Category: Քիմիա 9

1.    Որո՞նք են ազոտի ֆիզիկական հատկությունները։

2.    Ինչպիսի՞ քիմիական ակտիվություն ունի ազոտը։

Շատ թույլ: Դժվարությամբ է փոխազդում ուրիշ նյութերի հետ:

3.    Ինչպե՞ս են ստանում ազոտը 

Ամոնիումի նիտրատի քայքայումից:

1. Ո՞րն է ազոտի քիմիական նշանը։


2. Օդում ազոտի տոկոսային պարունակությունը մոտավորապես քանի՞ է։
A) 21%
B) 50%
C) 78%
D) 90%

3. Ազոտը սովորական պայմաններում ինչպիսի՞ գազ է։
A) Կարմիր
B) Անգույն և անհոտ
C) Դեղին
D) Կապույտ

4. Ո՞ր մեթոդով են հիմնականում ստանում ազոտը արդյունաբերությունում։
A) Ջրի քայքայումով
B) Օդի հեղուկացում և բաժանում
C) Մետաղների այրում
D) Աղերի լուծում

5. Ո՞ր նյութի հետ բարձր ջերմաստիճանում ազոտը կարող է ռեակցիայի մեջ մտնել։
A) Ոսկի
B) Ջուր
C) Ջրածին
D) Արծաթ

Nh4NO3->N2+O2+H2O ջերմային քայքայում

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
   • N(ազոտ) P(ֆոսֆոր) As(արսեն) Sb(ծարիր) Bi(բիսմութ)
2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
   • Բոլորի արտաքին շերտում կա նույն կառուցվածքը՝ ns² np³։
3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
   • 5 էլեկտրոն:
4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   • 15-երորդ խմբում, 5-երորդ գլխավոր ենթախմբում:
5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
   • Ազոտը (N)
6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։
   • 
     Վերևից ներքև մետաղական հատկությունները մեծանում են
7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
   • -3 ից մինչև 5:
8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
   • Առաջացնում են կովալենտ հիդրիդներ
9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
   • Մեծանում է:
10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
    • Առաջացնում են հիմնականում թթվային օքսիդներ
11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
    • Մեծանում է:
12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
    • Հիմնականում առաջացնում են կովալենտ կապ։
13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
    • Ամենաէլեկտրաբացասականը ազոտն է (N):
14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
    • Մթնոլորտի մեծ մասը կազմում է ազոտ գազը (N₂)։
15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:

Ամենածանր տարրը բիսմութն է (Bi):

1.Ստորև բերված շարքից ընտրի՛ր նկարում նշված տարրի ենթախմբից ատոմ պարունակող թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները (առանց ստորակետերի և բացատների):

1)HPO3, 3)HNO3,4)HSbO3,6)H3AsO4

HNO3, HPO3, HSbO3, H3AsO4,

2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։

115.2

2.Լրացրու աղյուսակը՝ ընտրելով իոնս միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ բանաձևը Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) Նյութի անվանումը Na3N LINO3 NO

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → KNO3+H2O փոխանակման

Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO3+ H₂O փոխանակման

Fe(OH)₃ t° →Fe2O3+ H₂O քայքայման

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

Էլեկտրոլիզ

Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը ազոտի ենթախմբում վերևից ներքև։

Ազոտի ենթախմբում (գլխավոր ենթախմբում), վերևից ներքև շարժվելիս,  ատոմային շառավիղը մեծանում է:

Դա պայմանավորված է էլեկտրոնային շերտերի (մակարդակների) թվի ավելացմամբ.

• N (Ազոտ) — 2 շերտ
• P (Ֆոսֆոր) — 3 շերտ
• As (Արսեն) — 4 շերտ
• Sb (Ծարիր) — 5 շերտ
• Bi (Բիսմութ) — 6 շերտ

Շառավղի մեծացման հետևանքով վալենտային էլեկտրոնների ձգողությունը միջուկի կողմից թուլանում է, ինչն էլ հանգեցնում է ոչ մետաղական հատկությունների թուլացմանը և մետաղական հատկությունների ուժեղացմանը։

Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ ազոտի ենթախմբում։

N, P

Ո՞ր տարրերն են կիսամետաղներ ազոտի ենթախմբում։

As, Sb

Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։ Գրիր բանաձևերը:

Ազոտի ենթախմբի տարրերը առաջացնում են  ցնդող ջրածնային միացություններ (հիդրիդներ), որոնց ընդհանուր բանաձևն է RH3𝑅𝐻3։ Այս միացություններում տարրերը ցուցաբերում են -3 օքսիդացման աստիճան։

• NH3𝑁𝐻3 — Ամոնիակ
• PH3𝑃𝐻3 — Ֆոսֆին
• AsH3𝐴𝑠𝐻3 — Արսին
• SbH3𝑆𝑏𝐻3 — Ստիբին
• BiH3𝐵𝑖𝐻3 — Բիսմուտին

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

5. Ազոտի հիդրիդն է՝ 
   ա) H₂O
   բ) NH₃
   գ) CH₄
6. Ո՞րն է ազոտի օքսիդը։
   ա) NO
   բ) CO
   գ) SO₂
7. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբից։
   ա) Cl
   բ) P
   գ) O

Լրացնել բաց թողնվածը

Ազոտի ենթախմբի տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։

Ազոտի քիմիական նշանն է N

Ամոնիակի բանաձևն է NH3

1.Առօրյա կյանքում հաճախ եք լսել «թթու» բառը։ Սննդի մեջ օգտագործել եք քացախաթթու, կիտրոնաթթու, չհասած խնձոր ուտելիս զգացել եք խնձորաթթվի համը: Ի՞նչն է ընդհանուրայդ թթուների համար: 

2. Ո՞ր շարք են ներառված միայն թթվային օքսիդներ.

ш) СаO, CuO, CO

բ) CO2, Li2O, N2O3 

գ)S02, CO2, N2O

դ) Na2O, K2O, Li2O 

3. Ո՞ր թթուներն են համապատասխանում N2O3, N2O5, SO2 օքսիդներին: Գրե՛ք այդ օքսիդների և ջրի միջև ընթացող ռեակցիաների հավասարումները, անվանե՛ք սկզբնանյութերն ու արգասիքները: 

4. Ի՞նչ է թթվային մնացորդը: Գրե՛ք ազոտական, ծծմբական և ֆոսֆորական թթուներիթթվային մնացորդների բանաձևերը, որոշե՛ք վալենտականությունը:

5.Ո՞ր նյութն ունի ավելի մեծ Mr․
ա) N₂ թե՞ O₂
բ) CH₄ թե՞ CO₂
գ) NaCl թե՞ KCl

6.Պատրաստել ենք 100 գ 5% աղի լուծույթ։ Քանի՞ գրամ աղ կա լուծույթում։

5

7.Նշե՛ք ռեակցիայի տեսակները

ա) 2H₂ + O₂ → 2H₂O միացում
բ) NaOH + HCl → NaCl + H₂O փոխանակում
գ) Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu տեղակալում
դ) CaO + H₂O → Ca(OH)₂ միացում

8. Հաշվե՛ք թթվածնի զանգվածային բաժինը H3PO4 ի մոլեկուլում.

9.Գտիր տարրերի օքսիդացման աստիճանները: 

ա) NH₃ -3
բ) NO. -3
գ) N₂. 0
դ) HNO₃ 5

10. Քանի՞ էլեկտրոնային թաղանթ ունի Al (Z = 13) ատոմը:Գրիր էլեկտրոնային բանաձևը:

1s2 2s2 2p6 2p3

ա) 2
բ) 3
գ) 4
դ) 13

11. Ո՞ր տարրի արտաքին թաղանթում կա 6 էլեկտրոն.

ա) N
բ) O
գ) F
դ) Ne

12.

1.Քանի՞ մոլ է 34 գ NH₃-ը։

2.Քանի՞ լիտր N₂ կա 0.5 մոլի դեպքում (նորմալ պայմաններում)

3.Քանի՞ գ է 0.2 մոլ H₃PO₄-ը

4.Քանի՞ գ NH₃ կստացվի 28 գ N₂-ից
Հավասարում՝
N₂ + 3H₂ → 2NH₃

5.Քանի՞ մոլ է 44.8 լ N₂ (նորմալ պայմաններում)

Li->Z=3     1s²2s¹

Be-> Z=4     1s²2s²

B->Z=5       1s²2s²2p¹

C->Z=6       1s²2s²2p²

N->Z=7      1s²2s²2p³      

O->Z=8      1s²2s²2p⁴

F->Z=9       1s²2s²2p⁵

Ne->Z=10   1s²2s²2p⁶

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Առաջադրանք 1. 

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեն:  2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6: 3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։ 4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O:

 Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները 

ա) O, S, Se, Te

Թթվածին, ծծումբ, սելեն և տելուր
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge Առաջադրանք

3. Ճիշտ է, թե սխալ Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս). 

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ Ճ 2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Ս 3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ Ճ 4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ Ճ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը 1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում 

2Mg+O2—>2MgO+Q

2. Ծծմբի այրումը թթվածնում (գրիր հավասարեցված ռեակցիաները) 

S+O2=SO2

Լրացրու աղյուսակը.

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը

Mr(H2O)=2+16=18

m=18*2=36

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

48/32=1.5

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

11,2/22,4=0,5

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

16/32=0.5

0.5*22.4=11,2

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 

Որովհետև ատոմի շառավիղը մեծանում է:

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                       

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։