Category: Դասեր

Հարաբերական մոլեկուլային զանգված:

Նյութի մոլեկուլի, ինչպես և ատոմի իրական զանգվածը շատ փոքր է: Այդ իսկ պատճառով ըն դունվել է հարաբերական մոլեկուլային զանգված հասկացությունը: Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս, տվյալ նյութի մեկ մոլեկուլի զանգվածը :

Հարաբերական մոլեկուլային զանգված նշանակում են Mr-ով: Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը չափողականություն չունի (հարաբերական թիվ է):

Հաշվում ենք հետևյալ ձև.
Mr(H2)= 2Ar(H)=2*1=2

Mr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2+16=18.:

Հարց.

Փորձ-նախագիծ

Հաշվե՛ք P2O5, SO3 նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները:

31•2+16•5=142

32+16•3=112

1)ABC եռանկյունում <A=25⁰, <B=47⁰: Ինչպիսի՞ն է ABC եռանկյունը։

Բութ եռանկյուն

2)Հայտնի է, որ ABC բութանկյուն եռանկյան C անկյունը 36օ է։ Կարո՞ղ է A անկյունը մեծ լինել 54օ-ից։

Այո

4)ABC եռանկյան մեջ <A=40o, <B=69o : Գտեք <C-ն։

C=180-(40+69)=74

5)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքի դիմացի անկյունը 120օ է։ Գտեք հիմքին առընթեր անկյունները:

180-120=60

60:2=30

Հիմքին առընթեր անկյունները յուրաքանչյուր 30° էն

6)Գտեք ABC եռանկյան անկյունները, եթե <A:<B:<C=1:3:5

X+3x+5x=9x

9x=180°

x=180/9=20
Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․

1)ABC եռանկյունում <A=20o, <B=75o: Ինչպիսի՞ն է ABC եռանկյունը:

C=180-(20+75)=85 (սւր անկկյուն)

2)Հայտնի է, որ ABC սուրանկյուն եռանկյան A անկյունը 20օ է։ Կարո՞ղ է B անկյունը փոքր լինել 70օ-ից։

հնարավոր չէ

3)Գտեք ABC եռանկյան անկյունները, եթե <A:<B:<C=1:2:3

x+2x+3x=180

6x=180

x=180:6=30

<A=30°

<B=2•30=60°

<C=3•30=90°

4)ABC եռանկյան մեջ <A=40o , <B=70o , AK-ն կիսորդ է։ Գտեք AKB անկյունը

<C=180-(40+70)=70

AB=AC

<AKB=90°

Արտահայտությունը գրեք բազմանդամի տեսքով․

ա)(a+7)² =a²+14a+49

բ)(3x-4y)²=9x²-24xy-16y²

գ)(m-6)(m+6)=m²-36

դ)(5a+8b)(8b-5a)=64b²-25a²

ե)(x+2)³=x³+6x²+12x+8

զ)(c-1)³=c³-3c²+3c-1

2)Արտահայտությունը ձևափոխե՛ք կատարյալ տեսքի բազմանդամի.

ա)3(x-y)²=3(x²+2xy+y²)=3x²+6xy+3y²

բ)a² + (3a-b)² =a²+9a²-6ab+b²=10a²+9ab²-6ab+b²

գ)(a-4)² + a(a+8) =a²-8a+16+a²+8a=2a²+16

դ)(a-c)(a+c)-(a-2c)²=a²-c²-a+2c

3)Պարզեցրե՛ք արտահայտությունը և հաշվե՛ք արժեքը․

ա)(a+3)²-(a-2)(a+2)= , եթե a=-3

=a²+6a+9-a²+4=6a+13=-18+13=-5

բ)(5a-10)²-(3a-8)² +132a= եթե a=-6

=25a²-100a+100-9a²+48a-64=16a²-52a+36=576-312+36=228
Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․

1)Արտահայտությունը գրեք բազմանդամի տեսքով․

ա)(y-4)² =y²–8y+16

բ)(7x+a)² =49x²+14xa+a²

գ)(5c-1)(5c+1)=25c²-1

դ)(3a+2b)(3a-2b)=9a²-4b²

2)Հաշվի՛ր օգտվելով քառակուսիների տարբերության բանաձևից՝

ա)x² — 9y² =(x-3y)(x+3y)

բ)49m² — n² =(7m-n)(7m+n)

գ)25x² — 49y²=(5x-7y)(5x+7

դ)0.36m² — 25n² =(0,6m-6n)(0,6+6n)

3)Արտահայտությունը ձևափոխե՛ք կատարյալ տեսքի բազմանդամի.

ա)(x+y)² — (x-y)² =x²+2xy+y²-x²+2xy-y²=4xy

բ)(2m-n)² — (m+2n)² =4m²-4mn+n²-m²-4mn-4n²=3m²-8mn-3n²

գ)(3n+2p)² — (5p-2n)² =9n²+12np+4p²-25p²+20np-4n²=5n²+32np-21p²

1)Արտահայտությունը գրեք բազմանդամի տեսքով․

(m-n)³=m³-3m²n+3mn²-n³

(x+1)³ =x³+3x²+3x+1

(p-3)³ =p³-9p²+27p-27

(2a+1)³=8a³+12a²+6a+1

(a-2)³ =a³-6a²+12a-8

(m-4)³ =m³-12m²+48m-64:

2)Արտահայտությունը գրեք երկանդամի աստիճանի տեսքով․

ա)a² -2ab+b² =(a-b)²

բ)a² +4a+4 =(a+2)²

գ)a² +6a+9 =(a+3)²

դ)a² -10a+25 =(a-5)²

3)Գրեք․

ա) a-ի և b-ի տարբերությունը, a-b

բ) a-ի և b-ի տարբերության քառակուսին,(a-b)²

գ)a-ի և b-ի քառակուսիների տարբերությունը, a²-b²

դ)a-ի և b-ի տարբերության խորանարդը,(a-b)³

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․

Արտահայտությունը գրեք բազմանդամի տեսքով․

(x-y)³ =x³-3x²y+3xy²-y³

(x+2)³ =x³+6x²+12x+8

(x-1)³ =x³-3x²+3x-1

(x-2)³ =x³-6x²+12x-8

(2b+3)³=8b³+36b²+54b+27

(x-3)3³=x³-9x²+27x-27

2)Գրեք․

ա) a-ի և b-ի գումարը, a+b

բ) a-ի և b-ի գումարի քառակուսին (a+b)²

գ)a-ի և b-ի քառակուսիների գումարը, a²+b²

դ)a-ի և b-ի գումարի խորանարդը, (a+b)³

ե)a-ի և b-ի խորանարդների գումարը, a³+b³

զ)a-ի և b-ի կրկնապատիկ արտադրյալը, a•2b

3)Արտահայտությունը գրեք երկանդամի աստիճանի տեսքով․

ա)a² +2ab+b2 =(a+b)²

բ)a² -4a+4 =(a-2)²

գ)a³+3a²b+3ab²+b³ =(a+b)³

դ)a³ +6a²b+12ab²+8b³ =(a+2b)³

Դասարանական աշխատանք

1.Թվարկի՛ր, թե ի՞նչ տարրերի ատոմներից են կազմված՝  ջուրը (H2O), ածխաթթու գազը (CO2), Երկաթի (III) օքսիդ (Fe2O3), Կալիումի պերմանգանատը(KMnO4), Կալիումի սիլիկատ(K2SiO3):

H (ջրածին) O (թթվածին)

C (ածխածին) O (թթվածին)

I (յոդ) Fe (երկաթ) O (թթվածին)

K (կալիում) Si (սիլիցիում) O (թթվածին)

2.Ստորև բերվածներից  ո՞ր շարքի քիմիական տարրերը միայն մետաղական պարզ նյութեր կարող են առաջացնել.                                         Sr, F, Fe

Fr, Fe, Sr

Fr, F, Fe

3.Ստորը թվարկված տարրերի նշաններից ո՞րն է համապատասխանում սովորական պայմաններում պինդ ագրեգատային վիճակում գտնվող պարզ նյութին

Si 

N

He

4.Թվարկվածներից որո՞նք են պարզ նյութերի անվանումներ.                               ա) ջրածին  H2          բ)ջուր H20                  գ) ամոնիակ NH3                                           դ) սնդի

Դասարանական աշխատանք

Fr, Fe, Sr

Fr, F, Fe

3.Ստորը թվարկված տարրերի նշաններից ո՞րն է համապատասխանում սովորական պայմաններում պինդ ագրեգատային վիճակում գտնվող պարզ նյութին

Si 

N

He

4.Թվարկվածներից որո՞նք են պարզ նյութերի անվանումներ.                               ա) ջրածին  H2          բ)ջուր H20                  գ) ամոնիակ NH3                                           դ) սնդիկ Hg              ե) մեթան CH4

լրացուցիչ.

Գրե՛ք տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները. 

Ջրածին  1

Հելիում 4

Լիթիում 7

Բերիլիում 9

Բոր 11

Ածխան 12

Ազոտ 14

Թթվածին 16

Ֆտոր 19

Նեոն 20

Նատրիոմ 23

Մագնեզիում 24

Ալյումին 27

Սիլիցիում 28

Ֆոսֆոր 19

Ծծումբ 32

Սովորել, վերհիշել: էջ -64

կ Hg              ե) մեթան CH4

լրացուցիչ.

Գրե՛ք տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները. 

Ջրածին

Հելիում

Լիթիում

Բերիլիում

Բոր

Ածխածին

Ազոտ

Թթվածին

Ֆտոր

Նեոն

Նատրիում

Մագնեզիում

Ալյումին

Սիլիցիում

Ֆոսֆոր

Ծծումբ

Սովորել, վերհիշել: էջ -64

ԿՅԱՆՔ

հունաստանում մի գյուղում միշտ, սպիտակ պատ,երնկագույն դուռ, և աթոռակի վրա նստած մի սև տատիկ։ Նրա վրա սև զգեստ էր։ Նա նայում է ձեր վրա՞ թե՞ ապրած կյանքի խորքերում Ինչ քննարկել՞

Ծնեց, պատրաստուն էր ուտելիք, լվում էր, հարթուկել էր,

1. Ընդգծված  բառերն  ու բառակապակցությունները փոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Օրինակ`

Երկրին մոտ տարածությունում  տիեզերանավի հանդիպեցին: – Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

Հայոց աշխարհում Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշքով լի ու ձեռքով չկերտված կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկինք սլացող (երկնասլաց) մեկուսի լեռների զանգված (լեռնազանգված)՝ կոնի նմանվող (կոնանման) զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռերով պատված (ժայրապատ) գագաթը ծածկված է  հավերժական ձյունով:  Սիսի գագաթի  մասը նույնպես քարերով ծածկված  (քարածածկ)է : Լանջերը կտրտված են  ճառագայթի ձև ունեցող ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտով առատ (խոտառատ)արոտներ ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել  բնության աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելքի լանջի խորխորատը, հայտնի «Մասյաց վիհ» անունով, որ գագաթին մոտ (մերձ) մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

2. Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները:  Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Սարսափելի, բազմաթիվ, անհրապույր, իսկական, բազմազան, սարսափազդու, փոքրիկ, սուր:

Թմբկահար ձկան սարսափելկի սուր  աարձակած իսկական որոտը հավանաբար սարսափազդու վախեցնում է նրա բազմաթիվ թշնամիներին: Անհրապույր դոդոշաձուկն էլ բոցմանի փոքրիկ սուլիչի բաամազան ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս ձկների արձակած ձայների նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են:

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան, հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Լամանտինը մի հնագույն,հետաքրքիր,գեղեցիկ կենդանի է, որը հավանաբար մեծ նախատիպ է եղել ծանծաղ լեգենդների ծովային չքնաղ ջրահարսերի համար: Այս անվնաս կենդանու առջևի վերջավորությունները հետաճել են, իսկ մարմինը հենվում է լայն պոչի վրա: Նա բնակվում է ծովափնյա ջրերում և սնվում է բացարձակապես զանազան բուսական սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է ամենատաք տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

3. Տրված տեքստում մտքին համապատասխանող ածականներ ավելացրո՛ւ: Տրված և ստացված  տեքստերը համեմատի՛ր:

Մագելանի արշավախմբի մնացորդները  ճամփորդության հոգնությունը դեռ չէին թոթափել, երբ կաթոլիկ եկեղեցին նրանց կանչեց հաշիվ տալու: Բանն այն է, որ ճամփորդների օրացույցում մեկ օր պակասում էր: Իսկ դա նշանակում էր, որ եկեղեցական տոները ժամանակին չէին նշվել: Հավատի կանոններից այդպիսի շեղումն  այն ժամանակ պատժվում էին: Բայց գիտնականները շուտով գտան, թե որտե՞ղ էր մնացել «կորած» օրը: Ճանապարհորդելով երկրագնդի շուրջը դեպի արևմուտք՝ Արևի շարժման ուղղությամբ , ծովագնացները իբրև թե մեկ օր հետ էին գնացել: Շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը  դեպի արևելք, ընդհակառակը, նրանց օրացույցին մեկ օր կավելացներ:

Ներկայումս նման խառնաշփոթությունից խուսափելու համար Խաղաղ օվկիանոսի միջով՝ բևեռից բևեռ, մի գիծ են անցկացրել, որն անցնելիս նավերը կամ անմիջապես ընկնում են «վաղը»  կամ վերադառնում են «երեկվան»:

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

1.Շարունակի՛ր և ավարտի՛ր տասը նախադասությամբ:

Ծովը խաղաղ էր քնած երեխայի նման: Արևը դեռ չէր ծագել, և վաղորդայնի լռության մեջ ինչ-որ խորհուրդ կար: Թվում էր, թե ամբողջ աշխարհն է քնած: Բայց մի մարդ ծովափի խոնավ ավազին նստած էր միայնակ: Ի՞նչն էր այդքան վաղ ծովափ բերել նրան: