Posted in Հայոց լեզու 8

Գործնական քերականություն

Կետադրի՛ր:


Մենք` ես ու Ցոլակը, մտանք բակ:


Ընկերներս` գլխաբաց, չթե հասարակ շապիկով երկու տղա, քայլում էին գետափով:


Ես ու իմ ընկերը` Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր` բրուտ Ավագի համար:


Կարմիր շորերով աղջիկը` այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին:


Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն դուստրը` իմ վաղեմի ծանոթի:


Քամին` աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին, վայրագ ուժով խառնեց- պղտորեց գետի անշարժ ջրերը:


Մեր` երեխաներիս, աչքը չէր հեռանում արագիլներից:


Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը` Բաֆուտի Ֆոնը:


Ծառերից` հազարամյա կաղնիներից, կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը:

2. Նայի՛ր օրինակին և ընդգծված որոշիչ բառակապակցությունը փոխարինի՛ր որպես կամ  իբրև կապերով կազմվող բացահայտիչներով: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Կոշիկի դատարկ տուփի  նման տունը ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա:

1. Որպես կոշիկի դատարկ տուփ՝  տունն ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա:
2. Տունը` որպես կոշիկի դատարկ տուփ, ինչ-որ մեկի կողմից մոռացվել էր այդ հեռավոր բլրի վրա:


Նավի հսկա թրի նմանվող սուր քթամասը ճեղքում էր ջուրը

1)Որպես հսկա թուր` նավի սուր քթամասըը ճեղքում էր ջուրը:

2)Սուր քրամասը` որպես նավի հսկա թուր, ճեղքում էր ջուրը


Ապահով թաքստոցի նմանվող այդ տակառը կատվին շատ էր փրկել:

1)Որպես ապահով թաքստոց՝ այդ տակառը կատվին շատ էր փրկել։

2)Այս տակառը՝ որպես ապահով թաքստոց, կատվին շատ էր փրկել։


Մութ վարագույրի նմանվող անտառը թաքցնում էր այդ հսկա կենդանիների բախումը, բայց ձայները լսվում էին:

1)Որպես մութ վարագույր՝ անտառը թաքցնում էր այդ հսկա կենդանիների բախումը։

2)Անտառը՝ որպես մութ վարագույր, թաքցնում էր այդ հսկա կենդանիների բախումը:


Սպիտակ բրդի եթերային ծվենների նման  ամպերը սահում էին մեր գլխի վրայով:

1)Որպես սպիտակ բրդի եթերային ծվեր՝ ամպերը սահում էին մեր գլխի վրայով։

2)Ամպերը՝ որպես սպիտակ բրդի եթերային ծվեր, սահում էին մեր գլխի վրայով:


Տարօրինակ արձանների նմանվող ժայռերը կանգնել էին
քամուն հանդիման:

1)Որպես տարօրինակ արձաններ՝ ժայռերը կանգնել էին քամուն հանդիման:

2)ժայռերը՝ որպես տարօրինակ արձաններ, կանգնել էին քամուն հանդիման:


Այդ վայրերի միակ տիրակալի նման  քամին շեփորում ու գոռգոռում էր ժայռերի ծերպերում:


1)Որպես այդ վայրերի միակ տիրակալ՝ քամին շեփորում ու գոռգոռում էր:

2)Քամին՝ որպես այդ վայրերի միակ տիրակալ, շեփորում ու գոռգոռում էր:


3. Նախադասությունն ընդարձակիր` կետերի փոխարեն  որպես ի՞նչ, իբրև ի՞նչ, որպես ո՞վ, իբրև ո՞վ հարցերին պատասխանող բացահայտիչներ գրելով:

Էլիասը` որպես փորձառու գիդ, ինձ բացատրում էր ճանապարհը:
Անտառը`որպես մաքուր օդի միջավայր, մռայլ ու գժկամ տեսք ուներ:
Թռչունի առաջին ճիչը`իբրև աղդանշան  , չափազանց զարմացրեց մեզ:
Իսկ այդ արձակ տարածության մեջ արձանն էր`իբրև հնագույն նմուշ:
Պահակը`որպես խանութի պատասխանատու, որոշեց ինձ մենակ չթողնել:
Ներողամիտ հայացքով նրանց խուճապին ու իրարանցմանը հետևում էր հավաստին`որպես փորձառու մարդ:
Հարցերին պատասխանող պարոնը`իբրև ղեկավար անցավ հավաքվածների միջով ու մոտեցավ մեքենային:

Posted in Հայոց լեզու 8, Դասեր

Գործնական քերականություն

Ներգործող խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որի կատարած գործողությունն իր վրա կրում է ենթական։Ներգործող խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով, սեռական հոլովով և կողմից կապով։ Ներգործող խնդիր պահանջում են կրավորական սեռի բայերը։

1.   Տրված նախադասություններում ընդգծել ներգործող խնդիրները․

Ես անչափ հուզվել էի ծնողներիս անակնկալ այցից։

Երիտասարդի համազգեստը կարվել էր Թիֆլիսիսց հրավիրված դերձակի կողմից։

Երկինքը միանգամից ծածկվեց ամպերով։

Փողոցները փակվել էին մեքենաներով։

Նամակը բարձրաձայն կարդացվեց պապի կողմից։

 2.   Նախադասությունները դարձրո՛ւ ներգործող անուղղակի խնդրով։

 Սիմոնը արագ հինգ դիմում լրացրեց։-հինգ դիմում արագ լրացվեց Սիմոնի կողմից

Քամին հալածում էր մառախուղի թանձր քուլաները-մառախուղի թանձր քուլաները տարածվում էին քամու կողմից

Զինվորները բերում էին Զոհրակին-Զոհրակը բերվում էր զինվորների կողմից։ 

Միջոցի խնդիրԱյն առարկան, որի միջոցով կամ որով կատարվում է գործողությունը, կոչվում է միջոցի անուղղակի խնդիր։Միջոցի անուղղակի խնդիրը դրվում է գործիական հոլովով և պահանջում է ումով, ինչով հարցերը։Միջոցի անուղղակի խնդիրը արտահայտվում է նաև սեռական հոլովի և միջոցով, ձեռքով կապական բառերի կապակցությամբ, օրինակ՝ Նա իր վատ գործերն անում էր ուրիշների միջոցով։

2.       Գտի՛ր միջոցի անուղղակի խնդիրները։

Արմենը քարերով ամրացրել էր իր նկուղը։

Ձին թռչում էր, ոտքերով դոփում գետինը։

Ծանոթների միջոցով նա վերջապես տեղավորվեց լավ աշխատանքի։

Աղջկա վարսերը կապված էին ժապավենով։

Հավաքվածները կռվում էին քարերով ու փայտերով։ 

Posted in Հայոց լեզու 8, Դասեր

Գործնական քերականություն

1.       Գտի՛ր և ընդգծի՛ր անջատման խնդիրները։

Արսենը քեզնից երբեք չի կարող բաժանվել։

Մարդիկ փախչում էին ստից և կեղծիքից

։Նա վաղուց էր ձանձրացել իր ընկերներից։

Թաքցրեց իր անհանգստությունը ծնողներից։

Ոչ մի կերպ չէր կարողանում ազատվել այդ ծանր մղձավանջից։

2.       Համեմատել երեք նախադասությունները։

Ես նրան չեմ զրկի այդ հաճույքից։

Ես վիրավորվեցի նրա խոսքերից։

Ես լալիս էի վիրավորանքից։

Առաջին նախադասությունը անջատման խնիր է։

 Միասնության խնդիր Այն առարկան, որի հետ, որի ընկերակցությամբ կատարվում է գործողությունը, կոչվում է միասնության խնդիր։Արտահայտվում է սեռական հոլովի և հետ կապի կապակցությամբ, պատասխանում է ո՞ւմ հետ, ինչի՞ հետ հարցերին։Արտահայտվում է նաև գործիական հոլով , հանդերձ կապային կապակցությամբ։

3. Գտի՛ր միասնության խնդիրները, ընդգծիր։

Մինչ ուշ երեկո եղբայրներով աշխատեցին դաշտում։

Նա միշտ որսի էր գնում շան հետ։

Ընտանյոք հանդերձ քննարկեցին այդ հարցը։

Արմենի հետ մասնակցեցինք նրա մեծարման երեկոյին։

Նուբարն ամեն առավոտ մոր հետ բարձրանում էր սարը։

Կնոջ հետ գնում էր նրանց այգին՝ խնամելու։

 Վերաբերության խնդիր Այն առարկան, որի վերաբերմամբ կամ շուրջը կատարվում է գործողությունը, կոչվում է վերաբերության անուղղակի խնդիր։Դրվում է․Ա․ Բացառական հոլովԲ․ Սեռական հոլովով և մասին, շուրջը, վերաբերմամբ կամ վերաբերյալ, նկատմամբ, առթիվ, հանդեպ կապերի կապակցությամբ։

4.Գտի՛ր վերաբերության խնդիրները, ընդգծի՛ր։

Ես նրա մասին վատ կարծիք երբեք չեմ ունեցել։

Նրա շուրջը զանազան պատմություններ էին պտտվում։

Քո վերաբերյալ իմ ձեռքի տակ եղածն արդեն իսկ բավական է գործը սկսելու համար։

Ավարտական զանգի մասին բոլորը մոռացել էին։

Անհանգստացած պատմում էին այդ օրվա անցուդարձից։

Posted in Հայոց լեզու 8, Դասեր

Գործնական քերականություն

Բայական անդամի լրացումներ

Նախադասության այն անդամը, որը արտահայտված է բայով /դիմավոր, անդեմ/, կոչվում է բայական անդամ։

Բայական անդամի լրացումներ՝ խնդիրներ, պարագաներ։

Խնդիրները բաժանվում են երկու խմբի՝ ուղիղ և անուղղակի, ցույց են տալիս գործողության հետ կապ ունեցող առարակներ։

Ուղիղ խնդիրն արտահայտվում է միայն հոլովական ձևով, իսկ անուղղակի խնդիրները թե՛ հոլովով, թե՛ հոլովակապային կապակցությամբ։

Ուղիղ խնդիր

Ցույց է տալիս այն առարկան, որն իր վրա ուղղակիորեն կրում է ենթակայի կատարած գործողությունը։

Նշել նախադասությունների ենթական և ուղիղ խնդիրը։

Պապը սիրում է թոռներին։

Արմենը բարձրաձայն կարդաց նամակը։

Ուղիղ խնդիրը դրվում է հայցական հոլովով և պատասխանում է ում, ինչ հարցերին։

Ո՞ւմ հարցին պատասխանելիս ուղիղ խնդիրը ձևով նման է տրական հոլովին, ի՞նչ հարցին պատասխանելիս նման է ուղղական հոլովին։

Գտի՛ր ուղիղ խնդիրները, ըստ հարցադրման նշի՛ր, թե ձևով ո՞ր հոլովներին է նման։

Հրանոթի արկը սարսափահար է անում մարդկանց։

Արևը վերևից կրակ է թափում։

Երկրաշարժը քանդել է նրա կացարանը։

Անհրաժեշտ դեղը բուժեց ծանր հիվանդին։

Ամպերը  ծածկեցին երկինքը։

Նա համառորեն տանջում էր բոլորին։

Արքայազնը պաշտում էր ճոխությունը։

Նահապետը ներս հրավիրեց հարևաններին։

Նկարիչը միշտ ընտրում էր նարնջագույնը։

Ուղիղ խնդիր պահանջում են ներգործական սեռի բայերը։



Հանգման խնդիր

Այն առարկան, որին տրվում կամ հանգում է մի բան, կոչվում է հանգման խնդիր։

Հանգման խնդիր են պահանջում հասնել, հանգել, մոտենալ, հավասարվել, մերձենալ, նվիրել, տալ, վճարել, նետել, դիպչել, բախվել, վաճառել, մատակարարել բառերը։

Հանգման խնդիրը արտահայտվում է տրական հոլովով կամ կապային կապակցություններով/ընդդեմ, դեմ , վրա/ և պատասխանում է ո՞ւմ , ինչի՞ն հարցերին։

Հանգման խնդիր կարող է դառնալ այն անձը, իրը, որին ՝

Ա․ մոտենում կամ հանգում է մի բան, օրինակ՝ Փոքրիկը անսպասելի փաթաթվեց իր կատվին։ /ինչին/

Բ․ տրվում, հանձնվում է որևէ բան, օրինակ՝ Դասղեկը գիրքը հանձնեց երեխային։ /ո՞ւմ/



  1. Ընդգծիր հանգման խնդիրները։

Եվ նա աշխարհին պատմեց իր գլխով անցածը։

Մարդիկ հարձակվեցին տղաների վրա։

Ունկնդիր եղա հողմի խենթ երգին։

Աշակերտը մի անգամ հարց ուղղեց վարպետին։

Ես բախվեցի այդ մարդկանց անտարբերությանը։

Կարճ ժամանակում նա վաճառեց ապրանքը անգլիացիներին։

Նրա խոսքը մեծ տպավորություն գործեց ներկաների վրա։

Այդ խոսքերը խեղճ աշակերտին գցեցին ավելի մեծ շփոթության մեջ։

Հուզմունքից շփոթված Նահապետն առաջին անգամ չհավատաց իր ականջներին։

Posted in Հայոց լեզու 8

Գործնական քերականություն

Մասնական բացահայտիչ

Մասնական բացահայտիչը բացահայտում է բացահայտյալի միայն մի կողմը, մի հատկանիշը և ձևավորվում է որպես, իբրև կապերով։

Մասնական բացահայտիչը հոլովով և թվով համաձայնում է բացահայտյալին։

Մասնական բացահայտիչը որոշիչ հոդ չի ստանում։

Ունի ազատ շարադասություն և կարող է ընկնել բացահայտյալից առաջ և հետո։

1.       Կետադրի՛ր նախադասությունները։

Որպես փորձառու որսորդ` միայն քեռի Համոն ճիշտ կողմնորոշվեց։

Միայն քեռի Համոն` որպես փորձառու որսորդ, ճիշտ կողմնորոշվեց։

Մարտինին` որպես օրինապահ զինվորի, հայտնեցին շնորհակալություն։

Մասնավորող-պարագայական բացահայտիչը հստակեցնում, որոշակիացնում է գործողության կատարման տեղը կամ ժամանակը։ Մասնավորող բացահայտիչը նույնպես տրոհվում է բութով ու ստորակետով։ Սովորաբար բացահայտյալի հետ համաձայնում է հոլովով ու դեմքով, սակայն կան բացառություններ։

Այսօր՝  19:00-ին, սկսվում է մայրենիի ֆլեշմոբը:

Ժամանակի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման ժամանակը:

Այստեղ՝ մեր կրթահամալիրում, նախագծային կրթություն է իրականացվում:

Տեղի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման տեղը:

3.Ընդգծի՛ր պարագայական բացահայտիչները՝ նշելով տեսակը: Կետադրի՛ր:

Ձորի երկու կողմում` թավուտ անտառների մեջ, արջեր շատ են լինում-Տեղ:

Պապս արթնանում է վաղ առավոտյան` ուղիղ ժամը վեցինժամանակ:

Երևանում` Աբովյան փողոցում, աշխույժ եռուզեռ է-տեղ:

Հաջորդ օրը` շոգ կեսօրին, նա տուն վերադարձավ-ժամանակ:

Դրսում մայթերին` տների անկյուններում, կուտակվել էին չորացած տերևներ-տեղ:

Ձմռանը` առաջին ձյան գալուն պես, հովիվներն իջնում են սարերից-ժամանակ:

Նա` բոլորովին որբ, եկել էր Բաթում իր ազգականի մոտ-Տեղ:

4.Կետերի փոխարեն գրի՛ր պարագայական բացահայտիչներ:

Մարինեն լուռ նստել էր տանը՝ դռան մոտ

Առավոտյան՝ ժամը տասին, Արամը սպասում էր ընկերներին:

Այս գիրքը վերցրել եմ գրադարանից՝ մի ժամ առաջ։

Մայրս որոշել է անպայման վերադառնալ հայրենիք՝ Ֆրանսիա

Երեկ՝ ժամը հինգին , ձիով վերադառնում էի վերին գյուղերից:

Posted in Հայոց լեզու 8, Դասեր

Գործնական քերականություն

1. Ընդգծված որոշիչներն ըստ օրինակի դարձրո՛ւ բացահայտիչԿետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Սիրո աստվածուհի Աստղիկը լողանում էր Արածանիի ջրերում:  Աստղիկը` սիրո աստվածուհին, լողանում էր Արածանիի ջրերում:


Հայաստանի ամենամեծ լիճ  Սևանից սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը-Սևանից` Հայաստանի ամենամեծ լճից սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը։  


Տղան մոտեցավ չարաճճի գեղեցկուհի  արքայադստերը-Տղան մոտեցավ արքայադստերը` չարաճճի գեղեցկուհուն։


Զորքր պաշարում է երկրի մայրաքաղաք Նինվեն ու սպասում նոր հրամանի-Զորքը պաշտպանում է Նիվեն`երկրի մայրաքաղաքը, ոյ սպասում նոր հրամանի։


Կինը հարևաններին բողոքում է իր ոչ ու փուչ  մարդ Նազարից-Կինը բողոքում է Նազարից` իր ոչ ու փուչ մարդուց։

Նազարի հետ կռվող Սաքոն էլ էր այդ հարսանիքում-Սաքոն` Նազարի հետ կռվողն էլ էր այդ հարսանիքում։


 Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը իր հայրենիք Իտալիայի թշվառ վիճակից-Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը Իտալիայի` իր հայրենիքի թշվառ վիճակից:


Ծերունին հաճախ էր իր թոռնիկ Կարոյով հպարտանում-Ծերունին հաճախ էր Կարոյով` իր թոռնիկով հպարտանում:

2. Հարցական դերանունների փոխարեն համապատասխան բացահայտիչներ գրի՛ր:

Միքայելը` ընկերս, երեկ մեր տանն էր:
Տանտիրուհուց` Աննա Սեմյոնովայից, հեռագիր էր ստացել:
Տղան անհամբեր սպասում էր Սևուկի` մռութի երևալուն:
Մայրը որդուց` Արմանից, արդեն երկար ժամանակ լուր չուներ:
Քուռկիկ Ջալալին արագ մոտեցավ տիրոջը` Գարիկին:

Հրազդանը` ի՞նչը, Երևանով է անցնում: 

Posted in Հայոց լեզու 8

Գործնական քերականություն

Կետադրի՛ր նախադասությունները։

Երևաց մի ձի` սև աչքերով, բարակ ոտքերով։

Ոտքերին կոշիկներ էին` սև և կարմիր, որ մատուցած մեծ ծառայության նշան էին։

Հավաքված բազմությունից երեք հեծյալներ` շքեղ զգեստներով, նրբագեղ նժույգներով, մոտեցան և խոնարհվեցին։

Մողեսները` արագաշարժ, փորի մաշկը դեղին, տաքանում էին քարերի վրա։

Արտակի աչքի առաջ պատկերվում էին բանվորների վտիտ դեմքերը` մրոտ ու նավթոտ, մռայլ ու անտարբեր։

Չէի կարողանում մոռանալ օրիորդի` ամոթից շիկնած դեմքը։

Առավոտյան վաղ վեր էր կենում, մաքրում էր իր անշուք խցի` քարերով սալարկված հատակը։

Գյուղացիները գտնում են Գևորգի թշնամիների կողմից, խոշտանգված մարմինը։

Շահյանին զարմացրեց` Եվայի հասարակ չթից կարված ոչ պարահանդեսային հագուստը։

Սիրելի զորավարի` Գևորգ Մարզպետունու անունը հայտնի էր ամենքին։

Վտակի ափին` ուռենու տակ, նստել էր Անուշը։

Սմբատը` որպես անտառոտ երկրի զավակ, շատ լավ գիտեր, որ արջը շշմում է հանկարծակի ձայնից։

Ծառերի տակ` կանաչների վրա,  թափված էին մետաքսազգեստ փշատները։

Մենք` փրկվածներս, երկու կյանքով պետք է ապրենք։

Posted in Հայոց լեզու 8, Անհատական նախագիծ

Անհատական նախագիծ թարգմանություն

Աղբյուր

Մի անգամ մեծ ջունգլիներում կար մի հզոր առյուծ, ով կառավարում էր արդարությամբ և ուժով: Նա ուներ երեք հավատարիմ ընկեր ընձառյուծ, շնագայլ և ագռավ։ Նրանք միասին ջունգլիները պահեցին խաղաղ և ապահով:

Մի օր մոլորված ուղտը թափառեց նրանց տարածք։ Առյուծն ասաց. «Մենք պետք է բարի լինենք և պաշտպանենք այս հյուրին մեր երկրում, նրան ոչ մի վնաս չպետք է հասնի»: Այսպիսով, կենդանիները ենթարկվեցին առյուծի հրամանին, և ուղտը սկսեց ապրել ջունգլիներում։

Բայց դժբախտ բան տեղի ունեցավ. Վայրի փղի հետ կատաղի կռվի ժամանակ առյուծը ծանր վիրավորվել է։ Նա այլևս չէր կարողանում ուտելիք որսալ և սկսեց թուլություն ու քաղց զգալ։ Նա իր ընկերներին ասաց. «Խնդրում եմ բոլորիս համար ուտելիք գտեք»։

Հովազը, շնագայլն ու ագռավը ամենուր փնտրեցին, բայց որս չգտան։ Երբ արևը մայր մտավ, նրանք հավաքվեցին՝ մտահոգվելով, թե ինչ անեն։ Այսպիսով, նրանք հուսահատ պլան են մշակել.

Նրանք գնացին ուղտի մոտ և լրջորեն ասացին. «Մեր թագավորը թույլ է, և մենք բոլորս սոված ենք, մենք պետք է մի կտրուկ բան անենք, մենք պետք է մեզ որպես կեր առաջարկենք թագավորին, մեր մեջ ամենանոր անդամից սկսած»։

Ուղտը հուզվեց նրանց թվացյալ անձնուրացությունից և համաձայնվեց օգնել: Նա քայլեց դեպի առյուծների որջը՝ զգալով վախ, բայց վճռական: Նա կանգնեց թագավորի առջև և ասաց. «Տեր իմ, ես ինձ կերակուր եմ առաջարկում, որպեսզի դու կարողանաս վերագտնել քո ուժը»։

Սոված առյուծը սովից ու հուսահատությունից դրդված ընդունեց ուղտի զոհը։ Նրանք կերան ուղտը, և այն կերակրեց առյուծին և նրա ընկերներին։ Եվ այսպես, ջունգլիները գոյատևեցին ևս մեկ օր՝ շնորհիվ այս դժվարին զոհաբերության, որն օգնեց պահպանել հավասարակշռությունը: