ա/ Հայաստանը Ք. ա. 7-րդ դարավերջից մինչև Ք. ա. 330-ական թթ․
բ/ Հայոց թագավորությունները Ք. ա. 331-201 թթ.
գ/ Թագավորության պետական կարգը /բանավոր, էլ․ դասագիրք, էջ 46-56/
Լրացուցիչ նյութ․
Հրաչիկ Սիմոնյան, «Հայոց պատմություն»՝ Բաժին 1, Գլուխ առաջին, էջ 41-45․
Առաջադրանք.
- Համառոտ ներկայացրե՛ք Երվանդ 1-ին Սակավակյացի և Տիգրան 1-ին Երվանդյանի գահակալության շրջանները։ Փորձե՛ք գնահատել նրանց գործունեությունը։
- Երվանդ Ա Սակավակյաց (Ք. ա. 6-րդ դարի առաջին կես)՝ Երվանդական հարստության հիմնադիրը։ Գահակալել է Մարաց գերիշխանության օրոք՝ պահպանելով ներքին ինքնուրույնություն (սեփական բանակ, դատարան, հարկեր)։ Նրա գլխավոր ձեռքբերումը ժառանգական իշխանության ավանդույթի և վարչական կառուցվածքի հիմնումն է։Տիգրան Ա Երվանդյան (Ք. ա. 560–535 թթ.)՝ Երվանդ Ա-ի որդին։ Նրա օրոք Մարաց տերությանը փոխարինեց Աքեմենյան Պարսկաստանը։ Ճկուն դիվանագիտությամբ դաշինք կնքեց Կյուրոս Մեծի հետ, մասնակցեց նրա արշավներին՝ դիմացը ստանալով իր տիրույթների ճանաչումը։ Ամրապնդեց երկիրը՝ կառուցելով ամրոցներ։Տիգրան Ա Երվանդյան (Ք. ա. 560–535 թթ.)՝ Երվանդ Ա-ի որդին։ Նրա օրոք Մարաց տերությանը փոխարինեց Աքեմենյան Պարսկաստանը։ Ճկուն դիվանագիտությամբ դաշինք կնքեց Կյուրոս Մեծի հետ, մասնակցեց նրա արշավներին՝ դիմացը ստանալով իր տիրույթների ճանաչումը։ Ամրապնդեց երկիրը՝ կառուցելով ամրոցներ։Երկուսն էլ գործել են ծանր աշխարհաքաղաքական պայմաններում, առանց լիարժեք անկախության։ Սակայն կարողացան պահպանել հայոց պետականության, ներքին կառավարման և մշակութային ինքնության շարունակականությունը՝ հիմք դնելով հետագա հայոց թագավորություններին։
2․ Համեմատե՛ք Վանի թագավորության և Հայկազուն Երվանդականների թագավորության պետական կարգը /բլոգային աշխատանք/.- Առաջադրանք 2
Վանի թագավորության և Երվանդականների պետական կարգը
Իշխանության բնույթը։ Վանում թագավորը կենտրոնացված գերիշխանություն ուներ՝ ռազմական առաջնորդ, օրենսդիր, դատավոր և գերագույն քրմապետ։ Երվանդականների մոտ իշխանությունը սահմանափակ էր՝ կախված Մարաց, Աքեմենյան և Սելևկյան տերություններից. հայոց թագավորը վճարում էր հարկ ու զորք տալիս, բայց պահպանում էր ներքին ինքնավարությունը։
Վարչական համակարգը։ Վանում՝ կենտրոնացված. նահանգները կառավարում էին թագավորի նշանակած զինվորական նահանգապետերը։ Երվանդականների մոտ՝ սատրապական, տեղական իշխանական տներով, որոնք մեծ ինքնուրույնություն ունեին։
Իշխանության փոխանցումը։ Երկուսում էլ ժառանգական էր, սակայն Երվանդականների մոտ արտաքին տերությունը կարող էր հաստատել կամ մերժել թեկնածությունը։
Բանակը։ Վանում՝ հզոր, մշտական, նվաճողական։ Երվանդականների մոտ՝ պաշտպանողական, մասամբ տրամադրվում էր պարսից արքային։
Կրոնը։ Վանում՝ կենտրոնական, թագավորը գերագույն քրմապետ էր (Խալդի)։ Երվանդականների մոտ՝ ավելի ցրված, տեղական քրմական դասի և ազնվականության միջև, զրադաշտականության ազդեցությամբ։
Մայրաքաղաքները։ Վան՝ Տուշպա։ Երվանդականներ՝ Արմավիր, ապա Երվանդաշատ։
Հիմնական տարբերությունը։ Վանը հայոց պետականության անկախ ու հզոր փուլն է, Երվանդականները՝ կախյալ, բայց ինքնավար փուլը։ Պատճառը պատմական իրավիճակն է. Ուրարտուն գործում էր առանց մեկ գերիշխող տերության, Երվանդականները՝ Աքեմենյան կայսրության շրջանակներում։
