահպանվում են հին փողոցները, պատանության հուշերն ու անկեղծ զգացմունքները։ Երևանը նրա համար պարզապես քաղաք չէ, այլ իր կյանքի ու հիշողությունների մի մասը։ Բանաստեղծությունը մեզ հիշեցնում է, որ պետք է գնահատել մեր հարազատ վայրերը և այն գեղեցիկ պահերը, որոնք այլևս չեն կրկնվի։

Սիրտս
Մի նուրբ ձնծաղիկ հողից նոր ելած`
Արցունքի մի շիթ թերթերի մեջ թաց,
Մի ծիծեռնակի սրաթև սլացք,
Ինչ-որ աղջկա քնքուշ մի հայացք,

Արևի մի շող բեկբեկուն ու տաք,
Ու թրթռում ես, սի՛րտ իմ, կրծքիս տակ…
Ի՞նչ ես դու հիշում,չգիտեմ բայց ես
Շնորհապարտ եմ. սիրտ իմ, քեզ այնպես,
Որ դու կարող ես այդպես թրթռալ
Եվ որ խենթացած կարող ես դու լալ,
Մի նուրբ ձնծաղկից, մի բեկոր հուշից,
Դաշտերին իջած կապույտ մշուշից,
Գարնան հալոցքից, հավքի սլացքից,
Ինչ-որ աղջկա քնքուշ հայացքից:

Վերլուծություն

Սիրտը ներկայացվում է որպես կենդանի զրուցակից՝ «սի՛րտ իմ»։ Գլխավոր միջոցը փոխաբերությունների շարանն է՝ ձնծաղիկ, արցունքի շիթ, ծիծեռնակի սլացք, աղջկա հայացք, արևի շող. բոլորը գարնան ու արթնացման հետ են կապված։ Կոմպոզիցիան շրջանակային է. վերջում նույն պատկերները կրկնվում են՝ ցույց տալով, որ զգացմունքը բացատրությամբ չի սպառվում։ Լեզուն պարզ է ու մեղեդային, իսկ վերջում հնչում է երախտագիտությունը՝ «շնորհապարտ եմ»։

Գաղափարը

Սիրտը զգայուն է մանր ու անցողիկ բաների նկատմամբ, և հենց այդ զգայունությունն է մարդուն մարդկություն տալիս։ Մեծ պատճառներ պետք չեն: Նույնիսկ մի քնքուշ ձնծաղիկը կամ ինչ-որ մեկի հայացքը բավարար է, որ սիրտը սկսի թրթռալ։ Զգացմունքները մնում են անբացատրելի, բայց հեղինակը երախտապարտ է հենց զգալու կարողության համար։ Տեքստը փառաբանում է ոչ թե հիշողությունը, այլ զգալու ունակությունը։

ՄՈՒՆԵՏԻԿ

Հե՜յ, հեռու կացեք, 
Ճանապարհ բացեք
Գալիս են, գալիս իշխան, վարդապետ, 
Գալիս են, գալիս, Աբուլ–Բարդի հետ.
Ու բերում նեռին.

…Ծանր շղթաներն իր կուռ ձեռքերին, 
Մազերը խռիվ, շապիկն արնամած, 
Սմբատը ահա գգալիս է կամաց: 
Աչքերում շանթի ու պողպատի փայլ, 
Գալիս սիգաճեմ, գգալիս ծանրաքայլ, 
Գալիս է, գգալիս ու թվում է թե, 
Երբ ձեռքը շարժի՝ շղթան պողպատե
Փշրվի պիտի, հոդ առ հոդ թափվի
Կուռ թեւերն ի վար: 
Գալիս է… կանայք կանգնած շարվեշար, 
Նայում են, խոսում, շշուկ–հոգոցով.
– Ինչ պարթեվ հասակ…
– Ինչ աչքեր են ծով…
– Տեսնես քանիսի՞ն սիրու տեր արել, 
Քանի՜ քանիսի սրտիկն է վառել…
– Ինչպես անուշիկ հայրենն է ասում, 
Ախ, երնեկ նրան, ով այս դյուցազուն
Քաջի հետ երթա, կամուրջն անցանի, 
Հետո ջուրը գա, կամուրջն այդ տանի: 

Կանգնում է Սմբատն… իսկ շուրջը նրա
Վանականերն են վխտում հեվիհեվ, 
Կանգնում է… հայացքն ամբոխի վրա
Ճախրում է մի պահ, հետո սրաթեվ
Սլանում դեպի Թոնդրակա սարի
Ժայռերը բարձրիկ: 
Ո՞ւր են իր քաջերն…
Իսկ եպիսկոպոսն՝ այր մի լայնալանջ, 
Անշուշտ չգիտեն, 
Թե ոչ, կիջնեին, հանց շանթ ու արծիվ: 

Կրծքին ակնակուռ, ոսկեցոլ մի խաչ
Ու ոկեփոշով օծված միրուք մի
Խիտ ու փառահեղ, 
Այսպես բարբառեց ձայնով իր ահեղ: 

Վերլուծություն

«Մունետիկ» բանաստեղծության այս հատվածում նկարագրվում է Սմբատի՝ շղթայակապ վիճակում մարդկանց առաջ գալը։ Չնայած ծանր շղթաներին և արյունոտ շապիկին՝ նա քայլում է շատ հպարտ ու համարձակ։ Նրա աչքերում ուժ և պայքար կա։ Մարդիկ հիանում են նրա արտաքինով, հասակով և գեղեցկությամբ, իսկ կանայք հմայվում են նրա մասին։ Սակայն Սմբատին չի հետաքրքրում նրանց ուշադրությունը։ Նա հայացքով փնտրում է իր քաջերին՝ հույս ունենալով, որ նրանք կգան իրեն օգնելու։ Եպիսկոպոսը ներկայացվում է որպես ազդեցիկ և շքեղ հագնված մարդ։

Գաղափարը

Ստեղծագործության հիմնական գաղափարն այն է, որ մարդու իրական ուժը նրա ներքին կամքի և արժանապատվության մեջ է։ Նույնիսկ շղթայակապ վիճակում Սմբատը չի կորցնում իր հպարտությունն ու ազատատենչ ոգին։ Նրա կերպարը ցույց է տալիս, որ հնարավոր է սահմանափակել մարդու ազատությունը, բայց ոչ միշտ՝ կոտրել նրա կամքը։