Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Փետրվար ամսվա կենսաբանության ամփոփում

Ներկայացնել օրգանիզմների անհատական զարգացումը՝ սաղմնային և հետսաղմնային զարգացում:

Օրգանիզմների անհատական զարգացումը կոչվում է օնտոգենեզ և սկսվում է զիգոտից մինչև կյանքի ավարտը։ Այն բաժանվում է երկու շրջանի՝ սաղմնային և հետսաղմնային։ Սաղմնային շրջանը տեղի է ունենում մինչև ծնվելը և ունի երեք փուլ՝ տրոհում, գաստրուլյացիա և օրգանոգենեզ։ Տրոհման ժամանակ զիգոտը բաժանվում է բջիջների, գաստրուլյացիայի ընթացքում առաջանում են երեք սաղմնային թերթիկներ՝ էկտոդերմ, էնտոդերմ և մեզոդերմ, իսկ օրգանոգենեզի ժամանակ ձևավորվում են օրգանները։

Հետսաղմնային զարգացումը սկսվում է ծնվելուց հետո և լինում է ուղղակի կամ անուղղակի։ Օրգանիզմների զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեն միջավայրի գործոնները՝ ջերմաստիճանը, սնունդը և կենսակերպը, որոնք կարող են նպաստել կամ խանգարել նորմալ զարգացմանը։

2. Լրիվ և թերի կերպարանափոխություն:

Ուղղակի զարգացման դեպքում ծնվում է հասունին նման փոքր օրգանիզմ, իսկ անուղղակի զարգացման դեպքում լինում է կերպարանափոխություն՝ թրթուրից հասուն կենդանի։

3. Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն:

Գենետիկան ուսումնասիրում է ժառանգականության և փոփոխականության օրինաչափությունները։ Ժառանգականությունը ծնողների հատկանիշները սերունդներին փոխանցելու հատկությունն է՝ հիմնված ԴՆԹ-ի վրա, իսկ փոփոխականությունը նոր հատկանիշներ ձեռք բերելու հատկությունն է։ Հիմնական հասկացություններն են գենը (ժառանգականության միավոր), գենոտիպը (գեների ամբողջություն) և ֆենոտիպը (արտաքին հատկանիշներ)։ 

4. Օրգանիզմենրի բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը:

Օրգանիզմների բազմացումը կենսաբանական հիմնարար գործընթաց է, որն իրականանում է երկու հիմնական եղանակով՝ անսեռ և սեռական։ Անսեռ բազմացման ժամանակ նոր սերունդը սկիզբ է առնում մեկ ծնողական առանձնյակից՝ կիսման, բողբոջման կամ վեգետատիվ մասերի միջոցով, ինչի արդյունքում ստացվում են գենետիկորեն նույնական առանձնյակներ։ Սրա կենսաբանական նշանակությունը բարենպաստ պայմաններում տեսակի թվաքանակի արագ աճն ու տարածումն է։ Ի տարբերություն սրա, սեռական բազմացումն իրականանում է երկու ծնողների սեռական բջիջների միաձուլմամբ, ինչը հանգեցնում է գենետիկական նյութի վերահամակցման։ Սեռական եղանակի կենսաբանական գլխավոր նշանակությունը ժառանգական բազմազանության ապահովումն է, որը թույլ է տալիս տեսակին ավելի լավ հարմարվել փոփոխվող միջավայրին, լինել ավելի կենսունակ և հիմք հանդիսանալ էվոլյուցիոն զարգացման համար։

5. Մենդելի 1-ին օրենք:

Միահիբրիդային խաչասերման առաջին սերնդում առաջացած օրգանիզմների ձևերը բոլորը միմյանց նման են և նման են դոմինանտ ծնողին:

6.Մենդելի 2-րդ օրենք:

Ճեղքավորման օրենք – առաջին սերնդի երկու հոտերոզիգոտ առանձնյակների խաչասերումից հետո երկրորդ սերնդում նկատվում է հատկանիշի ճեղքավորում որոշակի թվային հարաբերությամբ ըստ ֆենոտիպի 3:1 և ըստ գենետիպի 1:2:1 :

7. Ներկայացնել փետրվար ամսվա բլոգային աշխատանքները:

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։

Գենետիկա

Posted in Կենսաբխնություն 9

Գենետիկա

Գենետիկան ուսումնասիրում է
ա. կենդանիների վարքը
բ. ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը
գ. բույսերի կառուցվածքը
դ. Երկրի կառուցվածքը
Ժառանգականությունը նշանակում է
ա. օրգանիզմի շարժվելու ունակություն
բ. ծնողներից սերունդներին հատկանիշների փոխանցում
գ. սննդի մարսում
դ. շնչառություն
Փոփոխականությունը նշանակում է
ա. օրգանիզմների նմանությունը
բ. օրգանիզմների տարբերությունները
գ. միայն աճը
դ. միայն բազմացումը
Ժառանգական տեղեկատվության հիմնական միավորը կոչվում է
ա. հյուսվածք
բ. գեն
գ. օրգան
դ. բջիջ
Գեները գտնվում են
ա. ցիտոպլազմայում
բ. կորիզում
գ. թաղանթում
դ. վակուոլում
Քրոմոսոմները գտնվում են
ա. բջջաթաղանթում
բ. կորիզում
գ. ցիտոպլազմայում
դ. ռիբոսոմներում
Մարդու մարմնի բջիջներում քրոմոսոմների թիվը
ա. 23 է
բ. 46 է
գ. 44 է
դ. 48 է
Օրգանիզմների տարբերությունները կարող են առաջանալ
ա. միայն ժառանգականության պատճառով
բ. միայն միջավայրի ազդեցությամբ
գ. ժառանգականության և միջավայրի ազդեցությամբ
դ. միայն սննդի պատճառով
Ժառանգական փոփոխականության օրինակ է
ա. մաշկի արևայրուքը
բ. աչքերի գույնը
գ. մկանների զարգացումը մարզումից
դ. վերքի լավացումը
Գենետիկական հատկանիշները փոխանցվում են
ա. շնչառության միջոցով
բ. արյան միջոցով
գ. ծնողներից սերունդներին
դ. սննդի միջոցով

Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։

  1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
    ա) օրգանիզմի աճը
    բ) նոր անհատների առաջացումը
    գ) օրգանների զարգացումը
    դ) նյութափոխանակությունը
  2. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
    ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
    բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
    գ) մասնակցում է մեկ ծնող
    դ) առաջանում են սերմեր
  3. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
    ա) անսեռ բազմացումը
    բ) բողբոջումը
    գ) մասնատումը
    դ) սեռական բազմացումը
  4. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
    ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
    բ) մեծ էներգիայի ծախս
    գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
    դ) գենետիկ փոփոխականություն
  5. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
    ա) ապահովում է հարմարվողականություն
    բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
    գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
    դ) արագ է ընթանում
  6. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
    ա) բնակչության արագ աճ
    բ) օրգանիզմների ոչնչացում
    գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
    դ) օրգանիզմների պարզեցում
  7. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
    ա) միայն կենդանիների
    բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
    գ) միայն մարդկանց
    դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների
Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Կենսաբանության կիսամյակի ամփոում

Ներկայացնել ֆոտոսինթեզի ողջ գործընթացը

Ֆոտոսինթեզը բույսերի, ջրիմուռների և որոշ բակտերիաների կենսական գործընթաց է, որի ընթացքում արևի լույսի էներգիան օգտագործվում է անօրգանական նյութերից օրգանական նյութեր ստանալու համար։ Ֆոտոսինթեզը տեղի է ունենում բույսերի կանաչ բջիջների քլորոպլաստներում՝ քլորոֆիլ գունանյութի մասնակցությամբ։ Գործընթացը սկսվում է այն ժամանակ, երբ քլորոֆիլը կլանում է արևի լույսը և այդ էներգիան փոխակերպում քիմիական էներգիայի։ Լույսի փուլում ջուրը քայքայվում է, առաջանում է թթվածին, որը դուրս է գալիս մթնոլորտ, և կուտակվում է էներգիա կրող միացությունների ձևով։ Մութ փուլում այդ կուտակված էներգիայի օգնությամբ ածխաթթու գազից սինթեզվում է գլյուկոզա՝ բույսի հիմնական սննդանյութը։ Արդյունքում ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը ստանում են սնունդ, իսկ մթնոլորտը հարստանում է թթվածնով, ինչը կենսական նշանակություն ունի երկրի վրա կյանքի պահպանման համար։

Որ բույսերի մոտ է տեղի ունենում ֆոտոսինթեզը

Ֆոտոսինթեզը տեղի է ունենում բոլոր կանաչ բույսերի մոտ, այդ թվում ծառերում, թփերում, խոտաբույսերում և ջրիմուռներում, ինչպես նաև որոշ մանրէների մոտ։ Այս գործընթացը հնարավոր է դառնում այն բջիջներում, որոնք պարունակում են կանաչ գունանյութ՝ քլորոֆիլ, որը կլանում է արևի լույսի էներգիան և օգտագործում է այն ածխաթթու գազը և ջուրը օրգանական նյութեր՝ օրինակ գլյուկոզա, ստեղծելու համար։ Այսպիսով, ֆոտոսինթեզն ապահովում է ոչ միայն բույսերի սնունդը, այլև ամբողջ մթնոլորտի թթվածնի արտադրությունը։

Ներկայացնել միտոզի փուլերը և ինչ կարևոր գործընթաց է կատարում

Միտոզը բջջի բաժանման գործընթաց է, որի ընթացքում մոր բջջից առաջանում են երկու նույնանման դուստր բջիջներ՝ բոլոր քրոմոսոմներով։ Սա կարևոր է բջիջների բազմացման, աճի և վնասվածքների վերականգնման համար։

Միտոզի փուլերը

Պրոֆազքրոմոսոմները խտանում և տեսանելի են դառնում, կազմավորվում է թվարկիչմիկրոտուբուլային համակարգը (միտոտիկ սպինդլը), կորիզային թաղանթը փլուզվում է։ Մետաֆազքրոմոսոմները դասավորված են բջջի կենտրոնում՝ մետաֆազային հարթակի վրա, սպինդլի միկրոտուբուլները կապված են քրոմոսոմների սենտրոմերների հետ։ Անաֆազքրոմատիդները բաժանվում են և շարժվում դեպի բջջի հակառակ վերջեր՝ ապահովելով դուստր բջիջների նույնական քրոմոսոմային կազմը։ Տելոֆազնոր կորիզային թաղանթներ են ձևավորվում, քրոմոսոմները քայքայվում են և կրկին դառնում տոնուսային։

Միտոզի ավարտին տեղի է ունենում ցիտոկինեզ՝ բջջի կ ցիտոպլազմայի բաժանումը, և այդպիսով առաջանում են երկու նույնական դուստր բջիջներ։

Ներկայացնել մեյոզի փուլերը

Մեյոզը բաժանվում է մեյոզ I և մեյոզ II փուլերի։

Մեյոզ I – բաժանում կիսով չափ քրոմոսոմների համար

Պրոֆազ I – քրոմոսոմները խտանում են, հոմոլոգյան քրոմոսոմները զուգավորվում են և տեղի է ունենում կրոսսինգովերը (գենետիկ նյութի փոխանակում)։ Մետաֆազ I – հոմոլոգյան քրոմոսոմների զույգերը դասավորված են բջջի կենտրոնում։ Անաֆազ I – հոմոլոգյան քրոմոսոմների զույգերը բաժանվում են բջջի հակառակ վերջերում։ Տելոֆազ I – կորիզային թաղանթներ ձևավորվում են, բջջը բաժանվում է երկու դուստր բջիջների, որոնցում կիսով չափ քրոմոսոմներ կան։

Մեյոզ II – նորմալ միտոզի նման բաժանում

Պրոֆազ II – նոր քրոմոսոմները պատրաստվում են բաժանման, սպինդլը ձևավորվում է։ Մետաֆազ II – քրոմոսոմները դասավորված են կենտրոնում։ Անաֆազ II – քրոմատիդները բաժանվում են և շարժվում դեպի բջջի հակառակ ծայրերը։ Տելոֆազ II – նոր կորիզային թաղանթներ ձևավորվում են, և տեղի է ունենում ցիտոկինեզ, արդյունքում ստացվում են չորս դուստր բջիջ, որոնցում կիսով չափ քրոմոսոմային գումար կա։

Օրգանիզմների անհատական զարգացում(ոնտոգենես)

Օնտոգենեզը կամ օրգանիզմների անհատական զարգացումը բջջից մինչև հասուն անհատ ու իր վերարտադրողական կարողությունների զարգացման գործընթացն է։ Այն սկսվում է դեպքերով, ինչպիսիք են ձվի բեղմնավորումը կամ սպերմատոզոիդի և ձվաբջջի միացումը, և ավարտվում է օրգանիզմի հասունությամբ ու կարողությամբ բազմանալ։

Օնտոգենեզը անցնում է մի քանի փուլերով՝

Զիգոտ փուլ – բեղմնավորված ձվաբջիջը, որտեղ սկսվում է բջջային բաժանումների շարքը։ Էմբրիոնալ փուլ – առաջանում է բազմաբջջային էմբրիոն, տեղի են ունենում բջջային բաշխումներ, հյուսվածքների և օրգանների հիմքերի ձևավորում։ Նորածնի կամ լարևոր փուլ – օրգանները զարգացած են, բայց դեռ աճի և զարգացման փուլում է։ Աճ և հասունացում – օրգանիզմը մեծանում է, հյուսվածքները և համակարգերը զարգանում են։ Հասունություն և վերարտադրողական շրջան – օրգանիզմը հասնում է չափահասության և կարող է վերարտադրվել։ Ծերացում և մահ – օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական գործառույթները աստիճանաբար նվազում են և ավարտվում է կյանքի ցիկլը։

Օնտոգենեզը կարևոր է, քանի որ այն ցույց է տալիս՝ ինչպես զարգանում և ձևավորվում է անհատական օրգանիզմը ծնունդից մինչև հասունություն, ապահովելով տեսակների շարունակությունը։

Առաջին կիսամյակի ամփոփում

Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Կենսաբանության առաջինկիսամյակի ամփոփում

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ

Կենսաբանություն

Սպիտակուցներ, Ածխաջրեր և Ճարպեր

Սեպտեմբեր ամսվա ամփոփում

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ

ԴՆԹ և ՌՆԹ

Սպիտակուցների սինեթեզ՝ տրանսկրիպցիա    և  տրանսլյացիա:Լրացուցիչ աշխատանք

Էներգետիկ փոխանակություն

Հոկտեմբեր ամսվա ամփոփում

ՆՈՅԵՄԲԵՐ

Էներգետիկ փոխանակություն թեստ

Կյանքի ոչ բջջային ձևեր — Վիրուսներ

Քրոմոսոմներ,կարիոտիպ, գեն

Միտոզ

Նոյեմբեր ամսվա ամփոփում

ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ

Միտոզ թեստ

Մեյոզ

Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Մեյոզ

Մեյոզի հիմնական նշանակությունն է

ա) Օրգանիզմի աճի ապահովումը
բ) Վերականգնող հյուսվածքների ձևավորումը
գ) Սեռաբջիջների առաջացումը 
դ) Էներգիայի արտադրումը

2. Մեյոզի արդյունքով մի մայր բջջից ստացվում է…

ա) 2 դիպլոիդ քույր բջիջ
բ) 4 հապլոիդ դուստր բջիջ 
գ) 4 դիպլոիդ բջիջ
դ) 8 հապլոիդ բջիջ

3. Մեյոզի ո՞ր փուլում է տեղի ունենում crossing-over-ը (խաչաձևում)։

ա) Պրոֆազա I 
բ) Մետաֆազա II
գ) ԱՆաֆազա II
դ) Տելոֆազա I

5. Մեյոզի I բաժանման ժամանակ ինչպիսի՞ քրոմոսոմներ են բաժանվում։

ա) Քույր քրոմատիդները
բ) Համ Homolog (հոմոլոգ) քրոմոսոմները 
գ) mRNA մոլեկուլները
դ) Կենտրոնոմերները

6. Մեյոզի II-ը նման է…

ա) Միտոզին 
բ) Պրոֆազա I-ին
գ) ԴՆԹ կրկնապատկմանը
դ) Գամետների միավորմանը

7. Ո՞ր սեռային բջիջներն են առաջանում մեյոզի արդյունքում մարդու օրգանիզմում։

ա) Սպերմատոզոիդ և սոմատիկ բջիջներ
բ) Օվոցիտ և սոմատիկ բջիջներ
գ) Սպերմատոզոիդներ կամ ձվաբջիջներ 

դ) Միայն սպերմատոզոիդներ

Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Միտոզ

Ի՞նչ է միտոզը և ինչպիսի նշանակություն ունի օրգանիզմների համար։

Միտոզը բջիջի բաժանումն է, որի արդյունքում առաջանում են երկու դուստր բջիջներ։ Ստացված բջիջներից յուրաքանչյուրը պարունակում է հավասար քանակի և նույն տիպի քրոմոսոմներ ինչպես մայրական բջիջում։ Կենդանի բջիջի բաժանման ակտիվ ֆազան տևում է մեկ ժամ։

Նկարագրիր միտոզի փուլերը՝ նշելով յուրաքանչյուր փուլի հիմնական գործընթացները։

Միտոզի չորս փուլերը

1. Պրոֆազ

Պրոֆազի ժամանակ քրոմոսոմները սկսում են պարուրվել, կարճանալ և հաստանալ, ընդունում են բարակ թելի տեսք, և պրոֆազի վերջում բոլոր քրոմոսոմները լավ տեսանելի են դառնում լուսային մանրադիտակի տակ։ Այդպիսի փաթեթավորման հետևանքով ԴՆԹ-ից տեղեկատվության արտագրումը դադարում է։ Քրոմոսոմների պարուրումը պարտադիր է դուստր բջիջների միջև ժառանգական ինֆորմացիայի հաջող բաժանում իրականացնելու համար։

Պրոֆազի ժամանակ ցենտրոիլները (իսկ դրանք յուրաքանչյուր բջջում երկուսն են ) իրարից հեռանում են դեպի բջջի հակադիր բևեռները, և դրանց միջև գոյանում է բաժանման իլիկ։ Պրոֆազի վեջում կորիզաթաղանթը լուծվում է, իսկ քրոմոսոմներն ազատ դասավորվում են ցիտոպլազմայի մեջ, կորիզակները վերանում են։

3. Մետաֆազ

Մետաֆազում քրոմոսոմների պարուրումը և հաստացումը ավելի է արտահայտվում. նրանք տեղաշարժվում են բջջի հասարակածային շրջան՝ առաջացնելով հասարակածային թիթեղիկ։ Քրոմոսոմներն առաջացնում են մետաֆազային թիթեղ, և յուրաքանչյուր քրոմոսոմին կենտրոնական մասում (ցենտրոմներ) կպչում է իլիկի թելիկներից մեկը։ Յուրաքանչյուր քրոմոսոմում տեղի է ունենում բաժանում ՝ քրոմատիդների միմյանցից առանձնացում։ Երբ բոլոր քրոմոսոմները կպած են լինում բաժանման իլիկի թելիկներին, յուրաքանչյուր քրոմոսոմի քրոմատիդները սկսում են միմյանցից հեռանալ դեպի բջջի բևեռները, մեկ բևեռին մոտենում է մի քրոմատիդ, հակադիր բևեռին՝ մյուսը։

4. Անաֆազ

Անաֆազում քրոմատիդները (դուստր քրոմոսոմները) տարամիտվում են դեպի բջջի բևեռները։ Քրոմոսոմների շարժումն իրականանում է բաժանման իլիկների շնորհիվ, որոնք կծկվում են և դուստր քրոմոսոմներին փգում բջջի հասարակածից դեպի բևեռները։ Քրոմոսոմների շարժման ընթացքեւմ օգտագործվում է ԱԵՖ-ի էներգիան։

5. Թելոֆազ

Միտոզի վերջի փուլը թելոֆազն է։ Թելոֆազում բջջի բևեռներին մոտեցած քրոմոսոմներն սկսում են ապապարուրվել, դրանք երկար թելիկների տեսք են ընդունում և միահյուսվում իրար, որը բնորոշ է չբաժանվող կորիզին։ Դուստր կորիզներում նորից կորիզաթաղանթ է գոյանում, ձևավորվում են կորիզակները և լրիվ վերականգնվում է ինտերֆազին բնորոշ կորիզի կառուցվածքը։ Թելոֆազի ընթացքում տեղի է ունենում նաև ցիտոպլազմայի բաժանում՝ ցիտոկինեզ, որի հետևանքով բջջաթաղանթի բաժանման արդյունքում երկու դուստր բջիջներն անջատվում են միմյանցից։ Այս բջիջներն լրիվ կերպով նման են մայր բջջին։

Ինչպե՞ս է ապահովվում, որ դուստր բջիջները ստանան նույն գենետիկ նյութը միտոզի ընթացքում:

Posted in Դասեր, Կենսաբխնություն 9

Նոյեմբոր ամսվա կենսաբանթյան ամփոփում

1. ինչ է իրենից ներկայացնում գլիկոլիզը

Գլիկոլիզը էներգետիկ փոխանակության առաջին փուլն է, տեղի է ունենում բջջի ցիտոպլազմայում, առանց թթվածնի:Գլյուկոզը քայքայվում է և առաջացնում ԱԹՓ՝ էներգիայի մոլեկուլներ, որոնք անմիջապես օգտագործվում են բջջի աշխատանքների համար։

2. Ներկայացնել աֆտոտրով և հետերոտրով օրգանիզմներիծ

Ավտոտրոֆներ կարող են ինքնուրույն արտադրել սնունդ՝ օգտագործելով անօրգանական նյութեր, օրինակ բույսերը ֆոտոսինթեզի միջոցով։

Հետերոտրոֆներ չեն կարող արտադրել սնունդ, սնվում են պատրաստի օրգանական նյութերով՝ մյուս օրգանիզմներից։

3. Ինչ են իրենցից ներկայացնում ֆոտոսինթեզը և քեմոսինթեզը

Ֆոտոսինթեզ՝ բույսերն ու որոշ միկրոբները արևի էներգիան օգտագործում են գլյուկոզ ստեղծելու համար, իսկ որպես կողմնակի արտադրանք՝ արտազատում են թթվածին։

Քեմոսինթեզ՝ էներգիան ստացվում է քիմիական ռեակցիաներից, ոչ թե արևից, օրինակ որոշ բակտերիաներ ստանում են էներգիա անօրգանական միացությունների օքսիդացումից։

4. Ներկայացնել քրոմոսոմի կառուցվածքը և ֆունկցիան

Քրոմոսոմները գտնվում են էուկարիոտ բջիջների կորիզում և պահում են ժառանգական տեղեկությունը։ Դրանք կազմված են պարուրաձև ԴՆԹ-ից և ունեն սեղմվածքներ, որոնցից հիմնականը կոչվում է ցենտրոմեր։

5. Ինչ է կարիոտիպը

Մարմնական բջջի քրոմոսոմային հավաքակազմի քանակական և որակական հատկանիշների ամբողջությունը կոչվում է կարիոտիպ:

6. Կյանքի ոչ բջջային ձևեր` վիրուսներ

Վիրուսները կյանքի ոչ բջջային ձևեր են, որոնք կազմված են կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ օրգանական նյութերից, բայց չունեն բջջային կառուցվածք։ Առաջին վիրուսը՝ ծխախոտի խճանկարային հիվանդության հարուցիչը, հայտնաբերել է Դ. Ի. Իվանովսկին 19-րդ դարում։

Վիրուսները բազմանում են միայն կենդանի բջիջներում՝ թափանցելով դրանց մեջ և օգտագործելով բջջի նյութերը։ Դուրսից նրանք կարող են ունենալ բյուրեղային ձև։ Վիրուսները առաջացնում են բազմաթիվ հիվանդություններ՝ ինչպես բույսերի (ծխախոտի, ոլոռի խճանկարային հիվանդություններ), այնպես էլ մարդկանց (գրիպ, կարմրուկ, ծաղիկ, պոլիոմիելիտ) մոտ։

Վիրիոնը բաղկացած է ԴՆԹ-ից կամ ՌՆԹ-ից և սպիտակուցային թաղանթից։ Կան նաև բարդ վիրիոններ՝ լիպիդային թաղանթով և ֆերմենտներով, օրինակ՝ ՁԻԱՀ-ի վիրուսը։

Կան վիրուսներ, որոնք վարակում են բակտերիաներ՝ բակտերիաֆագեր։ Դրանք կարող են ոչնչացնել բակտերիաները և երբեմն օգտագործվում են հիվանդությունների բուժման մեջ։ Ֆագերը բաղկացած են գլխիկից, պոչիկից և սպիտակուցային ելուններից։ Նրանց ԴՆԹ-ն ներթափանցում է բակտերիայի մեջ, որտեղ սկսում է բազմանալ՝ քայքայելով բակտերիան։

7. Բջջի բաջանում` միտոզ

Բջջի կենսացիկլը նրա գոյության ամբողջ շրջափուլն է՝ սկսած առաջացումից մինչև մահը կամ հաջորդ բաժանումը։ Տարբեր բջիջներ տարբեր տևողությամբ են ապրում․ օրինակ՝ նյարդային բջիջները չեն կիսվում, իսկ էպիթելային և ոսկրուղեղի բջիջները արագ մաշվում են և մշտապես նորանում։

Կենսացիկլը բաղկացած է ինտերֆազից և միտոզից։ Ինտերֆազում բջիջը աճում է, սինթեզում է սպիտակուցներ և կրկնապատկում է ԴՆԹ-ը։ G₁ փուլում այն պարզապես զարգանում է, S փուլում կրկնապատկվում է ԴՆԹ-ը, իսկ G₂ փուլում բջիջը պատրաստվում է բաժանմանը՝ ձևավորելով անհրաժեշտ կառուցվածքներ, օրինակ՝ ցենտրիոլներ և բաժանման իլիկի թելիկներ։

Միտոզը բջջի բաժանման փուլն է և ունի չորս մաս։ Պրոֆազում քրոմոսոմները խտանում են և կորիզաթաղանթը քայքայվում է։ Մետաֆազում քրոմոսոմները դասավորվում են բջջի հասարակածում։ Անաֆազում քրոմատիդները բաժանվում են և տեղափոխվում բևեռներ։ Թելոֆազում ձևավորվում են նոր կորիզներ, և բջիջը կիսվում է երկու նույնական դուստր բջիջների։

Միտոզի շնորհիվ ժառանգական տեղեկատվությունը հավասարաչափ բաշխվում է, ապահովելով սերնդից սերունդ գենետիկական նյութի կայուն փոխանցումը։

8. Ներկայացնել նոյեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանքները

Էներգետիկ փոխանակություն

Կյանքի ոչ բջջային ձևեր-վիրուսներ

Քրոմոսոմներ, գեներ, կարիոտիպ

Միտոզ