Posted in Դասեր, Կենսաբանություն 2026-2027

Սալմոնելլա

Սալմոնելլան բակտերիա է, որն ապրում է կենդանիների և թռչունների աղիքներում և մարդուն հասնում է հիմնականում սննդի միջոցով. հիվանդությունը սովորաբար ինքնուրույն անցնում է մեկ շաբաթում, բայց կարող է վտանգավոր լինել փոքր երեխաների և թույլ իմունիտետ ունեցող մարդկանց համար։

Ինչ բակտերիա է

Սալմոնելլան աղիքային ցուպիկաձև բակտերիա է։ Առանձին է կանգնած Salmonella Typhi-ն՝ որովայնային տիֆի հարուցիչը, ծանր հիվանդություն, որը հանդիպում է հիմնականում այնտեղ, որտեղ ջուրը և սանիտարիան վատ վիճակում են։

Բակտերիան բավականին դիմացկուն է. ջրում պահպանվում է շաբաթներով, սառեցված մսի մեջ՝ ամիսներով։ Բայց 70 °C-ից բարձր ջերմաստիճանում արտադրանքի ներսում այն ոչնչանում է մի քանի րոպեում — դրա համար լավ եփված սնունդը անվտանգ է։

Որտեղից է գալիս

Ձվեր և հում ձու պարունակող ուտեստներ։ Հավը կարող է առողջ տեսք ունենալ, բայց ածել վարակված ձվեր — բակտերիան ձվի մեջ է հայտնվում դեռ թռչնի օրգանիզմում։ Դրա համար վտանգավոր են տնական մայոնեզը, տիրամիսուն, գոգոլ-մոգոլը և թերխաշ օմլետը։

Թռչնի միս։ Հում հավը գրեթե միշտ աղտոտված է սալմոնելլայով — դա ինքնին սարսափելի չէ, եթե այն լավ տապակված է։ Վտանգավոր է հում դիակի հյութը, որը մնում է տախտակի կամ ձեռքերի վրա։

Հում կաթ և չպաստերիզացված կաթնամթերք։ Պաստերիզացիան հենց դրա համար է հորինված՝ սպանել նման բակտերիաներին։

Չլվացված բանջարեղեն, կանաչի և միրգ։ Հատկապես եթե դրանք ջրվել են աղտոտված ջրով։

Կեղտոտ ձեռքեր կենդանիների հետ շփումից հետո։ Սողունները (կրիաներ, մողեսներ) և թռչունները երեխաների վարակման հաճախակի աղբյուր են. երեխան դիպչում է կրիային, հետո ձեռքը տանում բերանը։

Խաչաձև աղտոտում խոհանոցում։ Մեկ տախտակ հում մսի և աղցանի համար — և բակտերիան արդեն պատրաստ ուտեստի մեջ է, որը ոչ ոք չի եփելու։ Սա շատ թերագնահատված ուղի է։

Ախտանիշներ

Գաղտնի շրջանը՝ 6-ից 72 ժամ, միջինում մոտ մեկ օր։ Դրանից հետո ի հայտ են գալիս՝

  • Լուծ — ջրիկ, առատ, օրական մինչև 10–20 անգամ։
  • Սրտխառնոց և փսխում — սովորաբար առաջին օրը։
  • Ջերմություն — 37,5-ից 39 °C, պահպանվում է 2–4 օր։
  • Որովայնի ցավ — նոպայաձև, ավելի հաճախ պորտի շուրջ։
  • Թուլություն, գլխացավ, մարմնի ցավ — դրա պատճառով սկիզբը հաճախ շփոթում են հարբուխի հետ։

Առողջ մարդու մոտ այս ամենն անցնում է 4–7 օրում ինքնուրույն։

Ինչով է վտանգավոր

Գլխավոր վտանգը ջրազրկումն է, որովհետև լուծի և փսխման հետ դուրս է գալիս շատ ջուր և աղեր։ Փոքր երեխաների մոտ այն արագ է զարգանում. չոր լեզու, հազվադեպ միզարձակում, արցունքների բացակայություն, թուլություն — սա բժշկի անհապաղ դիմելու առիթ է։

Ավելի հազվադեպ լինում են բարդություններ. բակտերիաների հայտնվելը արյան մեջ, ռեակտիվ արթրիտ (հոդացավ հիվանդությունից 1–4 շաբաթ անց), գրգռված աղիքի համախտանիշ։

Բուժում

Հիմնականը հեղուկ խմելն է. լավագույնը դեղատնային ռեհիդրատացիոն լուծույթներն են՝ փոքր բաժիններով և հաճախ։ Ուտել կարելի է և պետք է՝ բրինձ, կարտոֆիլի պյուրե, չորահաց, բանան։ Բարձր ջերմության դեպքում՝ ջերմիջեցնող։

Հակաբիոտիկները սովորական ընթացքի դեպքում պետք չեն — օրգանիզմն ինքն է հաղթահարում, և բժիշկը դրանք նշանակում է միայն ծանր ընթացքի, փոքր երեխաների և թույլ իմունիտետ ունեցող մարդկանց դեպքում։ Իսկ լուծը կանգնեցնող դեղերը (օրինակ՝ լոպերամիդ) վարակի ժամանակ չի կարելի ընդունել. դրանք բակտերիաներն ու տոքսինները պահում են աղիքում և կարող են վատացնել վիճակը։

Կանխարգելում

  • Լվանալ ձեռքերը հում մսոի հետ աշխատելուց հետո, ուտելուց առաջ, կենդանիներ հետ շբումից և զուգարանից հետո։
  • Լավ եփել և տապակել միսն ու ձվերը — առանց վարդագույն հյութի և հեղուկ դեղնուցի։
  • Առանձին տախտակ և դանակ հում մսի համար։
  • Լվանալ բանջարեղենը, կանաչին և միրգը, նույնիսկ եթե մաքրելու եք։
  • Չխմել հում կաթ և չուտել հում ձու պարունակող ուտեստներ — հատկապես երեխաներին և հղիներին։
  • Փոքր երեխաներին թույլ չտալ մոտենալ կրիաներին ու ճտերին առանց հետո ձեռքերը լվանալու։

Գլխավոր միտքը

Սալմոնելլան սովորական բակտերիա է, և դրանից պաշտպանվելը դժվար չէ. լվացված ձեռքերը, լավ պատրաստված սնունդը և հում մսի համար առանձին տախտակը փակում են վարակման գրեթե բոլոր ուղիները։

Leave a Reply