Category: Հայոց լեզու 9

1. Տրված բառերից ընտրիր արմատներ, ավելացրո՛ւ ական վերջածանցը և ստացի՛ր նոր բառեր։

Վայրկյան-վարկենկան, տուն-տնական, ընտանիք-ընտանեկան, պատանի-պատանեկան, ընկերություն-ընկերական, կողմնակից-կողմական։ 

2.  Տրված բառերից ընտրիր արմատներ ավելացրո՛ւ անք վերջածանցը և ստացի՛ր նոր բառեր։

Այլադավան, գուրգուրել-գուրգուրանք, սիգապանծ, փրկագին-փրկանք, արհամարհել-արհամարանք, երազել-երազանք, փակուղի-փականք, պերճուհի-պերճանք, հերյուրել-հերյուրանք, անպաճույճ-պաճուճանք, պճնամոլ-պճնանք, առատահոս-հոսանք, տառապել-տառապանք:

3. Տրված բառերի առաջին արմատով կազմի՛ր նոր բառեր՝ որպես երկրորդ բաղադրիչ։

Առատաձեռն-առատ-բեռքառատ

Վիճակագրություն-վիճակ-բանավեճ

Վազանց-վազք-արագավազ

Հաշվենկատ-հաշիվ-անհաշիվ

Խուսանավել-խուսան-մարդկախուս

Մահագույժ-մահ-անմահ

4. Բառակապակցությունների իմաստն արտահայտի՛ր մեկ բառով։

Սիրտը փակելը-նեղանալ

 աստծո գառ-անմեղ

ականջ տանել-ձանձրացնել

քամուն տալ-կորցնել

զարմանքը շարժել-զարմացնել

արյունը պղտորել-զայրանալ

թևաթափ լինել-հուսահատվել

շարքից դուրս գալ-խախտվել

աշխարհով մեկ լինել-երջանիկ

աչքը լիանալ-բավարարվել

կյանքի կոչել-իրականացնել

առյուծ կտրել-խիզախել

 5.      Բառակապակցությունները դարձրո՛ւ  բարդ բառեր։

Գեղեցիկ կազմվածք ունեցող-գեղակազմ

Վրեժ առնող-վրիժառու

Աչքի թարթելը-ակնթարթ

Միտքը բերել-մտաբերել

Սովից լլկված-սովալլուկ

Հոգնելուց տանջված-հոգատանջ

5.     Կազմի՛ր նոր բառեր՝ տրվածների արմատներին ավելացնելով -գին վերջածանցը։

Թախանձանք-թախանձագին,կարոտաբաղձ-կարոտագին, լալ-լալագին, հիվանդանոց-հիվանդագին, ցավակից-ցավագին, սիրտ-սրտագին։ 

6. Գտի՛ր հոմանիշները և գրի՛ր կողք կողքի։

Լայնախոհ        հարմար

Դողէրոցք        սատար

Պատշաճ        շրջահայաց

Նեցուկ          այգաբաց

Կայսր        տենդ

Արշալույս        արքա 

Լայնախոհ-շրջահայաց, դողէրոցք-տենդ, պատշաճ-հարմար, նեցուկ-սատար, կայսր-արքա, արշալույս-այգաբաց

7.    Կազմել վեց բարդ բառ սյունակներից ընտրելով մեկական արմատ։

Այբ           դիտել

Շուք         գիր

Ակն         փեղկ

Անդորր   գրգիռ

Երկու                     բեն

Ջիղ   մուտք 

Այբուբեն, շքամուտք, ակնդետ, անդորրագիր, երկփեղք, ջրագրգիռ

8.      Յուրաքանչյուր սյունակից ընտրելով մեկական նախածանց և արմատ՝ կազմել վեց նախածանցավոր բառ։

Չ                           պատկերասարահ

Արտ                        արևելագետ

Տ                         բեմահարթակ

Ան                  խնդրառություն

Գեր                       ուսումնատենչ

Թեր                    երկնահաս 

Չհաս, արտապատկեր, տգետ, անհարթ, գերխնդիր, թերուս:

9.  Հետևյալ բառակապակցությունները դարձրե՛ք բարդ բառեր։

Կյանք սիրող-կենսասեր

Կենսագրություն գրող-կենսագիր

Հայերին հալածող-հայահալած

Տանջանքից լլկված-տանջալլուկ

Ջրում սուզված-ջրասույզ

Տաղ ասող-տաղասաց

Մենակ կատարող-մենակատար

Հոգին զմայլեցնող-հոգեզմայլ

Մանկան միտք ունեցող-մանկամիտ

Հրեղեն աչքեր ունեցող-Հրաչյա

Երկինք սլացող-երկրասլաց

Սիրով սնված-սիրասուն

10.   Տրված բառերի արմատներից մեկին ավելացրո՛ւ ույթ վերջածանցը և ստացիր նոր բառեր։

Մրցակցություն-մրցույթ, հակասություն-հակասույթ, անմշակ-մշակույթ, ծածկագրություն-ծածկույթ, շահադիտական-շահույթ, դատավարություն-վարույթ, անվերջանալի-վերջույթ, արժետոմս-արժույթ, հասնել-հասույթ, երևալ-երևույթ, ցերեկային-ցերեկույթ, արտասովոր-սովորույթ, տիրապետություն-տիրույթ, տարրալուծել-լուծույթ, ավանդական-ավանդույթ, խելքահան-հանույթ, անբնական-բնույթ, դրվածք-դրույթ, զորահավաք-հավաքույթ, անտառահատ-հատույթ, բարդություն-բարդույթ, ձանձրալի-ձանձրույթ, նորարար-նորույթ, եզրագիծ-եզրույթ, աշխատավարձ-վարձույթ։ 

11.  Սյունակներից առանձնացնել և կողք կողքի գրել հոմանիշ բառերը։

Որոնել        կարկամել

Պապանձվել          նվիրել

Կշտամբել               դիտել

Նայել                         խորհել

Ընծայել                     հանդիմանել

Մտածել                փնտրել

Որոնել-փնտրել, պատանձվել-կարկամել, կշտամբել-հանդիմանել, նայել-դիտել, ընծայել-նվիրել, մտածել-խորհել:

Աշխատանք դասարանում 

1. Ուղղի՛ր քերականական սխալները:

Գործն արվել է իմ կողմից-գործն արել եմ ես:

Ես կիսում եմ քո կարծիքը-ես համամիտ եմ քեզ հետ:

Գործարքը նպաստեց, որպեսզի նա հարստանա-գործարքը նպաստեց, որ նա հարստանա:

Օգնեք նրան, որ կարողնա մոռանալ տեղի ունեցածը-օգնեք նրան, որպեսզի կարանա մոռանալ տեղի ունեցածը։ 

2. Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ՝ համապատասխանեցնելով։

Իմ հիվանդ նյարդերը տակավին կարիք ունեին հանգստի, սակայն արձակուրդս արդեն վերջանալու վրա էր։ 

Վերջանալ, հանգիստ, ես, նյարդ

Կյանքի այդ դաժան խաղի մեջ մենք ոչինչ չունենք կորցնելու․ և ոչ էլ որևէ բան գտնելու հույս կար։

Խաղ, կյանք, գտնել, ունենալ

Երեք օր էր, ինչ վախենալով գազազած ամբոխից, փակված էին իրենց տներում․ դեպքը կատարվեց, երբ կեսօրը մոտ էր։ 

Իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ 

  Լուսամուտից քիչ ձախ՝ անկյունադարձում,  ներս ընկած նրբանցքն էր, որի խորքում  առաջնորդի  հրամանով երկաթյա նիգերով ամրացված էր դարպասը։

Անկյունադարձ, նիգեր, քիչ, որը 

1.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ-կես-կիս, վիրաբույժ-վերք-վիր, իշայծյամ-էշ-իշ, իջվածք-էջք, դիմադրություն-դեմք, զինագործ-զենք, ապավինել-, վիճաբանություն-վեճ, գիտակ-գես, հանդիսական-հանդես, գիսակ-գես, վիպասան-վեպ, դիտարժան-դետ, վիմագիր-վեմ, գիրուկ-գիր, քինոտ-քին, սիգաճեմ։

2.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել-նինջ-ննջ, սրտակից-սիրտ-սրտ, վշտակցել-վիշտ-վշտ, մարմնական-մարմին-մարմյ, փղիկ-փիղ-փղ, լճափ-լիճ-լճ, մրգասեր-միրգ-մրգ, նարնջագույն-նարինջ-նարնջ, ալյակ-ալիք-, մտավոր-միտ-մտ, գժություն-գիժ-գժ, տարեվերջ-տարի-տարե, պատանյակ-պատան։

3.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ-ծաղիկ-ծաղկ , հոգեբանություն-հոգեբան-հոգի, կենդանակերպ-կենդանի-կենդան, ոսկեվաճառ-ոսկի-ոսկե, սնահավատ-սն-սին, խնդրագիրք-խնդիր-խնդր, ուղեվճար-ուղղի-ուղղէ, ապակեգործ-ապակի-ապակե, հայրենասեր-հայրենիք, թվական-թիվ-թվ։

4.Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բուրդ-բրդյա, ումպ-ըմպելիք, հուր-հրաչյա, շուրջ-շրջել, լեզու-լեզվակ, շուն-շնաձուկ, պտուղ-պտղաբեր, ունչ-ընչացք, ունդ, կկու-կկվի:

5. Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք-ունչ, անասնապահ-անասուն, ամրանալ-ամուր, թթվահամ-թթու, ձկներ-ձուկ, ստահոդ-սուտ, կատվախաղ- կատու, մածնանման-մածուն, նռնածաղիկ-նուռ, աղվամազ-աղու։

6.       Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լույս-լուսացույց, փույթ-փդել, սույզ-սուզանավ, թույն-թունավեր, կապույտ-կապուտաչյա, ձույլ-ձուլել։

7.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան-սառույց, մատուցող-մատուցել, ընկուզենի-ընկույզ, դաշունիկ-դաշույն, արնանման-այուն, ձնաբուք-ձյուն։

8.       Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույր-անուշաբույր, գույն-գույնսգույն, հույս-անհույս, շեն-շենք, զուրկ-անզուրկ, զնին-մանրազնին, մուտ-մուտք։

9.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել-թուր-թր, հոգյակ-հոգի-հոգ, ճչակ-ճիչ-ճչ, կլանել-կուլ-կլ, ձնհալ-ձյուն-ձն, գժվել-գիժ-գժ, քրքջալ-քրքինջ-քրքջ, հոգեբույժ-հոգի-հոգե։

10.  Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս-բուսակեր-անբույս, ձյուն-ձնագնդիկ-ձյունաբեր, բույր-բուրավետ-անուշաբույր, գունդ-գնդակ-գունդուլ, ձիգ-ձգվել-ձիգածաղին, նուրբ-նրբանալ-ամենանուրբ, աստղ-աստղալի- , փշուր-փշրանք-փշուրներ։

1. Նշի՛ր դերբայական դարձվածները և կետադրիր նախադասությունները։ 

Հևիհև հետևելով Լիլիթին` Ադամը հասավ ոսկեվառ լճակին-առաջադաս։ 

Լսելով Ներսես Մեծի մահը` իշխանը մտածում էր, թե կհեշտանա իր գործը, քանի որ այլևս չկար իր քաղաքական հակառակորդը-առաջադաս։ 

Լուսաշող աչքերը խոնարհած` կանգնել էր Լիլիթը նրա առաջ-առաջադաս:

 Պահապանները, երկար նիզակները ճոճելով, անցուդարձ էին անում ավերակ բերդերի շուրջբոլորը-միջադաս:

2. Նախադասության հատվածները դասավորի՛ր քերականական և տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

կապարճներ լի նետերով

անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր

դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ

և ոսկեհուռ երազներով ամրացված

բոլորն էլ  գեղեցիկ քանդակներով զարդարված

թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված

Անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր կապարճներ լի նետերով, թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված և ոսկեհուռ երազներով ամրացված դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ բոլորն էլ  գեղեցիկ քանդակներով զարդարված

3. Նախադասություններում ուղղի՛ր բառագործածության սխալները։ 

Լույս տեսավ այդ գրքի երրորդ հրատարակչությունը։ 

Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն երրորդ անգամ էին հրպարակում։ 

Նրա հետևորդները շարունակեցին սկսված գործը։

Հայրս ութանասուն տարեկան էր դառնում։ 

1. Առանձնացրո՛ւ ածականները։ 

Ոսկե, հիմա, ալյուրոտ, սարսափ, երազ, դողացող, ծեր, երգիչ, լուսաբաց, այսպիսի , ձմեռային, քարքարոտ, հայացք, մաքուր, դեղին։ 

2. Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Բոլոր չորս շենքերը միանգամից բոցավառվեցին, 

Ա․ ինչպես կրակը կարող էր հանգցնել, 

Բ․ որովհետև այդպես հնարավոր էր, 

Գ․ ինչպես Միտչելը նախազգուշացրել էր։

3. Տրված հատվածից առանձնացրո՛ւ համեմատությունները։

Նրա աչքերը կապույտ էին, ինչպես Սևանա լիճը, թեև վաղուց չէր նայել այդ աչքերին։ 

Լուսնի պես գեղեցիկ նրա դեմքը երևում էր քողի տակից։ 

Նրա հայացքը մռայլ էր ամպամած երկնքի նման։ 

1.           Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը՝ գրելով է կամ ե։

Ծովեզր, լայնէկրան, պնդերես, որևիցե, Երևանեկ, հրեշ, տիեզերք, մեջք, եգիպտացորեն, ինչևէ, ողբերգակ, ինչևիցե, ամենաէժան, խուռներամ, երբևէ, աշե, եկեղեցի, եղերերգ, չէի, ցնծերգ։

2.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ է կամ ե։

Միջօր էր, աներևակայելի շոգ։ Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չէր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում։ Վերելքներով ու վայրէջքներով  ելևէջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան։ Ահա երեներանգ դաշտերը, ուր արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհեկը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մտակարարում շրջակա գյուղերին։

3.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ գրելով օ կամ ո։

Առօրյա, թռչնաորս, ողորկ, անօրգանական, բարօրություն, անդորր, անօրինակ, անորսալի, անօգուտ, որբանոց, այսօր, պարզորոշ, օրեցօր, Ամանոր, այլօրինակ, անօրինություն, օթևան, զոր ու գիշեր, հիմնովին, սնոտի, պնդողակ, եղբորորդի։

4.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ օ կամ ո։

Օդանավը թռչում էր հնօրյա երկիր՝ Հայաստանի վրայով։ Միօրինակ հռնդյունից ձանձրացած՝ դիտում ենք բացօթյա թանգարան համարվող յուրօրինակ լեռնաշխարհը։

Վաղորդյան արեգակի -առագայթները հ-ծ ամպերի միջով լուսավորել են դեղնազ-ծ արտերը, արծաթազ-ծ սառն-րակ գետակները։ Փչում է մեղմ-րոր քամի, և մեղմ-րեն օր-րվում են ցորենի հուռթի ցանքատարածությունները։

5.           Ըստ անհրաժեշտության գրեք ը։

Հյուրընկալ, դյուրընկալ, անակնկալ, առնչվել, երկնչել, պարընկեր, խոչընդոտ, ակնթարթ, դասընթաց, մթնկա, անընթեռնելի, խոյընթաց, չմբռնել, զուգընկեր, նախընտրել, սրընթաց, խաղընկեր, ձեռնտու, ըմպելիք, առընթեր, ակնդետ, դյունթեռնելի, այլընտրանք, ճեպնթաց։

6.       Ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր ը։

Դասընկերներով անակնկալ մի որոշում կայացրինք՝ արշավ կազմակերպել դեպի Մայմեխի կատարը և ամրացնել հայոց եռագույնը։ Ակ-նթարթորեն ընդունված որոշումը բոլորիս ոգևորեց։

Վեր-նթաց ճանապարհն անցնում էր որոտ-նդոստ գետակին զուգ-նթաց։ Ծառերը մթ-նկա անտառում թվում էին գիրկ-նդխառն կերպարանքներ և ան-մբռնելի երկյուղով լցնում մեր սրտերը։ Վերելքը դժվարին էր, բայց ինքն-ստինքյան հասկանալի է, որոշեցինք հաղթահարել խոչ-նդոտները և չ-նկրկել։

7.       Լրացնել բաց թողնված  տառերը՝ ի, ե կամ յ։

Մատյան, քվեարկել, հեքիաթ, ատյան, լռելյայն, միլիոն, միմիայն, կղզյակ, միմիյանց, ակադեմիա, հրեա, կրիա, պատյան, օվկիանոս, մարմարիոն, քամելիոն, շղթայաձև, բարյացակամ։

8.       Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը տեղանուններում՝

Ասիա, Ադրիատիկ ծով, Անգլիա, Բյուզանդիա, Բյուզանդիոն, Բուլղարիա, Զապարոժե, Մեծ Բրիտանիա, Մոնղոլիա, Շոտլանդիա, Վիետնամ, Սոֆոա, Վիեննա, Վիկտորիա։

9.           Ըստ անհրաժեշտության գրել յ։

Վերարկուի, միջօրե, վարկյյան, կարկաչյուն, ճյուղ, թեյի, շուղ, Կարինեյի, Կարոյի, մրջյուն, տուժ, Միքայել, լռելայն, ջղաին, շրջագաել, Նաիրի, վաշխառույի, ժողովածույում, զգույշ, եղբոր, վաելուչ։

10.   Հետևյալ բառերից յ-ի սղմամբ կամ երկհնչյունի հնչյունափոխմամբ կազմել նոր բառեր։

Ցույց, զրույց, եղբայր, երևույթ, մշակույթ, աշխույժ, համբույր, գույն, մատյան, վայրկյան, սառույց, զեկույց, պատանյակ, շահույթ, ընկույզ, բույր, թույն, կույտ։