Category: Հայոց լեզու 8

Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):
Օրինակ`

ջրով լվացվեց: Զուլալ  ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:

Գույնզգույն ծաղիկներն օրորվում են քամու զեփյուռից:
Ուժեղ Գետը ողողել էր փոքր քաղաքի տներն ու պարիսպները:
Հետաքրքրասեր ճանապարհորդը պատմում էր մեծ անապատի մասին:
Գետը նուրբ շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների Հսկայական ստվերները ծածկել էին փոքրիկ դաշտերն ու հովիտները: Հնէաբանները հին դամբարանից Հնագույն գործիքներ գտան:

2. Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կա՛մ շարադասությունը փոխիր, կա՛մ կետադրիր:

Առագաստանավի`անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
Վարելահողերի` անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:

Հողի` սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների“ արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
Մարդիկ ուտելի քարաքոսի` «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
Անձրևների և հալոցքի ջրի` լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:

Աշխատանք դասարանում 

Տրված նախադասությունների ընդգծված անդամները համեմատի՛ր. Բ խմբի լրացումներն ինչո՞վ են տարբերվում Ա խմբի որոշիչներից: Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՛ւ են դրանք բացահայտիչ կոչվում:Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
 Բ. Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:

Ա շարքում որոշիչ են իսկ Բ շարքում բացահայիչներ։

Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:

Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյր` նախկին ծովագնացը:Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Բ.Հալեյը` «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:

Բացահայտիչ Նախադասության՝ առարկա ցույց տվող անդամի ով կամ ինչ լինելը արտահայտող լրացումը կոչվում է բացահայտիչ: Նախադասության այն անդամը, որն ունի բացահայտիչ, կոչվում է բացահայտյալ:

 1.    Գտիր բացահայտիչ- բացահայտյալները և կետադրի՛ր:

Արփինեն՝ ընկերուհիս, դասի չէր եկել:

Արամը՝ որպես օրինակելի սովորող, ստացավ մրցանակ:Սարերում՝ վրանների տակ, ապրում են հովիվները:

Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակ՝ բուն, մասնական, մասնավորող պարագայական:Բուն բացահայտիչ Բուն բացահայտիչը բացահայտում է լրացյալի ով կամ ինչ լինելը և պահանջում է նույն հարցը:1.Առաջին առաջադրանքի մեջ ո՞ր նախադասությնում է առկա բուն բացահայտիչ:2. 

   2. Կետադրի՛ր նախադասությունները.Ա. Խալդ աստծո զորությամբ ես՝ Տուշպա մայրաքաղաքի և համայն Բիայնայի,  տիրակալս մեծն Մենուայի որդին, ասում եմ:Բ. Իր ապրած կյանքի ընթացքում նա տեսել էր ամեն ինչ՝ սեր, ատելություն, խաբեություն, քծնանք :Գ. Նա սև մազերով ու գունատ դեմքով  մի գեղեցիկ տղա էր՝ պահապանի ավագ որդին:

Բացահայտիչի կետադրությունը:Բացահայտիչից հետո չի դրվում ստորակետ հետևյալ դեպքերում .Ա. Եթե բացահայտիչը դրված է սեռական հոլովով: Օրինակ՝ Դպրոցի պահակի՝ ծեր Մամիկոնի հոգում թաքուն մի վախ կար:Բ. Եթե բացահայտիչին հաջորդում է կապ . օրինակ՝ Վերգինեի՝ կրտսեր մորաքրոջս մոտ ինձ վատ էի զգում:Գ. Եթե բացհայտիչից հետո դրվում է եմ, ես է… օժ.  բայը կամ հագույցը. Օրինակ՝  Սայաթ-Նովան՝ մեծ գուսանն էր ժողովրդի միակ ուրախությունը:Դ. Եթե բացահայտիչից հետո ընկնում է էլ շաղկապը. Օրինակ՝ Արամը՝ ընկերս էլ մասնակցեց այդ միջոցառմանը:

3. Կազմիր բուն բացահայտիչով նախադասություններ՝ իբրև բացահայտյալ օգտագործելով բոլորը, Գյումրի, հարևանուհի բառերը: 

Հատկացուցիչ

Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր հատկացուցիչներով:


Ո՞ւմ- իմ աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր:
Միշտ հիշում է ո՞ւմ-մայրիկիս խոսքը:
Ինչի՞-ձյան ջուրը բարձրացել էր ձնհալից:
Ինչի՞-մոլախոտի արմատները շատ խորն էին թափանցել:
Ինչի՞-քաղաքի փողոցները լայն էին և ուղիղ:



2. Ընդգծված բառերին ավելացրո՛ւ հատկացուցիչ լրացումներ, որոնք ցույց տան, թե դրանք (հատկացյալները) ո՛ւմ, կամ ինչի՛ն են պատկանում կամ վերաբերում:

Լճի ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել:

Սիրով կարդում էր Եղիշեի բանաստեղծությունները:

Ամառային երեկոն շատ խաղաղ էր:

Թաղամասի խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր:

Հրամանատարի հրամանները շատ արագ էին կատարվում:

3. Նախադասություններն ընդարձակի´ր` ընդգծված հատկացուցիչի և հատկացյալի միջև ավելացնելով փակագծում տրված բառակապակցությունը: Կետադրությանն ուշադարությո´ւն դարձրու:

Օրինակ`

Արեգակի խավարումը  սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ: (ընդամենը մի քանի րոպե տևող) – Արեգակի` ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:

Նոբելի գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ: (պայթուցիկ նյութերարտադրող)

Նրբելի պայթուցիկ նյութերի արտադրող գործարանները ցրված են ամբողջ Եվրոպայով մեկ։

Նոբելի կտակը կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին: (մարդության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող)

Նրբելի  մարդության` խաղասիրությումմ ու զարգացումը խթանող կտակը կարծես թե հակասում էր նրա կյանքինմ

Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը: (իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված)

Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված աստղաֆիզիկակայի` ամբիոնի առաջին վարիչը։

Նա նկատեց, որ փայտանյութի բաղադրությունը ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում (թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող):

Նա նկատեց, որ թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող փայտանյութի` բաղադրությունը ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում

Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների բնակչությանն օգնելու: (գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող) սմ

Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների` գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող բնակչությանն օգնելու:

09.04.2025
Աշխատանք դասարանում
Կետադրի՛ր:

Ընկերս` զվարթ ու կատակաբան, շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը` ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր` ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին ծովը` շառագույն ու հանդարտ հանկարծ, ալեկոծվեց:

2. Հարցական դերանունները փոխարինի´ր համապատասխան որոշիչ բառակապակցություններով:

Հեռագիրը` ո՞ր, բերել էին գիշերը:
Ծաղիկը` ինչպիսի՞, դաշտում կարծես միակն էր:
Աշունը շուկան լցրել է մրգերով` ինչպիսի՞:
Նրա հիասթափությունը մատնում էին աչքերը` ինչպիսի՞:
Մի ժպիտ` ինչպիսի՞, թառել էր դեմքին:

Ընդգծված ծավալուն որոշիչները (որոշիչ բառակապակցությունները) գրի՛ր որոշյալից հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Անտառաբնակ բուի նման մի կին քաշում էր գանգակի պարանր: Զանգակի պարանը քաշում էր մի կին` նման անտառաբնակ բուի:

Սրտաբուխ ու մտերիմ այդ ձայնը ուշքի բերեց նրան-նրան ուշքի բերեց այդ սրտաբուխ ու մտերիմ ձայնը:

Գարնան երեկոյի նման գգվող մի ժպիտ թառել էր դեմքին– գարնան երեկոյան նման գգվող մի ժպիտ  թառել էր  դեմքին :            

Կոշտուկներով պատած ու հողաբույր ձեռքերը հարգանք
էին ներշնչում- հարգանք էին ներշնչում ձեռքերը` կոշտուկներով պատված ու հողաբույր :

Անտառային հավերժահարսի  նման մի աղջիկ հանկարծ փայտահատին մոտեցավ-  փայտահատին հանկարծ մոտեցավ մի աղջիկ` անտառային հավերժահաստի նման:

Երկարոտն ու նրբակազմ մի կին անցնում էր մեր փողոցով- մեր փողոցով անցնում էր մի կին`երկարոտն ու նրբակազմ :

Գազանիկը մարդու ձեռքերին նմանվող երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով թաթեր ուներ-երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով թաթեր ուներ գազանիկը  մարդու ձեռքերին նմանվող:

2. Տրվսւծ ծավալուն որոշիչներն ավելացրո՛ւ ընդգծված գոյականներին այնպես, որ լինեն նրանցից առաջ և հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց: Ջրաղացը լռել էր արդեն: – Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց ջրաղացը լռել էր արդեն:

Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
Արդեն լռել էր ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց:




Խուճապահար թռչունի նման: Մի աղջիկ մոտեցավ հավաքվածներին-հավաքվածներին մի աղջիկ մոտեցավ` խուճապահար թռչունի նման:

Հավաքվածներին մոտեցավ խուճապահար թռչնի նման մի աղջիլ։

Վերջալույսի շողերով օծված: Լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես-Վերջալույսի շողերով օծված լեռը, առասպելական մի նահապետ էր կարծես։

առասպելական մի նահապետ էր կարծես լեռը` վարջակույսի շողերով օծված

Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուը գցած: Զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցու- Զանգը` կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած,, բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:

Բոլորին հավաքում էր եկեղեցում կարկաչուն ու հատագ ձայնը, գլուխը գցած զանգը