Category: Գրականություն 9

3. Մտածի՛ր որևէ հետաքրքիր խաղ, որը կօգնի քո հասկակիցներին նոր բառեր սովորել։  

Խաղի նպատակը` սովորել նոր բառեր, անհասկանալի բառերի բացատրություններ: Ես ընտրել եմ ստեղծել հետաքրքիր խաղ, որը կօգնի իմ հասակակիցներին սովորեն անհասկանալի բառերը:

ԽԱՂԻ ԸՆԹԱՑՔԸ:

Ընտրիր մի գիրք, դասագիրք, ստեղծագոուծություն կամ մի յուրաքանչյուր տեքստ: Վերցրու մի տետր, կարդա տեքստը և դուրս գրիր քեզ անհասկանալի բառերը:

ԽԱՂԻ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ

Բառարաններից կամ համացանցից գտիր տեղեկություններ քեզ անհասկանալի բառերի մասին, դուրս գրիր բացատրությունները բառերի կողքից մի փոքր հեռու և խառը վիճակում:Իրար կողք բառերը շարելուց հետո, վերանայիր տեքստը, թաումացիր: Վերցրու գրիչ և միացրու բառը և բացատրությունները: Օրինակը բերված է ներքևում:

Բառերը իրար միացնելուց հետո, ստուգիր, արդյո՞ք ճիշտ ես գրել, թե՞ ոչ: Ստուգելուց հետո փակիր տետրը, մի փոքր թարմացիր և բանավոր փորձիր բառերի բացատրությունները հիշել:

ԽԱՂԻ ԱՐԴՅՒՆՔԸ

Խաղը խաղալուց հետո դու արդեն սովորած կլինես մինիմում հինգ նոր բառ: Այն զարգացնում է բառապաշարը, խոսելաձևը և այլն:Խաղը կարող է օգտակար լինել նաև հիշողությունը լավացնելու համար, ինչքան շատ խաղաս այս խաղը, այնքան կմեծանա քո բառապաշարը և կզարգանա հիշողությունը:

Խաղը ավելի հետաքրքիր անցկացնելու համար ժամանակաչափով դիր հինգ րոպե և փորձիր որքան հնարավոր է շատ նոր բառ գտնել ու հիշել։ Ամեն օր փորձիր քո ռեկորդը գերազանցել։

Հայ ժողովրդի պատմության մեջ կրթությունն ու լուսավորությունը միշտ կարևոր դեր են ունեցել։ Կրթության զարգացումը նպաստում է հասարակության առաջընթացին, մտածողության ընդլայնմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Տարբեր ժամանակներում հայ գործիչներ իրենց գործունեությունը նվիրել են ժողովրդի կրթական և հոգևոր զարգացմանը։ Այդպիսի նշանավոր գործիչներից են Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը և Մուրացանի «Առաքյալ» վիպակի հերոս Պետրոս Կամսարյանը։ Նրանց գործունեությունը կապված էր ժողովրդի կյանքը բարելավելու և կրթությունը զարգացնելու գաղափարի հետ։ Սակայն նրանց նպատակներն ու իրական գործողությունները տարբեր արդյունքների հանգեցրին։

Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը մեծ ազդեցություն ունեցավ հայ հասարակության կրթության զարգացման գործում։ Նա իր ողջ գործունեությունը նվիրեց դպրոցաշինությանը և կրթության տարածմանը։ Նրա ջանքերով բարելավվեցին հայկական դպրոցները, ավելացավ աշակերտների թիվը և բարձրացավ կրթության հեղինակությունը։ Նա ստեղծեց ուսումնական հանձնաժողով և մշակեց դպրոցների միասնական կանոնադրություն, որպեսզի կրթությունը դառնա կազմակերպված և հասանելի։ Նրա նախաձեռնությամբ հիմնադրվեց նաև Գևորգյան ճեմարանը, որը դարձավ կարևոր կրթական կենտրոն։ Այս ամենը նպաստեց հայ ժողովրդի մտավոր զարգացմանը և կրթության տարածմանը։Մուրացանի «Առաքյալ» վիպակում Պետրոս Կամսարյանը հայտնվում է աղքատ ու հետամնաց գյուղում։ Գյուղում տիրում էին տգիտությունը, աղքատությունը և անարդարությունը։ Կամսարյանը ցանկանում էր փոխել այդ միջավայրը և պաշտպանել գյուղացիների իրավունքները, զարգացնել կրթությունը և բարելավել նրանց կյանքը։ Սակայն իրական դժվարություններին հանդիպելով՝ նա հիասթափվում է և հրաժարվում իր գաղափարներից։Կամսարյանի և Գևորգ Դ․ կաթողիկոսի միջև կան թե՛ նմանություններ, թե՛ տարբերություններ։ Նմանությունն այն է, որ երկուսն էլ ցանկանում էին օգնել ժողովրդին և զարգացնել կրթությունը։ Սակայն տարբերությունն այն է, որ Գևորգ Դ․ կաթողիկոսը իր գաղափարները գործի վերածեց և իրական արդյունքների հասավ, իսկ Կամսարյանը չկարողացավ հաղթահարել դժվարությունները և մնաց միայն խոսքերի մակարդակում։Նրանց գործունեությունը տարբեր ազդեցություն ունեցավ հասարակթյան վրա։

Այսպիսով` Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը մեծ ներդրում ունեցավ հայ ժողովրդի կրթության զարգացման գործում՝ իրական գործերով բարելավելով դպրոցներն ու կրթական համակարգը։ Նրա գործունեությունը նպաստեց ժողովրդի մտավոր առաջընթացին և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Իսկ Պետրոս Կամսարյանի կերպարը ցույց է տալիս այն մարդկանց, ովքեր ունեն բարձր գաղափարներ, բայց չեն կարողանում դրանք իրականացնել։ Նրանց համեմատությունը ընդգծում է, որ միայն խոսքերն ու ծրագրերը բավարար չեն հասարակությունը փոխելու համար։ Անհրաժեշտ է իրական աշխատանք և նվիրվածություն։

1. Ի՞նչ է նշանակում ,,առաքյալ,, ։ 

Առաքյալ նշանակում է ուղարկված, պատվիրակված կամ դեսպան։ Որևէ ուսմունքի՝ գաղափարի՝ գործի անձնուրացաբար նվիրված գործիչ

2. Ի՞նչ նպատակներ ուներ Պետրոս Կամսարյանը, ի՞նչն էր դրդում նրան գնալ գյուղ։ Բնութագրի՛ր նրան ստեղծագործության սկզբում և վերջում։ 

Կամսարյանի նպատակն էր գյուղի մարդկանց կենցաղը և կյանքը բարելավել: Ստեղծագոուծության սկզբում նա շատ ոգևորված էր և մեծ ցանկոություն ուներ մարդկանց կյանքերը լավացնելու: Իսկ ստեղծագործության վերջում նրա ոգևորությունը և լավություն անելու ցանքությունը կորան, և նա հիասթափվեց իր ցանկությունից:

3. Ինչպիսինն էր հայկական գյուղը։

Հայկական գյուղը դա մի վայր է, որը, կոպիտ ասած, անզարգացած մի գյուղ է: Մարդկանց մոտ ցանկություն չկար իրենց գյուղի համար ինչ որ բան անելու, որպեսզի նրանց ուղղակիորեն լավ ապրեին: Հետո եկավ Պետրոսը և փորձեց մի բան փոխել, բայց, ի վերջո հիասթափվեց և հեռացավ:

4. Ստեղծագործության մեջ գյուղի ի՞նչ խնդիրներ է ներկայացնում Մուրացանը։ Ներկայացված խնդիրներն արդիակա՞ն են։ 

Աղքատություն, տգիտություն, արգելքներ և վատ բնությունը:

Ըստ ինձ` այո, ներկայացված խնդիրները արդիական են:

5. Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը, ի՞նչ է ուզում ցույց տալ Մուրացանը։ 

Ստեղծագործության գաղափարը պահի ազդեցության տակ կատարվող որոշումների մասին է: Մուրացանը ցույց է տալիս, որ ոչ միշտ են վատ վիճակում գտնվող գյուղերը փրկություն գտնում: Այդփիսի մոռացված գյուղերը հաճախակի ոչ ոքի չեն հետաքրքրում և արդյունքում մնում են աղքատության մեջ:

6. Կարևո՞ր է գաղափարը, թե՞ մարդը, որ այն կրում է։ Քննարկել։ 

Ընթերցանության նյութ՝

Կարդա՛ ստեղծագործությունը։ 
Դո՛ւրս գրիր կարևոր միտք արտահայտող հատվածները և մեկնաբանի՛ր; 

Կարևոր միտք

Մարդը միայնակ է ոչ թե այն ժամանակ, երբ մենակ է ֆիզիկապես, այլ այն ժամանակ, երբ չի սիրում։ Սերը մարդուն կապում է ուրիշների հետ և լցնում նրա կյանքը իմաստով։

Վերլուծություն

Ստեղծագործության մեջ հեղինակի մայրը փորձում է համոզել իր որդուն, որ միայնակությունը կախված չէ նրանից՝ կողքին մարդիկ կա՞ն, թե ոչ։ Նրա խոսքով՝ մարդը մենակ է դառնում այն ժամանակ, երբ նրա սրտում սեր չկա։ Սերը նման է մի թելի, որը մարդուն կապում է ուրիշների հետ և թույլ չի տալիս իրեն լքված զգալ։Մայրը սերը համեմատում է ծաղկի հետ․ ինչպես որ ծաղիկը, երբ բուրում է, դառնում է ծաղկեփնջի մաս և մենակ չի լինում, այնպես էլ մարդը, երբ սիրում է, իր սրտով կապված է մյուսների հետ։ Նա ապրում է ուրիշների ուրախությամբ ու ցավով, և այդ պատճառով չի զգում դատարկություն։

Այս միտքը կարևոր է, որովհետև սովորեցնում է, որ երջանկությունը ոչ միայն սիրված լինելն է, այլ առաջին հերթին՝ սիրել կարողանալը։ Երբ մարդը սիրում է անկեղծ և անշահախնդիր, նրա շուրջը ջերմություն է ստեղծվում, և միայնակությունը աստիճանաբար անհետանում է։

Կարդա՛ ստեղծագործությունները և դրանց արտահայտած գաղափարների շուրջ ձևակերպի՛ր պնդումներ։ 

Վիշապը ո´ղջ է, հաղթեց վիշապը։ Չինական առակ

Չինական մի նահանգում կար մի վիշապ: Մարդիկ յուրաքանչյուր ամիս նրան տուրք էին վճարում և զոհում ամենագեղեցիկ աղջկան: Այդ ժամանակ նահանգում կային նաև քաջ երիտասարդներ, որ գնում էին վիշապի պալատը և կռվում էին նրա դեմ, բայց ամեն անգամ մունետիկը դուրս էր գալիս պալատի պատշգամբ և հայտարարում՝ «Վիշապը ո´ղջ է, հաղթե´ց վիշապը»:

Օրերից մի օր հայտնվում է մի խիզախ երիտասարդ, որը գալիս է վիշապի պալատ՝ իր սիրելի աղջկա հետևից: Սպանելով վիշապին՝ նա գնում է փնտրելու իր հարսնացուին: Պալատի պատերի ողջ երկայնքով շարված են մեծաքանակ սնդուկներ՝ լցված ոսկով և թանկարժեք քարերով: Որքան ավելի է նա հիանում այդ ահռելի հարստությամբ, որն արդեն իրեն է պատկանում, այնքան աճում են նրա պոչը, ճանկերը ժանիքները, թեփուկները… Երիտասարդը ձեռքերը մտցնում է ոսկու սարերի մեջ և չի կարողանում զսպել իրեն: Այդ ժամանակ պատշգամբի դուռը բացվում է, իսկ ներքևում հավաքված է ժողովրդի բազմությունը:

Մունետիկը (ինչպես սովորաբար) հայտարարում է. «Վիշապը ո´ղջ է, հաղթեց վիշապը»: Երիտասարդը փորձում է համոզել, որ վիշապը սրից ընկած, հաղթված է: Մունետիկը նրան է տալիս հայելին և երիտասարդը նրա մեջ տեսնում է սոված ու կատաղի վիշապին:

Մարդը կարող է հաղթել արտաքին չարին, բայց պարտվել սեփական ագահությանը։

Կրիան ու կարիճը

Մի անգամ կարիճը խնդրեց կրիային անցկացնել իրեն գետը։Կրիան մերժեց, բայց կարիճը աղաչեց նրան։
-Լավ , -համաձայնեց կրիան,- միայն խոսք տուր, որ ինձ չես խայթի։
Կարիճը խոսք տվեց։ Այդ ժամանակ կրիան դրեց նրան իր մեջքին և սկսեց լողալ։
Կարիճը ամբողջ ճանապարհին խաղաղ նստած էր, բայց երբ մոտեցան ափին, նա կրիային խայթեց։
-Ինչպե՞ս չես ամաչում, կարի՛ճ․ չէ՞ որ դու ինձ խոստացել էիր,- բղավեց կրիան։
-Հետո՞ ինչ,- սառնասրտորեն ասաց կարիճը կրիային,-  ասա ինձ՝ ինչու՞  համաձայեցիր ինձ գետն անցկացնել՝ իմանալով իմ բնավորությունը։
— Ես միշտ օգնում եմ յուրաքանչյուրին․ դա է իմ բնույթը,- ասաց կրիան։
— Ի՛մ ընկեր,- պատասխանեց կարիճը, — քո բնույթը բոլորին օգնելն է , իսկ իմը՝ խայթելը։ Իսկ ինչո՞ւ ես քո բնույթը ներկայացնում մեծ բարություն, իսկ իմը՝ ստորություն։

Պետք չէ բոլորին հավատալ, այն էլ վատ բնավորությամբ մարդկանց:

Աշխարհը և մենք

Շատ վաղուց մի արքա կառուցեց պալատ, որի բոլոր պատերը, հատակը և առաստաղը հայելուց էին: Այնպես պատահեց, որ  պալատ մտավ մի շուն:  Իր շուրջը նայելով՝ նա տեսավ բազմաթիվ շներ: Լինելով շատ խելացի և զգուշավոր՝ համենայն դեպս ատամ ցույց տվեց, որպեսզի իրեն պաշտպանի այդ միլիոնավոր շներից և վախեցնի նրանց: Ի պատասխան նրան՝ բոլոր շները անմիջապես իրենք էլ ատամ ցույց տվեցին: Շունը կամացուկ հաչեց: Մյուսները սպառնալիքով պատասխանեցին նրան (պալատում արձագանք կար): Հիմա շունը հաստատ համոզված էր, որ իր կյանքը վտանգված է, և սկսեց բարձր հաչել: Սակայն երբ նա հաչում էր, հայելիների միջի շները նրան պատասխանում էին հուսահատ հաչոցով: Եվ որքան շատ էր նա հաչում, այնքան բարձր էին նրանք պատասխանում, ինչպես թվում էր խեղճ շանը: Առավոտյան շանը գտան սատկած: Սակայն նա պալատում միայնակ էր եղել: Ոչ ոք չէր կռվել նրա հետ, որովհետև պալատը դատարկ էր: Ուղղակի նա տեսել էր ինքն իրեն բազմաթիվ հայելիների մեջ և վախեցել: Եվ երբ նա սկսել էր կռվել, հայելիների միջի արտացոլանքները պայքարի մեջ էին մտել: Նա սատկել էր իր միլիոնավոր սեփական  արտացոլանքների հետ պայքարում:

Ինչպես դու վերաբերվես հասարակությանը, այդպես էլ այն կվերաբերվի քեզ:

Հատված պատմության դասագրքից։ 

Գրե՛ք էսսե և վերնագրե՛ք։ 

Հայոց պատմության ընթացքում եղել են անհատներ, որոնք դժվար պահերին իրենց վրա են վերցրել ժողովրդի ճակատագիրը։ Այդպիսի վառ կերպարներից է Փառանձեմ թագուհին՝ Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության նշանավոր դեմքերից մեկը։ Նա Արշակ II-ի կինն էր և սերում էր Սյունյաց նախարարական տոհմից։ Փավստոս Բուզանդը նրան ներկայացնում է որպես գեղեցիկ և պարկեշտ կին։ Սակայն Փառանձեմը պատմության մեջ մտավ ոչ միայն այդ հատկանիշներով, այլ իր կամքով ու քաջությամբ։

Փառանձեմ թագուհին Արշակ II-ին պարգևեց որդի՝ արքայազն Պապին, որի դաստիարակության գործում մեծ դեր ունեցավ։ Նրա շնորհիվ Պապը դարձավ հայրենասեր և պատասխանատու անձնավորություն։ Արշակ II-ի ձերբակալությունից հետո Շապուհ II-ը փորձեց խաբեությամբ գերել նաև Փառանձեմին։ Սակայն հեռատես թագուհին չհավատաց նրա խոստումներին և չընդունեց Պարսկաստան գնալու առաջարկը։ Երկիրը պաշտպանելու նպատակով նա զորքով ամրացավ Արտագերս անմատչելի ամրոցում։ Այնտեղ նա տեղափոխեց նաև արքունի գանձարանը և կազմակերպեց պաշտպանությունը։ Փառանձեմը իր որդուն ուղարկեց Հռոմ՝ Վաղես կայսեր մոտ օգնություն խնդրելու։ Տասնչորս ամիս շարունակ ամրոցը հերոսաբար դիմադրեց թշնամուն՝ չնայած սովին ու ծանր պայմաններին։

Այսպիսով` Փառանձեմ թագուհին իր կյանքի գնով պաշտպանեց հայրենիքն ու պետականությունը։ Նա դարձավ առանց արքայի մնացած Հայոց աշխարհի առաջնորդը և կարողացավ համախմբել ժողովրդի ուժերը։ Նրա քաջությունն ու հեռատեսությունը կարևոր դեր ունեցան Մեծ Հայքի թագավորության գոյատևման գործում։ Թեև թագուհին ենթարկվեց դաժան մահապատժի, նրա հոգին մնաց անմահ։ Փառանձեմը հայոց պատմության մեջ մնաց որպես անձնազոհության և հայրենասիրության վառ խորհրդանիշ։

Որպես անհատ՝ կինը ի՞նչ դեր կարող է ունենալ տարբեր ժամանակներում  ազատության, ազգային ինքնության և պետականության պահպանման համար մղվող պայքարում։

Կինը որպես անհատ տարբեր ժամանակներում մեծ դեր կարող է ունենալ ազատության և պետականության պահպանման պայքարում։ Նա ընտանիքում և հասարակության մեջ փոխանցում է լեզուն, մշակույթը և ազգային արժեքները նոր սերունդներին։ Դժվար ժամանակներում կինը կարող է դառնալ ուժի ու համբերության օրինակ՝ ոգևորելով և միավորելով մարդկանց։ Նա ոչ միայն պահպանում է ազգային ինքնությունը, այլ նաև նպաստում է դրա շարունակականությանը։ Այդ պատճառով կնոջ դերը ժողովրդի գոյատևման և ազատության պայքարում շատ կարևոր է։

Կարդա՛ ստեղծագործությունները և դրանց արտահայտած գաղափարների շուրջ ձևակերպի՛ր պնդումներ։ 

Միքայել Նալբանդյան ,,Իտալացի աղջկա երգը,, 

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ քեն, ոխ, յուր, գանչում է, նորան, սորա։

Թշնամանք, վրեժ, ինքն դերանվան հնաձև սեռական հոլովը, իր, կանչել, լուր կամ նորություն, սրա:

2. Ի՞նչ է ուզում ասել հեղինակը, ի՞նչ ուղերձ ունի ստեղծագործությունը։ 

«Իտալացի աղջկա երգը»‐ում Նալբանդյանը ցույց է տալիս, որ ազատությունը մարդու համար ամենամեծ արժեքներից մեկն է։ Իտալացի աղջիկը երգում է հայրենիքի ազատության, ժողովրդի պայքարի, և ազատության համար զոհվելու պատրաստակամության մասին։

Հեղինակը ուզում է ասել, որ ազատությունը նվաճվում է պայքարով, և որ մարդու կյանքը իմաստ ունի, երբ նա ծառայում է իր ժողովրդին ու հայրենիքին։ Սիրո, քաջության ու ազգային արժանապատվության թեմաներ են այստեղ։

3. Գրի՛ր կարծիքդ այս տողերի վերաբերյալ՝

«Ամենայն տեղ մահը մի է,
Մարդ մի անգամ պիտ մեռնե.
Բայց երանի՜, որ յուր ազգին
Ազատությամբ կը զոհվի»

Հեղինակը ասում է, որ բոլորն էլ մի օր կմահանան, բայց ամենաարժեքավոր մահը կլինի պատերազմի արդյունքի մահը: Ինձ թվում է, որ այս տողերը խոսում են մեծ քաջության մասին: Մահը ոչ թե փառավոր բան է, այլ, որ մարդը պատրաստ է պայքարել իր հայրենիքի համար։