Category: Դասեր

1. Ի՞նչ է ոսպնյակը: Ոսպնյակների ինչ տեսակներ գիտեք:
   Ոսպնյակը թափանցիկ մարմին է, որը սահմանափակված է երկու գնդային մակերևույթներով կամ մեկ գնդային և մեկ հարթ մակերևույթով։ Կան երկու հիմնական տեսակ՝ հավաքող (ուռուցիկ) և ցրող (գոգավոր) ոսպնյակներ։
2. Ո՞ր ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
   Այն ուղիղը, որն անցնում է ոսպնյակի երկու մակերևույթների կորության կենտրոններով, կոչվում է ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք։
3. Ո՞ր ոսպնյակներն են կոչվում ուռուցիկ, և որ ոսպնյակները՝ գոգավոր:
   Ուռուցիկ են կոչվում այն ոսպնյակները, որոնք միջին մասում ավելի հաստ են, քան եզրերում։ Գոգավոր են կոչվում այն ոսպնյակները, որոնք եզրերում ավելի հաստ են, քան միջին մասում։
4. Ի՞նչ է բարակ ոսպնյակը: Որ կետն են անվանում ոսպնյակի օպտիկական կենտրոն: Ի՞նչ հատկությամբ է այն օժտված:
   Բարակ ոսպնյակ է համարվում այն ոսպնյակը, որի հաստությունը շատ փոքր է իր մակերևույթների կորության շառավիղների համեմատ։ Ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնը այն կետն է, որով անցնող ճառագայթը չի փոխում իր ուղղությունը։
5. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
   Հավաքող ոսպնյակը զուգահեռ ճառագայթները հավաքում է մեկ կետում, իսկ ցրող ոսպնյակը դրանք ցրում է տարբեր ուղղություններով։
6. Ո՞ր կետն է կոչվում հավաքող ոսպնյակի կիզակետ: Իսկ ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ:
   Հավաքող ոսպնյակի կիզակետը այն կետն է, որտեղ գլխավոր առանցքին զուգահեռ ընկնող ճառագայթները հատվում են ոսպնյակից անցնելուց հետո։ Ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետը այն կետն է, որտեղից թվում է, թե դուրս եկող ճառագայթները գալիս են։
7. Ի՞նչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչով են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
   Կիզակետային հեռավորությունը ոսպնյակի օպտիկական կենտրոնից մինչև կիզակետ ընկած հեռավորությունն է։ Հավաքող ոսպնյակի համար այն դրական է, իսկ ցրող ոսպնյակի համար՝ բացասական։
8. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ինչ միավորով է այն արտահայտվում, և ինչպես է արտահայտվում այդ միավորը:
   Ոսպնյակի օպտիկական ուժը կիզակետային հեռավորության հակադարձ մեծությունն է։ Այն ցույց է տալիս, թե որքան ուժեղ է ոսպնյակը բեկում լույսը։ Արտահայտվում է դիոպտրիա միավորով (դպտր), և
   1 դիոպտրիա = 1 մ⁻¹։

Համառոտ, հինգ-վեց նախադասությամբ ներկայացրե՛ք ստեղծագործություն սյուժեն։

Ստեղծագործությունը մայր ձիու և իր քուռակի մաաին է: Մի օր նրանք հայտնվում են կանաչ դաշտում և մայր ձին լինում է կապված: Այնտեղ կար գայլ, որը ուզում էր հարձակվել քուռակի վրա, բայց մայր ձին, չնայած որ բավականին ծեր էր` ազատվեց կապերից և ընդունեց բոլոր վնասվածքները իր վրա` պաշտպանելով իր ձագուկին: Ժամանակը անցնում է, ձագուկը մեծանում է և նոուից հայտնվում այդ նույն դաժտում` հիշելով, թե ինպես այդ օրը իր մայրը իր կյանքի գնով պաշտպանեց նրան:

2. Ի՞նչ է ցանկացել ցույց տալ հեղինակը, գրի՛ր քո մտորումները վերջաբանի վերաբերյալ։

3. Ի՞նչ է նշանակում պայքար, մեկնաբանի՛ր, բառարանից դո՛ւրս գրիր բառի հոմանիշները։

Պայքարը նպատակին հասնելու, գաղափարի կամ արժեքների համար մղվող գործողությունների համալիր է՝ հակառակության կամ դժվարությունների դեմ։

Օքսիդ-CO2,Na2O, N2O5

Թթուներ-HCl, HNO3, H2SO4

հիմքեր-NaOH, Ba(OH)3, Fe(OH)3, Cu(OH)2,

Աղեր-KSO4, AgCl,

2)բ SiO2

3)բ)K2O

4)գ)Cu(OH)2, HCl,NaNO3, SO3

5) ե)H2SO4

6) գ)Cu և O2

Ի՞նչ տարբերություն կա ածխածնի (II) օքսիդի (CO) և ածխածնի (IV) օքսիդի (CO₂) միջև՝
ա) կառուցվածքի

Ածխածնի (II) օքսիդը (CO) բաղկացած է երկատոմ մոլեկուլից, որտեղ ատոմները միացած են ամուր եռակի կապով, մինչդեռ ածխածնի (IV) օքսիդը (CO₂) ունի գծային և սիմետրիկ կառուցվածք, որտեղ կենտրոնական ածխածինը երկու թթվածնի ատոմների հետ միացած է կրկնակի կապերով:
բ) քիմիական հատկությունների

.

CO-ն անտարբեր օքսիդ է (չի փոխազդում ջրի/հիմքերի հետ, վերականգնիչ է), CO2-ը թթվային օքսիդ է (փոխազդում է հիմքերի/ջրի հետ):

գ) վտանգավորության առումով։ 

CO-ն շմոլ գազ է և ավելի թունավոր, քան CO2 գազը

2. Բացատրիր՝
ինչպիսի՞ քիմիական կապ կա CO մոլեկուլում : 

CO մոլեկուլում կա եռակի կովալենտային կապ

3. Լրացրու և հավասարեցրու ռեակցիան՝
ա) C + O₂ → CO2
բ) CO + O₂ → 2CO2
գ) CO₂ + C → 2CO

4. Քանի՞ մոլ CO կստացվի, եթե այրվի 24 գ ածխածին թթվածինը: 

n=m/M=24/12=2 մոլ

5. Ի՞նչ բանաձև ունի ածխաթթուն։ Ածխաթթուն ուժե՞ղ է, թե՞ թույլ թթու։ Ի՞նչ գույնի է դառնում լակմուսը ածխաթթվի լուծույթում։ 

H2CO3, թույլ, կարմրում է

6.Ի՞նչ է նշանակում, որ թթուն երկհիմն է։ 

Նշանակում է, որ թթվի մոլեկուլը պարունակում է երկու ջրածնի ատոմ, որոնք կարող են տեղակալվել մետաղով:

7. Գրիր ածխաթթվի առաջացման ռեակցիան։ 

CO2+H2O=H2CO3

8. Ի՞նչ երկու տեսակի աղեր է առաջացնում ածխաթթուն։ 

9. Ո՞ր կարբոնատներն են ջրում լուծելի։ 

10. Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս։ 

11. Ինչպե՞ս են ստացվում հիդրոկարբոնատները։ 12. Ինչպիսի՞ նյութեր են առաջանում NaHCO₃-ի տաքացման ժամանակ։ 13. Ինչու՞ Ca(HCO₃)₂-ի քայքայումը կախված է ջերմաստիճանից։ 14. Խնդիր 1 Քանի՞ մոլ ածխաթթու կստացվի, եթե 3 մոլ CO₂-ի միայն 1/3 մասն է փոխազդում ջրի հետ: Խնդիր 2 Տրված է ռեակցիան՝
CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃ Քանի՞ մոլ H₂CO₃ կստացվի, եթե ունենք 88 գ CO₂ (ենթադրելով՝ ամբողջը փոխազդում է)։ Խնդիր 3 Քանի՞ գրամ CO₂ կանջատվի 168 գ NaHCO₃ տաքացնելիս։ Ռեակցիա՝
2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O Խնդիր 4 Քանի՞ լիտր CO₂ (նորմալ պայմաններում) կստացվի 50 գ CaCO₃ քայքայվելիս։ Ռեակցիա՝
 Խնդիր 5 Քանի՞ գրամ Na₂CO₃ կստացվի, եթե ամբողջությամբ քայքայվի 84 գ NaHCO₃։ Խնդիր 6 Քանի՞ մոլ CO₂ է անհրաժեշտ, որպեսզի 1 մոլ Na₂CO₃-ից ստացվի NaHCO₃։ 

1)Երկու զուգահեռ ուղիղներ հատողով հատելիս խաչադիր անկյունների գումարը 160° է։ Գտնել այդ անկյունների կից անկյունների աստիճանային չափը:

80

2)Հավասարասրուն սեղանի մեծ հիմքը 8 մ է, սրունքը՝ 4 մ, իսկ դրանց կազմած անկյունը՝ 60°։ Գտնել սեղանի փոքր հիմքի երկարությունը։

4

3)AB կիսաշրջանագծի վրա վերցված են CD կետերն այնպես, որ  UAC = 57^o, UBD = 63^o։ Շրջանագծի շառավիղը 12 սմ է:
ա)Գտնել CD լարի երկարությունը։

12
բ)Գտնել COD եռանկյան մակերեսը, որտեղ O-ն շրջանագծի կենտրոնն է։

36V3

4)Ուռուցիկ քառանկյան անկյունագծերը 10 սմ և 14 սմ։ Գտնել այն քառանկյան պարագիծը, որի գագաթները տրված քառանկյան կողմերի միջնակետերն են։

25

5)Շրջանագծին ներգծված է BC հիմքով ABC հավասարասրուն եռանկյուն: Գտնել եռանկյան անկյունները, եթե UBC = 112^o:

56, 62

6)Խորանարդի մակերևույթի մակերեսը 96 սմ² է։ Գտնել խորանարդի կողի երկարությունը։

4

7)Տրված են a = 2i — j և b = 6i — 3j վեկտորները:
ա)Գտնել k -ն, եթե b = k * a:

3
բ)Գտնել a − 2b վեկտորի կոորդինատները:

(-10;5)

1. Ի՞նչ տեղ է գրավում մեքենաշինությունը Հայաստանի տնտեսության մեջ:
Խորհրդային տարիներին մեքենաշինությունը Հայաստանի արդյունաբերության առաջատար ճյուղն էր (ապահովում էր արտադրանքի մոտ 1/3-ը): Այսօր դրա տեսակարար կշիռը նվազել է, սակայն այն մնում է ռազմավարական նշանակության ոլորտ, քանի որ հիմնված է գիտական ներուժի և որակյալ մասնագետների վրա:

2. Նշե’լ Հայաստանի մեքենաշինության գլխավոր ճյուղերը:

• Էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերություն (շարժիչներ, տրանսֆորմատորներ, մալուխներ):
• Սարքաշինություն և ռադիոէլեկտրոնիկա (ճշգրիտ սարքեր, համակարգիչներ, օպտիկա):
• Հաստոցաշինություն և գործիքաշինություն:
• Ավտոմոբիլային արդյունաբերություն (նախկինում՝ «ԵրԱԶ», այժմ՝ մասնակի պահեստամասերի արտադրություն):

3. Ի՞նչ նախադրյալներ կային Հայաստանի քիմիական արդյունաբերության բազմակողմանի և արագ զարգացման համար:

• Հումքային բազան: Կրաքարի և բազալտի հարուստ պաշարները, որոնք հիմք հանդիսացան կալցիումի կարբիդի արտադրության համար:
• Էներգետիկան: Հրազդան-Սևան ՀԷԿ-երի կասկադի կառուցումը, որն ապահովեց էժան էլեկտրաէներգիա:
• Թափոնների օգտագործումը: Պղնձաձուլության ընթացքում առաջացող ծծմբային գազերի օգտագործումը թթուների արտադրության մեջ:
• Գիտական ներուժը: Ոլորտային գիտահետազոտական ինստիտուտների և մասնագիտացված կադրերի առկայությունը:

4. Բնութագրե’լ Հայաստանում ձևավորված քիմիական արդյունաբերության գլխավոր արտադրական համալիրները:

• Երևանյան համալիր: Ամենախոշորն է, որտեղ կենտրոնացված էր «Նաիրիտ» գործարանը (սինթետիկ կաուչուկ), պլաստմասսաների, դեղագործության և լաքերի արտադրությունը:
• Վանաձորյան համալիր: Մասնագիտացված է քիմիական մանրաթելերի, ազոտական պարարտանյութերի և պոլիմերների արտադրության մեջ:
• Ալավերդու համալիր: Հիմնված է լեռնաքիմիայի վրա՝ մասնավորապես ծծմբաթթվի և պղնձարջասպի արտադրություն (մետալուրգիական թափոնների հիման վրա):

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։
   • Ածխածին(C), սիլիցիում(Si) գերմանիում(Ge)անագ(Sn), կապար(Pb)
2. Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։
3. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։
   • Ոչ մետացներ-ածխածին և սիլիցիում, մետաղանման-գերմանիում, մետաղներ-անագ և կապար:
4. Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։
   • 4
5. Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։
   • -4, +2 և +4
6. Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։
   • RO3
7. Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։
   • H2RO3
8. Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։
   • 
     Խմբում վերևից ներքև ատոմի շառավիղը մեծանում է, ինչի հետևանքով արտաքին էլեկտրոնները պոկելն ավելի հեշտ է դառնում
9. Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։
   • CO և CO2
10. Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։
    • H2SiO3
11. Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։
    • +4
12. Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։
    • CH₄
13. Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։
    • Sn(OH)₄
14. Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։
    • m=n*M => m=2*(2*16)=64գրամ
15. Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։
    • n=m/M=>n=160/32+(2*16)=160/64=2,5
16. Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։
    • Ուժեղանում է
17. Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։
    • Կկապի երկարությունը մեծանում է, և կապի էներգիան փոքրանում է:
18. Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։
    • 
      Կապարի ատոմի մեծ շառավղի պատճառով 𝑃b−
      𝐻 կապը չափազանց անկայուն է և սովորական պայմաններում չի սինթեզվում:
19. Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։
    • Թուլանում է