Category: Աշխարհագրություն 9

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքները ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման բաժանվում են մի քանի խմբերի։ Առանձնանում են արդյունաբերական քաղաքներ, որտեղ զարգացած է արտադրությունը, բազմագործառութային քաղաքներ, որոնք կատարում են վարչական և ծառայությունների կենտրոնի դեր, տրանսպորտային քաղաքներ՝ ձևավորված ճանապարհային հանգույցների շուրջ, ինչպես նաև առողջարանային-զբոսաշրջային և գյուղատնտեսական շրջանները սպասարկող քաղաքներ։ Այս բաժանումը ցույց է տալիս քաղաքների տնտեսական մասնագիտացումը։

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:

Գյումրու զարգացմանը նպաստել են նրա բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը, առևտրական ճանապարհները, երկաթուղու կառուցումը և խորհրդային տարիների արդյունաբերության զարգացումը։ Սակայն քաղաքի տնտեսական աճին խանգարել են 1988 թվականի երկրաշարժը, գործարանների փակումը և բնակչության արտագաղթը, որոնք դանդաղեցրել են զարգացման ընթացքը։

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

1.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության միջին խտությունը: Ինչպե՞ս է այն փոխվել տարիների ընթացքում:

Հայաստանի Հանրապետության բնակչության միջին խտությունը մոտ 90–110 մարդ/կմ² է (տարիներից կախված փոքր փոփոխություններով)։Վերջին տասնամյակներում բնակչության խտությունը քիչ-քիչ նվազել է, քանի որ՝արտագաղթ է եղել, ծնելիությունը նվազել է, որոշ շրջաններում բնակչությունը պակասել է։Միևնույն ժամանակ մայրաքաղաքում և խոշոր քաղաքներում խտությունը շարունակում է բարձր մնալ։

2.Նկարագրե’լ ՀՀ բնակչության տեղաշխումն ըստ վարչական մարզերի վերընթաց գոտիների:

Հայաստանի բնակչությունը տարածքում անհավասար է տեղաբաշխված։ Ամենախիտ բնակեցված են Երևանը և նրա հարակից մարզերը՝ Արարատը, Արմավիրը և Կոտայքը։ Համեմատաբար խիտ բնակեցված են նաև Շիրակը և Լոռին։ Ամենաքիչ բնակչություն ունեն լեռնային մարզերը՝ Սյունիքը, Վայոց ձորը և Գեղարքունիքը։

Ըստ վերընթաց գոտիների՝ բնակչության մեծ մասը բնակվում է մինչև 1000 մ բարձրության հարթավայրերում, հատկապես Արարատյան դաշտում։ 1000–2000 մ միջին բարձրությունների վրա բնակչության խտությունը միջին է, իսկ 2000 մ-ից բարձր լեռնային գոտիներում բնակչությունը շատ սակավ է՝ կլիմայական և տնտեսական պայմանների պատճառով։

3.Նշե’լ ՀՀ քաղաքների տիպեր ըստ մարդաշատության:

Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են մի քանի տիպերի ըստ բնակչության թվի։ Մեծ քաղաք է Երևանը, որը ունի ավելի քան մեկ միլիոն բնակիչ։ Միջին քաղաքներ են Գյումրին և Վանաձորը, որոնք ունեն տասնյակ հազարավոր բնակիչներ։ Փոքր քաղաքներ են Աբովյանը, Հրազդանը, Արտաշատը, Կապանը և այլ քաղաքներ։ Կան նաև շատ փոքր քաղաքներ, որոնց բնակչությունը ընդամենը մի քանի հազար է, օրինակ՝ Դաստակերտը և Շամլուղը։

1.Բացատրել <<աշխատանքային ռեսուրսներ>> և <<տնտեսապես ակտիվ բնակչություն>> հասկացությունը:

Աշխատանքային ռեսուրսներ — երկրի այն բնակչությունն է, որը կարող է աշխատել՝ իր տարիքի, առողջական վիճակի և ունակությունների շնորհիվ։

Այս խմբի մեջ մտնում են․աշխատունակ տարիքի մարդիկ, աշխատող կենսաթոշակառուներ, աշխատող դեռահասներ։Տնտեսապես ակտիվ բնակչություն — այն մարդկանց ամբողջությունն է, որոնք աշխատում են կամ ակտիվորեն աշխատանք են փնտրում։Այսինքն՝ տնտեսապես ակտիվ բնակչության մեջ մտնում են․զբաղվածներ (աշխատողներ), գործազուրկներ, որոնք ցանկանում են աշխատել և փնտրում են աշխատանք։

2.Նշե’լ ՀՀ աշխատանքային ռեսուրսների քանակական և որակական բնութագիրը:

Հայաստանի Հանրապետություն աշխատանքային ռեսուրսները բնութագրվում են քանակական և որակական հատկանիշներով։ Քանակական առումով աշխատունակ բնակչության ընդհանուր թիվը համեմատաբար փոքր է, և վերջին տարիներին նկատվում է բնակչության նվազում ու ծերացում։ Բացի այդ, արտագաղթի հետևանքով աշխատուժի մի մասը հեռացել է երկրից, ինչը ևս ազդում է աշխատանքային ռեսուրսների քանակի վրա։ Որակական առումով Հայաստանի աշխատանքային ռեսուրսներն ունեն համեմատաբար բարձր կրթական մակարդակ․ բնակչության մեծ մասը ունի բարձրագույն կամ մասնագիտական կրթություն։ Սակայն հաճախ նկատվում է մասնագիտական անհամապատասխանություն աշխատաշուկայի պահանջների և մասնագետների միջև, ինչպես նաև նոր տեխնոլոգիաների ոլորտում դեռ զգացվում է որակյալ մասնագետների պակաս։

3.Ի՞նչ փոփոխություն է կրել ՀՀ բնակչության զբաղվածության կառուցվածքը:

ՀՀ-ում զբաղվածության կառուցվածքը ժամանակի ընթացքում փոխվել է․Գյուղատնտեսության մեջ զբաղվածների բաժինը նվազել է։ Արդյունաբերության ոլորտում զբաղվածությունը նույնպես նվազել է որոշ ժամանակահատվածներում։ Ավելացել է ծառայությունների ոլորտում աշխատողների թիվը (առևտուր, տրանսպորտ, ՏՏ, սպասարկում)։ Քաղաքներում զբաղվածությունն աճել է, գյուղերում՝ նվազել։Այսպիսով, ՀՀ-ում տնտեսությունը աստիճանաբար անցում է կատարում ծառայությունների վրա հիմնված կառուցվածքի։

1.Ի՞նչ ցուցանիշներով է բնութագրվում բնակչության կազմը։

Սեռային կազմով, ազգային կազմով, տարիքային կազմով, կրոնական և այլն:

2.Որո՞նք են ՀՀ_ում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները, ի՞նչ իրավունքներից են օգտվում։

Եզդիները, ոքրդերը, ռուսները, վրացիները, ասորիները, ուկրաինացիները և այլն: Նրանք ունեն նույն իրավունքները ինչ մենք:

3.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը, ինչպե՞ս է այն փոփոխվում ըստ տարիքի։

Երիտադասրդ տարիքում տղամարդիք գերակշռում են բայց 24 տարեկանից հետո գերակշռում են կանայք:

4.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ ուրբանիզացման մակարդակը։

Կոնկերտ հիմա այն միջին է, բնակչության մեծ մասը բնակվում է քաղաքներում, բայց զգալի մասը շարունակում է ապրել գյուղերում:

1.Ինչպիսի՞ն է Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության թվի բնական շարժը:

Հանրապետության բնակչության բնական շարժը նվազում է, քանի որ ծնելիությունն ավելի ցածր է, քան մահացությունը։

2.Ինչպիսի՞ն են ՀՀ բնակչության բնական շարժի տարածքային տարբերությունները:

Տարբերությունը բավականին մեծ է: Երևանում ծնելիությունը համեմատաբար ավելի բարձր է, իսկ շատ մարզերում՝ հատկապես սահմանամերձ և լեռնային շրջաններում, ծնելիությունը ցածր է:

3.Ինչպե՞ս է կազմակերպված ներգաղթի դերը ՀՀ բնակչության թվաքանակի աճի մեջ:

Ներգաղթը կարևոր դեր ունի Հայաստանի Հանրապետության բնակչության թվաքանակի աճի մեջ, հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ ծնելիությունը բավարար չի լինում բնակչության բնական աճ ապահովելու համար։ Այլ երկրներից Հայաստան տեղափոխվող մարդիկ համալրում են բնակչության ընդհանուր թիվը, նպաստում աշխատուժի ավելացմանը և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը։ Ներգաղթը նաև օգնում է մեղմել արտագաղթի հետևանքները և պահպանել բնակչության թվաքանակի հարաբերական կայունությունը։

4.ՀՀ բնակչության թվի աճի համար մոտակա տարիներին ինչպիսի՞։ պայմաններ և նախադրյալներ են անհրաժեշտ:

ՀՀ բնակչության թվի աճի համար անհրաժեշտ է ծնելիության խթանումը՝ սոցիալական աջակցությունների, երիտասարդ ընտանիքներին տրվող արտոնությունների և բնակարանային ծրագրերի միջոցով։ Կարևոր է նաև ներգաղթի խրախուսումը և արտագաղթի նվազեցումը՝ ստեղծելով աշխատատեղեր, բարելավելով կյանքի պայմանները և ապահովելով սոցիալական կայունություն։ Բացի այդ, առողջապահության և կրթության զարգացման շնորհիվ հնարավոր է բարձրացնել կյանքի որակը, ինչը ևս նպաստում է բնակչության թվի աճին։

1.Որքա՞ն է հայերի թիվը ամբողջ աշխարհում, ինչպե՞ս է այն բաշխվում:

10 մլն:

2.Ըստ բնակչության թվաքանակի ինչպիսի՞ պետություն է ՀՀ_ն:

Այն փոքր պետություն է, որովհետև ունի փոքր բնակչություն

3.Ինչպիսի՞ տատանումներ են եղել բնակչության շարժընթացի հետ վերջին 180 տարիների ընթացքում:

Ահա ավելի գրագետ ու միևնույն ժամանակ պարզ տարբերակը․

Բնակչությունը սկզբում աճում էր, սակայն 1920-ականներին հայ–թուրքական պատերազմների հետևանքով այն զգալիորեն նվազեց։ Հետագայում ծնելիության բարձրացման և ներգաղթի շնորհիվ բնակչության թիվը նորից սկսեց աճել և վերջապես հասավ մոտ 3 միլիոնի։

4.20_րդ դարի սկզբի իրադարձություններն ինչպե՞ս ազդեց ՀՀ ներկա տարածքի բնակչության թվաքանակի փոփոխության վրա:

Նվազեց բազմաթիվ զոհերի պատճառով:

1.Ինչու՞ է ՀՀ_ում հատուկ պահպանվող տարածքներ առանձնացվել։ Ի՞նչ չափանիշներով են դրանք միմյանցից տարբերվում։

Հայաստանում հատուկ պահպանվող տարածքները ստեղծվում են՝ որպեսզի պաշտպանվեն բնության եզակի վայրերը, հազվագյուտ կենդանիներն ու բույսերը, ինչպես նաև արժեքավոր լանդշաֆտներն ու հուշարձանները։ Դրանք կանխում են բնության վնասումը և ապահովում գիտական ուսումնասիրությունների հնարավորությունը։Այս տարածքները իրարից տարբերվում են՝ պահպանության խստությամբ (արգելոցներում՝ ամենախիստ), էկոհամակարգերով (անտառ, լեռ, կիրճ և այլն), տարածքի չափով, և այն տեսակներով կամ արժեքներով, որոնք պետք է պահպանվեն։

2.Թվարկե’լ և գրե’լ ՀՀ_ում ազգային պարկերն ու արգելոցները։

Ազգային պարկեր․ Դիլիջան, Սևան, Արևիք, Թռչկան։

Արգելոցներ․ Խոսրովի անտառ, Շիկահող, Զանգեզուր, Զիկատար։

3.Բնութագրե’լ Խոսրովի և Շիկահողի արգելոցը։

Խոսրովի անտառ արգելոց

Գտնվում է Արարատում, համարվում է աշխարհի հնագույն արհեստական անտառներից։ Ունի լեռնային լանդշաֆտներ ու հարուստ կենդանական աշխարհ՝ ընձառյուծ, արջ, գայլ։ Բույսերից տարածված են կաղնի, գիհի և հազվագյուտ տեսակներ։ Ունի նաև պատմական հուշարձաններ։

Շիկահողի արգելոց

Գտնվում է Սյունիքում։ Հայտնի է խոնավ ու խիտ անտառներով և հարուստ բուսականությամբ։ Այստեղ կան ավելի քան հազար բուսատեսակներ և շատ կենդանիներ՝ արջ, վայրի խոզ, աղվես, խոշոր թռչուններ։ Պահպանում է Հայաստանի հարավային անտառային էկոհամակարգերը։

1. Ինչո՞վ է պայմանավորված ՀՀ տարածքի հաղային տիպերի բազմազանությունը։
   • 
     Կլիման, պարաները ռելիեֆ, ջրեր, մարդու գործունեություն և այլն:
     
2. Նշե’լ Հանրապետությունում ամենատարածված հողային տիպերը։
   • 
     Շագանակագույն հողեր, սևահողեր, լեռնային անտառային հողեր, մորենի հողեր։
3. Ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված ՀՀ բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունը։
   • 
     Աշխարհագրական դիրքից, տարածքի բնապատմական զարգացման առանձնահատկություններից
4. Թվարկե’ք ՀՀ բուսականության վերընթաց գոտիները։

Անապատային և կիանապատային գոտիներ

Լեռնային չորասեր գոտի

Տափաստանյան գոտի

Անտառային գոտի

Մերձալպյան և ալպյան գոտի