Category: Դասեր

Ազատագրական պայքար Սյունիքում

Սյունիքում ազատագրական պայքարի ընթացքը որոշ չափով տարբերվում էր Արցախից, քանի որ սկզբնական շրջանում այնտեղ հայկական ուժերը դեռ չէին համախմբվել։ Այդ շրջանում զգալի ազդեցություն ուներ պարսկամետ ուժերի ներկայությունը։ Առաջին փուլում պայքարը հիմնականում ուղղված էր լեզֆի հրոսակախմբերի դեմ, որոնք մշտապես արշավում էին հյուսիսից։ Հայկական ուժերի համախմբման համար Վրաստանի թագավոր Վախթանգ VI-ը, հասկանալով հայ ազատագրական շարժման կարևորությունը, հայ զինվորականների գլխավորությամբ, Դավիթ բեկի առաջնորդությամբ 1722 թվականին ուղարկեց զորք Սյունիք՝ Շինուհայր ավանը գրավելու նպատակով։ Շուտով նրանց շուրջ հավաքվեցին տեղական զինվորականները, և Դավիթ բեկի ղեկավարությամբ հիմնվեց ռազմական խորհուրդ։ Զորքի սպարապետ նշանակվեց Մխիթարը։

1722 թվականի աշնանը հայերը առաջին լուրջ հաղթանակը տարան՝ ջևանշիր քոչվոր ցեղի դեմ։ Այս հաղթանակը բարձրացրեց Դավիթ բեկի հեղինակությունը։ Իսկ հայաստանում նրա ուժերի միավորման կարևոր քայլերից էր Տաթևի ամրոցի գրավումը, որտեղ արդեն հայտնվել էր հավատուրաց մելիք Բաղրիի դեմ պայքարելու ժամանակը։ Բաղրին, ձերբակալվելուց հետո, Դավիթ բեկի պահանջով գլխատվեց։ Այդ իրադարձությունից հետո Տաթևը դարձավ Դավիթ բեկի նստավայրը։ Շրջակայքում գտնվող մահմեդական տիրակալների դեմ վճռորոշ ճակատամարտը տեղի ունեցավ Չավնդուրի մոտ։ Այստեղից հետո Դավիթ բեկի ղեկավարած ուժերը հաղթանակներ տարան Զեյվա և Որոտանի բերդերի ազատագրումից։

Այդ տարիների ընթացքում ստեղծվեց Սյունիքի հայկական իշխանությունը՝ Կապանի Մեծ իշխանությունը, որի կենտրոնը Հալիձորի բերդն էր։ 1727 թվականին, երբ թուրքական զորքերը մոտեցան Սյունիքին, հայ զինվորները, որոնք պաշարված էին Հալիփորի բերդում, որոշեցին անցնել հակահարձակման։ Այս պատմական ճակատամարտում՝ Հալիձորի հաղթանակում, թուրքերը խուճապի մատնվեցին, կորցրեցին 148 մարտական դրոշ և բերդից հեռացան։

Հալիձորի ու Մեղրու հաղթանակները մեծ դեր խաղացին Սյունիքի հայոց պետականության ամրապնդման գործում։ Դավիթ բեկի մահից հետո, սակայն, Սյունիքի պայքարը թուլացավ։ Մխիթար Սպարապետի և Տեր Ավետիսի միջև առաջացած հակասությունները պատճառ դարձան, որ միությունը տարուբերվեց, և դրա հետևանքով Սյունիքը սկսեց թուլանալ։

Այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ Սյունիքում եղել են մարդիկ, որոնք պայքարել են ազատության համար, բայց որոշների կողմից բանակցությունների ցանկությունն ու թշնամու հետ հարաբերվելու միտումները առաջացրեցին թուլացում, ինչը խոչընդոտեց պայքարի շարունակմանը։

Դվիթ Բեկ

Դավիթ Բեկը հայ զորավար էր, որը Սյունիքում ղեկավարում էր իրանական խաների և թուրքական նվաճողների դեմ ազատագրական շարժումը։ Նա ծնվել է 1669 թվականին Սյունիքի Կովսական աշխարհի Բաղք գյուղում և պատկանում էր իշխանական տոհմի։

18-րդ դարի սկզբին, երբ Արևելյան Հայաստանի բնակչությունը ենթարկվում էր իրանական խաների սոցիալական և ազգային ճնշմանը, մարդկանց համար տարբերակ էր դարձել ապստամբական շարժումները, որոնք փորձում էին գտնել ելք այս ծանր իրավիճակից։ 1720-ական թվականներին հայ ազատագրական շարժումները նոր թափ ստացան և անցան զինված պայքարի։ Այդ ժամանակ սկսվեց Ռուսաստանից օգնություն խնդրելու գործընթացը՝ Իսրայել Օրու ղեկավարությամբ, ով պատրաստվում էր ազատագրել Հայաստանը։ Շարժման հիմնական կենտրոնները դարձան Ղարաբաղը և Սյունիքը։

Ազատագրական պայքարի զարգացմանը նպաստող գործոններից էր Իրանում սկսված խռովությունները, հատկապես աֆղանների ապստամբությունը, որի արդյունքում 1722 թվականին նրանք գրավեցին Իրանի մայրաքաղաք Սպահան, ինչի հետևանքով կործանվեց Սեֆյանների իշխանությունը։ Հայերին հատկապես ոգևորում էր Կասպից ծովի ափերում ռուսական զորքերի ներկայությունը, ինչպես նաև հայ-վրացական զինակցությունը։ 1722 թվականին Ղափանի ավագների անունից Ստեփանոս Շահումյանը դիմեց Վրաց թագավոր Վախթանգ VI-ին և խնդրեց, որ հայ զորականներից ուղարկեն Սյունիք՝ զավթողների դեմ պայքարելու համար։ Այդպես, 1722 թվականի վերջին, Դավիթ Բեկը, մի խումբ հայ զինվորականների հետ, ուղարկվեց Վրաստանից Սյունիք՝ ազատագրական շարժումը գլխավորելու։

Exercise 1: Convert the sentences into the past passive voice.
The chef cooked the meal.-The meal was cooked by the shef
The team won the match-The match was won by the team.
The teacher explained the lesson-The lesson was explained by the teacher.
The company launched the new produc-The new product was launched by the company.
They repaired the road-The road was repaired by they.
The artist painted the picture-The picture was painted by the artist.
The workers built the house-The house was built by the workers.
The students wrote the report-The repost was written by the students.
The children ate all the cookies-All the cookie were eaten by the children.
The director made the movie-The movie was made by the director .

Exercise 2: Choose the correct passive form.
The book (was written / was write) by an unknown author.
The car (was repaired / repaired) yesterday.
The cake (was eaten / ate) by my friend.
The email (was sent / sent) last night.
The movie (was watched / watched) by millions of people.

Exercise 3: Fill in the blanks with the correct form of the verb in past passive voice.
The song was composed  (compose) by a famous musician.
The house was built (build) last year.
The homework was finished (finish) by the students.
The speech was delivered (deliver) by the president.
The decision was made (make) last week.

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)
Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա
Մեղմալույս, և՛ տխուր, և՛ անուշ.
Քեզ երբեք սիրտըս չի մոռանա,
Իմ մաքո՛ւր, առաջին իմ անուրջ…

Տարիներ, տարիներ կըսահեն,
Կըմեռնեն երազները բոլոր —
Քո պատ՛կերը անեղծ կըպահեմ
Օրերում անհաստատ ու մոլոր։

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ..

1. Բանաստեղծությունը վերնագիր չունի, վերնագրեք և բացատրեք ձեր ընտրած վերնագիրը:

Իմ կարծիքով   “Անմոռանալի սեր” վերնագիրը, որովհետև
բանաստեղծությունը լի է կարոտով և նվիրվածությամբ։

2.  Բացատրի՛ր բառերը՝ անուրջ, անեղծ, անհաստատ, բեկում, փարոս:

Երազ, չվնասված, ոչ հաստատ, կոտորված, Արտադրության առաջավոր:

3. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը, ո՞ր տողերից է դա զգացվում:

Բանաստեղծությունը ցույց է տալիս կոտրված սիրտ, տխրություն և կարոտ։ Դա զգացվում է բանաստեղծության վերջին տողերից

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ կյանքի և դառը մահու դեմ..

3. Ինչպիսի բառեր են մգեցված բառերը, դրանք փոխարինիր համարժեք այլ բառերով, այնպես որ բանաստեղծությունն ավելի ուրախ տրամադրություն արտահայտի:

Ե՛վ տանջանք, և՛ բեկում, և՛ թախիծ —
Սև-ճերմակ օրեր ես դեռ շա՜տ կըտեսնեմ.
Անունըդ թող փարոս լինի ինձ
Սուտ-ճշմարիտ կյանքի և դառը-քաղցր մահու դեմ..

4. Բացատրի՛ր՝
Իմ խաղաղ երեկոն է հիմա-Այս տողը փոխանցում է հոգևոր հանգստություն և ներքին հաշտվածություն։
Անունդ թող փարոս լինի ինձ -:

Սարի ետևում շողերը մեռան.
Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.
Տխուր երեկոն զարկել է վրան.
— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.
Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.
Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.
—Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։
Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,
Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.
Սև տագնապները իմ սիրտը լցրին.
— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։
Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,
Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,
Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,
Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…
1. Առանձնացնել բնության նկարագրությունները:

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.

Տխուր երեկոն զարկել է վրան.

Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.

Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.

Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.

Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.

Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,

2. Բացատրեք բառերը՝  պատել, վարսաթափ, տագնապ:

Շրջապատել, մազերը թափված, հուզմունք։
3. Ո՞ր տողերում է արտահայտված բանաստեղծի անձնական ապրումը:

— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։

— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։

Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմ ես դու իզուր կանչում,

Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,

Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

Ընտրության գործունեություն՝ -դիզայն մոդելավորում

Ֆիզկուլտուրա՝– սեղանի թենիս

Լրացոհցիչ աշխատանք դրոցում՝ չեմ հաճախում

Լրացոհցիչ աշխատանք դրոցից դոյրս՝ Մաթեմատիկ

Երկարորյա՝-ոչ

Դպրոցի տրանսպորտ՝ այո միակողմանի

Ինչ նախագիծ եք իրականացնում-անհատական նախագիծ

Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել հարավ-արևմտյան Ասիայի երկրները և այդ երկրների ափերը ողողող ջրային ավազանները:

Ինչպիսին է Հարավ-արևմտյան Ասիայի աշխարհագրական դիրքը

Հարավարևմտյան Ասիան շրջապատված է Միջերկրական, Արաբական, Կարմիր, Սև և Կասպից ծովերով, ինչպես նաև Ադենի, Օմանի և Պարսից ծոցերով։ Այն ներառում է Փոքրասիական և Արաբական թերակղզիները, Հայկական լեռնաշխարհը և Իրանական բարձրավանդակը։ Պատմաաշխարհագրական առումով այս տարածաշրջանին դասվում են նաև Կովկասի պետությունները։ Այստեղ է գտնվում նաև հայ ժողովրդի բնօրանը՝ Հայաստանը։

Որոնք են հարավ-արևմտյան Ասիայի տնտեսական զարգացման խոչընդոտներն ու խթանիչները

Հարավարևմտյան Ասիայի զարգացման նախադրյալներն են հարուստ բնական ռեսուրսները, ջրային ավազանները և բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը։ Սակայն տարածաշրջանի առաջընթացին խոչընդոտում են շարունակական կոնֆլիկտները և որոշ չափով կլիմայական պայմանները։
Ինչով է պայմանավորված հարավ-արևմտյան Ասիայի մի շարք երկրներում տղամարդկանց մեծ թիվը

Տարածաշրջանի բնակչության սեռային կազմում գերակշռում են տղամարդիկ, բացառությամբ Հարավային Կովկասի երեք երկրների՝ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի։ Տղամարդկանց գերակշռությունը նկատելի է ոչ միայն Հարավարևմտյան Ասիայում, այլև ամբողջ աշխարհում, հատկապես Քաթարում, Քուվեյթում և ԱՄԷ-ում։
Ինչ դեր ունի հարավ-արևմտյան Ասիան ամողջ աշխարհում

Հարավարևմտյան Ասիան արտահանում է նավթ, գազ, օգտակար հանածոներ, բուսաբուծական և անասնապահական արտադրանք, գործվածքներ և տնային արտադրանք։ Այն ունի լայն տնտեսական կապեր այլ երկրների հետ։ Տարածաշրջանը հարուստ է նավթով, գազով և ջրային ավազաններով, ինչը նրան կարևոր դեր է տալիս համաշխարհային տնտեսությունում։

Fatum
Կախարդական մի շղթա կա երկնքում՝
Աներևույթ, որպես ցավը խոր հոգու.
Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն,
Օղակելով լույս աստղերը մեկ֊մեկու։
Մեղմ գիշերի գեղագանգուր երազում՝
Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան,
Առկայծում են կարոտագին, երազուն՝
Հավերժաբար իրար կապված և բաժան։
Ես ու դու էլ շղթայված ենք իրարու.
Կարոտավառ երազում ենք միշտ իրար,
Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան և հեռու,
Աստղերի պես և՛ հարազատ, և՛ օտար…
1. Բացատրի՛ր բառերը՝ աներևույթ-չերևացող, առկայծել,-լուսավորել կարոտագին-կարոտով լի, կարոտավառ-կարոտից վառվող: 

2. Բանաստեղծությունից գտի՛ր համեմատություններ: 

Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան

Աներևույթ, որպես ցավը խոր հոգու.

Աստղերի պես և՛ հարազատ, և՛ օտար…

Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն։

3. Գրավոր վերլուծել բանաստեղծությունը, ի՞նչ է ներկայացված: 

Այս բանաստեղծությունը ներկայացնում է աստղերը և երկինքը որը համեմատում է մոմի հետ իսկ հետո ներկայացնում է իր սերը ում հետ հոգեպեսնկապված։

4. Ի՞նչ է նշանակում fatum, նայեք բառարաններում, համացանցում: 

Fatum բառը լատիներեն բառ է, որը նշանակում է ճակատագիր

5. Գրի՛ր շարադրություն վերնագրերից մեկով ՝ ,,Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան, հեռու,, ,  ,,Իջնում է հուշիկ,, : 

У меня большая семья из шести человек: я, мама, папа, старшая сестра, бабушка и дедушка. Мы живем все вместе с собакой Бимом и кошкой Муркой в большом доме в деревне. Мой папа встает раньше всех, потому что ему рано на работу. Он работает доктором. Обычно бабушка готовит нам завтрак. Я обожаю овсяную кашу, а моя сестра Аня – блины.

После завтрака мы собираемся и идем в школу. Моя сестра учится в пятом классе, а я – во втором. Мы любим учиться и играть с друзьями. Больше всего я люблю географию. Когда мы приходим домой из школы, мы смотрим телевизор, а потом ужинаем и делаем уроки. Иногда мы помогаем бабушке и маме в огороде, где они выращивают овощи и фрукты.

Աղբյուր

Թարգմանություն

Ես վեց հոգուց բաղկացած մեծ ընտանիք ունեմ  ես, Մայրիկը, հայրիկը, մեծ քույրը, տատիկն ու պապիկը: Մենք բոլորս ապրում ենք Բիմ շան և Մուչկա կատվի հետ միասին գյուղի մեծ տանը։ Հայրս բոլորից շոիտ է վեր կենում, քանի որ շուտ է աշխատանքի համար: Նա աշխատում է որպես բժիշկ: Սովորաբար տատիկը մեզ նախաճաշ է պատրաստում։ Ես սիրում եմ Վարսակի ալյուր, իսկ քույրս ՝ Անյան, նրբաբլիթներ։

Նախաճաշից հետո մենք հավաքվում ենք և գնում դպրոց: Քույրս սովորում է հինգերորդ դասարանում, իսկ ես ՝ երկրորդ ։  Մենք սիրում ենք սովորել և խաղալ ընկերների հետ: Ամենից շատ ես սիրում եմ աշխարհագրությունը։ Երբ դպրոցից տուն ենք գալիս, հեռուստացույց ենք դիտում, հետո ճաշում և տնային աշխատանքները անում: Երբեմն մենք օգնում ենք տատիկին և մայրիկին պարտեզում, որտեղ նրանք բանջարեղեն և մրգեր են աճեցնում: