Author: mariamdalaqyan

Կարդա՛ Ղ․ Աղայանի ,, Տորք Անգեղ և Հայկանուշ Գեղեցիկ,, ստեղծագործության նախաբանը  Առաջին երգը։
1. Առանձնացրո՛ւ անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։ 

Աժդահա–հսկա, վիթխարի մարդ կամ արարած։

Նաժիշտ-ծառա։

Հավլունի-սուր։

Պասքամյան–լեռների անվանում, որտեղ բնակվում էր Տորքը։

Պարխարյան–լեռների անվանում, կապված Տորքի բնակության վայրի հետ։

Անգեղ–տգեղ, այլանդակ։

Ուրագի-

2.Նկարագրի՛ր և բնութագրի՛ր Տորքին։

Տորք Անգեղը պոեմում ներկայացված է որպես վիթխարի ուժի և ահավոր տգեղ արտաքինի հսկա։ Նրա աչքերը նմանեցվում են կապույտ ծովերի, ունքերը մութ ամպերի, քիթը բլրի իսկ եղունգները՝ թրի։ Չնայած իր սարսափելի տեսքին, Տորքը բարեսիրտ է, սիրում է կենդանիներին, դրա համարել մարդիկ ու գազանները հարգանքով են վերաբերվում նրան։ Նա հովիվ է, ով իր ուժն օգտագործում է հոտը պաշտպանելու և շրջապատի հետ խաղաղ ապրելու համար։

3. Տորքի կարծիքով ո՞րն է ճշմարիտ խելքը։

Ընդգծվում է, որ Տորքը, չնայած իր ֆիզիկական ուժին, կարևորում է նաև ազնվական արժեքները։ Նա համարում է, որ մարդը պետք է լինի ոչ միայն ուժեղ, այլ նաև բարի և խելացի։ Տորքի համար ճշմարիտ խելքը այն է, երբ ֆիզիկական ուժը զուգորդվում է բարությամբ և խոհեմությամբ։

4. Ներկայացրո՛ւ հսկաների ապրելակերպը և սովորությունները։

Հսկաները ներկայացված են որպես ազատ խմբի անդամներ, ովքեր ապրում են խաղաղությամբ և փոխադարձ հարգանքով։ Նրանք չունեն տերեր, բոլորն իրար հավասար և համերաշխ են և սիրում են աշխատանքը։ Հսկաները միասին մասնակցում են կարևոր բարիքների ստեղծմանը, միասնականորեն պաշտպանում են իրենց հայրենիքը և ապրում են խաղաղ կյանքով։

1. Նյութի ի՞նչ քանակի է (մոլ) համապատասխանում թթվածնի 3.02*10 23 մոլեկուլը:

n=3.02•10²³/6.02•10-²³=0.501

2. Հաշվի՛ր բրոմ պարզ նյութի մոլային զանգվածի թվային արժեքը:

M(Br2)=80+80=160

Պատ` 160գ/մոլ

Պատասխանը գրիր մոլային զանգվածի թվային արժեքը` ամբողջ թվի ճշտությամբ:

3. Հաշվիր ոսկու մոլային զանգվածի թվային արժեքը: Պատասխան՝ M = գ /մոլ

M(Au)=197

M=197գ/մոլ

4. Իրը պարունակում է 5 մոլ ծծումբ : Հաշվի՛ր այդ իրում նշված նյութի զանգվածը (գ):

m=n•M

m=5•32=160գ

5. Որքան է 3.3 մոլ քանակով ազոտական թթվի HNO3 զանգվածը (գ):

M(HNO3)=1+14+(3)16=63

m=3.3•63=207.9

6.Որքան է 8 մոլ երկաթի մոլեկուլների թիվը:

N=n•NA

N=8•6.02•10²³=48.16•10²³

7. Հաշվել նյութերում տարրեր զանգվածային բաժինները (w), կապի տեսակը FeCl3, NO

FeCl3-իօնային, NO-կովալենտային

Mr(FeCl3)=Ar(Fe)+3Ar(Cl)=56+105=161

Mr(NO)=Ar(N)+Ar(O)=14+16=30

w(Fe)=56•1/161•100=34.7

w(Cl3)=35•3/161•100=65.2

w(N)=14•1\30•100=46.6

w(O)=16•1/30•100=53.3 CuO + H2 = Cu + H2O,

8. Նշի՛ր ռեակցիայի տեսակը և դասակարգել անօրգանական նյութերը CuO + H2 = Cu + H2O,

Տեղակալման ռեակցիա

Դասակարգում։

CuO-բարդ նյութ,  օքսիդ

H2-պարզ նյութ, ոչ մետաղ

Cu-պարզ նյութ, մետաղ

H2O-բարդ նյութ, օքսիդներ

ա. Ներկայացրո՛ւ։

Ե՞րբ կնքվեցին Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը և ի՞նչ նշանակությունունեցան հայության համար։

1813 թվականի հոկտեմբերին կնքվեց Գյուլիստանի  պայմանագրերը , ըստ որի Ռուսաստանը և պարսիկները եկան հաշտության, բայց Հայաստանի մի մասը հասավ Պարսկաստանին, իսկ մյուս մասը Ռուսաստանին։ Իսկ 1828 թ. Փետրվարին կնքվեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը երբ Ռուսաստանը և Պարսկաստանը նորից հաշտվեցին, բայց նաև թողեցին հայերին գնալ և վերաբնակվել Արևելյան Հայաստանում։

բ. Բացատրի՛ր։

Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչ հետևանքներունեցավ Արևելյան Հայաստանում պարսկահայերիվերաբնակեցումը: Ինչո՞ւ։

Իմ կարծիքով պարսկահայերը փորձում էին ստեղծել կառավարություն, բայց երևի անհաջող էր։

գ. Վերլուծի՛ր։

Ի՞նչ դեր խաղաց կաթողիկոսական աթոռինտիրելու «Դավիթ-Դանիելյան պայքարն» արտաքինուժերի քաղաքական մեքենայությունների մեջ։ Ինչո՞ւ էին Ռուսական կայսրությունը, Օսմանյան կայսրությունն ու Սեֆյան Պարսկաստանը ձգտում իրենց հսկողությանտակ պահել Էջմիածնի կաթողիկոսությունը։

Դանիել-Դավթյան վեճի ընդհացքում Ուսաստանը և Պարսկաստանտ փորձում էին Էջմիածինը իրենցով անել, երևի տարածքի համար։

Ինքնօգնություն
«Չարին հակառակ չըկենալու» վրա ես նայեցի ինքնապաշտպանության տեսակետից: Ինձ ասողներ եղան, թե ես այդ բանն այնպես չեմ բացատրում , ինչպես Տոլստոյը: Պետք է գիտենալ սակայն, որ Տոլստոյը չի ասում, թե «չարին չպետք է հակառակ կենալ»: Սա կնշանակե՝ «չարիքին պետք է հակառակ կենալ, միայն ոչ չարիքով»:
Ես էլ հո չե՞մ ասում, թե՝ երբ մեկը քո տունը կրակ տա, դու էլ գնա նրանը կրակ տուր: Այլ թե՝ «երբ տեսնում ես, որ տունդ կրակ են տալիս, աշխատիր թույլ չտալ, և պաշտպանիր ինչով որ կարող ես»:
Գոյության պաշտպանությունը հակառակ չէ ոչ մի օրենքի:
Բայց եթե դուրս կգա, որ դա հակառակ է Տոլստոյի ասածներին, թող լինի հակառակ, քանի որ նա մի մարդ է սխալական, իսկ տիեզերական օրենքները հավիտենական են:
Թող այս բանը լավ իմանա կրթվող հայ սերունդը և սիրե ու պաշտպանե իր դժբախտ ազգն ու լեզուն, իր պապերի թողած ավերակները և իր ծնող եկեղեցին:
Ինքն իրան չպատվողը ուրիշից պատիվ սպասելու իրավունք չունի: Ինքն իրան չօգնողը նույնիսկ աստծուց օգնություն հուսալու իրավունք չունի: Մեզ պես խեղճ ազգերը միայն ինքնօգնությամբ կարող են զորեղանալ և պահպանել իրանց գոյությունը: Դժբախտ ազգերի ամեն մի գիտակից անդամի մեջ շատ զարգացած է լինում ինքնապաշտպանության զգացումը: Դրանք դառնում են մի-մի լուսատու ճրագ և լուսավորում իրանց ազգակիցների առաջադիմության ուղին… դեպի ԻՆՔՆՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ…

1. Ներկայացրո՛ւ Աղայանի ասելիքը՝ ներառելով քո մեկնաբանությունը։

Աղայանը ասում էր՝ պետք է ինքդ քեզ օգնես, որ ուրիշից օգնություն ստանալու հույս չունենաս։ Չարությանը չարությամբ չպետք է պատասխանել, բայց պաշտպանվել պետք է կարողանաս։ Քո տունը վառում են՝ դու էլ վառողի տունը վառե՞ս, չէ՛, պետք է փրկես։ Նույնը՝ հայրենիքը, մշակույթն էլ, պետք է պահես, ոչ թե անես էն, ինչ թշնամիդ է անում։

Ապրիլի 4-ը գրող, մանկավարժ Ղազարոս Աղայանի ծննդյան օրն է: Աղայանը I–IV դասարանների համար կազմել է «Ուսումն մայրենի լեզվի» դասագրքերը. նրա կազմած այբբենարանով շուրջ 40 տարի դասավանդել են հայկական դպրոցներում: Հայ հեքիաթագրության լավագույն նմուշներից են Աղայանի «Անահիտը», «Արեգնազանը», «Հազարան բլբուլը», «Վիշապին հաղթողը», «Եղեգնուհին»:

Ղազարոս Աղայանը օժտված էր բնության զարմանալի զգացողությամբ և նկարչի նուրբ դիտողականությամբ: Աղայանի պոեզիայում առանձնանում են Հիշողություն, Ճախարակ, Սերմնացան, Մանուշակ բանաստեղծությունները, Տորք Անգեղ պոեմը:

Ղազարոս Աղայանը ծնվել է 1840 թվականին  Բոլնիս–Խաչեն հայաբնակ գյուղում։Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում և Շամշուլդա գյուղում՝ քահանա  Տեր—Պետրոսի մոտ։

1853 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, սակայն
մեկ տարի անց ինքնակամ հեռացել։ Այնուհետև իր գիտելիքները լրացրել է ինքնակրթությամբ։

Աշխատել է որպես գրաշար Թիֆլիսում, Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում։1867 թվականին վերադարձել է Անդրկովկաս, եղել է Էջմիածնի տպարանի կառավարիչ,
խմբագրել «Արարատ» ամսագիրը (1869-1870)։

Today we visited the Martiros Saryan Museum and explored many of his remarkable paintings. I noticed that Saryan pays great attention to small details, and each of his works carries a deep and thoughtful meaning.

One painting that truly stood out to me was Three Years. It portrays Saryan at three different stages of his life – as a child, a young man, and an old man. It’s the only painting that left a strong impression on me.


The first period, “Fairy Tales and Dreams” features watercolor paintings using the wet paper technique, blending fantasy and folklore. The second period, influenced by his travels to Egypt, is more vibrant, incorporating symbols like pyramids, masks, and the Armenian symbol of eternity. 

After returning to Armenia, Saryan built his home, designed by architect Alexander Tamanyan. In 1967, a museum was added beside it, making him one of the rare artists to witness the opening of a museum dedicated to his work during his lifetime. 

After the museum, we went out to eat and enjoyed a pleasant time together.