Հիշում եմ դեմքը քո ծեր, մայր իմ անուշ ու անգին,
Լույս խորշոմներ ու գծեր, մայր իմ անուշ ու անգին:
Ահա նստած ես տան դեմ, ու կանաչած թթենին
Դեմքիդ ստվեր է գցել, մայր իմ անուշ ու անգին:
Նստել ես լուռ ու տխուր, հին օրերն ես հիշում այն,
Որ եկել են ու անցել, մայր իմ անուշ ու անգին:
Եվ հիշում ես քո որդուն, որ հեռացել է վաղուց,-
Ո՞ւր է արդյոք հեռացել, մայր իմ անուշ ու անգին:
Ո՞ւր է արդյոք հիմա նա, ո՞ղջ է արդյոք, թե մեռած,
Եվ ի՞նչ դռներ է ծեծել, մայր իմ անուշ ու անգին:
Եվ երբ հոգնած է եղել, և երբ խաբվել է սիրուց –
Ո՞ւմ գրկում է հեծեծել, մայր իմ անուշ ու անգին:
Մտորում ես դու տխուր, և օրրում է թթենին
Տխրությունը քո անծիր, մայր իմ անուշ ու անգին:
Եվ արցունքներ դառնաղի ահա ընկնում են մեկ-մեկ
Քո ձեռքերի վրա ծեր, մա՜յր իմ անուշ ու անգին…
ՎԵՐԼՈւԾՈւԹՅՈւՆ
Բանաստեղծությունը պատմվում է որդու անունից։ Որդին հիշում է իր ծեր մորը՝ նրա դեմքը, խորշոմները և այն, թե ինչպես է նա նստած տան դիմաց թթենու ծառի տակ։ Նա պատկերացնում է, թե ինչպես է մայրը լուռ ու տխուր հիշում անցած տարիները և մտածում իր մասին։ Մայրը չգիտի՝ որդին որտեղ է, ողջ է, թե ոչ, և ինչ դժվարությունների միջով է անցել։ Որդին հասկանում է, որ մայրը անհանգստանում է իր համար և տխրում է նրա բացակայությունից։ Բանաստեղծության մեջ արտահայտվում են որդու մեծ սերը, հարգանքը և կարոտը մոր հանդեպ, ինչն ընդգծվում է «մայր իմ անուշ ու անգին» կրկնվող արտահայտությամբ։ Ստեղծագործության հիմնական գաղափարն այն է, որ մոր և որդու կապը շատ ուժեղ է, և մոր սերը միշտ մնում է անսահման։
Ես իմ անուշ Հայաստանի
Ես իմ անուշ Հայաստանի արևահամ բարն եմ սիրում,
Մեր հին սազի ողբանվագ, լացակումած լարն եմ սիրում,
Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բույրը վառման,
Ու նաիրյան աղջիկների հեզաճկուն պա՛րն եմ սիրում։
Սիրում եմ մեր երկինքը մուգ, ջրերը ջինջ, լիճը լուսե,
Արևն ամռան ու ձմեռվա վիշապաձայն բուքը վսեմ,
Մթում կորած խրճիթների անհյուրընկալ պատերը սև,
Ու հնամյա քաղաքների հազարամյա քա՛րն եմ սիրում։
Ո՛ւր էլ լինեմ — չե՛մ մոռանա ես ողբաձայն երգերը մեր,
Չե՜մ մոռանա աղոթք դարձած երկաթագիր գրքերը մեր,
Ինչքան էլ սո՜ւր սիրտս խոցեն արյունաքամ վերքերը մեր —
Էլի՛ ես որբ ու արնավառ իմ Հայաստան — յա՛րն եմ սիրում։
Իմ կարոտած սրտի համար ո՛չ մի ուրիշ հեքիաթ չկա․
Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակ ճակատ չկա․
Աշխա՛րհ անցի՛ր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա․
Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սա՛րն եմ սիրում
Այս բանաստեղծությունում Եղիշե Չարենց արտահայտում է իր խոր սերը հայրենիքի՝ Հայաստան նկատմամբ։ Նա նկարագրում է Հայաստանի բնությունը, մշակույթը և պատմությունը՝ ցույց տալով, որ հայրենիքը մարդու համար ամենաթանկն է։ Բանաստեղծը սիրում է հայրենի երկրի երկինքը, ջրերը, քաղաքները և ժողովրդի երգերը։ Նա հիշատակում է նաև հայ մշակույթի մեծ ներկայացուցիչներին՝ Գրիգոր Նարեկացի և Նահապետ Քուչակ, ինչպես նաև հայրենի բնության խորհրդանիշը՝ Մասիս սարը։ Չնայած պատմության դժվարություններին և ցավերին, բանաստեղծը շարունակում է սիրել իր հայրենիքը։ Ստեղծագործության հիմնական գաղափարն այն է, որ հայրենիքի հանդեպ սերը հավերժ է և անսահման։
Հայրենիքում
Ձյունապատ լեռներ ու կապույտ լճեր։
Երկինքներ, որպես երազներ հոգու։
Երկինքներ, որպես մանկական աչեր։
Մենակ էի ես։ Ինձ հետ էիր դու։
Երբ լսում էի մրմունջը լճի
Ու նայում էի թափանցիկ հեռուն –
Զարթնում էր իմ մեջ քո սուրբ անուրջի
Կարոտն այն հին, աստղայի՜ն, անհո՜ւն։
Կանչում էր, կանչում ձյունոտ լեռներում
Մեկը կարոտի իրիկնամուտին։
Իսկ գիշերն իջնում, ծածկում էր հեռուն
Խառնելով հոգիս աստղային մութին․․․
Այս բանաստեղծությունում նկարագրվում է հայրենիքի գեղեցկությունը՝ ձյունապատ լեռներ, կապույտ լճեր և երկինք։ Մենակության մեջ նա զգում է կարոտը հայրենիքի և հոգևոր կապը նրա հետ։ Պատկերներն ու զգացումները ցույց են տալիս, որ հայրենիքը մշտապես կանչում և ոգեշնչում է մարդուն։
Տաղ անձնական
Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:
Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ո՞վ կասի, թե ո՞ւր հասար,―
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:
Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
Ինչ-որ մեկի սրտում բացված— վերք է կարծես այս կյանքը մի.
Եվ ո՞ւմ համար— էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի
Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:
Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես— հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…
Ու էլ ամե՛ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա՜չքս է հեռուն.
Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
Ասե՜ք նրան՝ Չարենցն ասավ— մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…
Այս բանաստեղծությունում Եղիշե Չարենցը արտահայտում է իր խոր կարոտն ու սերը հայրենի Կարսի նկատմամբ։ Նա հիշում է տունը, այգիները և հայրենի երկինքը, սակայն ստիպված է քայլել օտար քաղաքներով՝ շրջապատված անծանոթ դեմքերով և կյանքի աղմկոտ իրականությամբ։ Բանաստեղծը ներկայացնում է նաև կյանքի դժվարությունները, անհավասարությունը և հոգևոր ծանրությունը, բայց իր սիրտը լի է հիշողություններով, մանկության սիրելի մարդկանց հանդեպ կարոտով ու ներքին երազներով։ Չարենցը գտնում է հոգևոր ազատություն՝ իր բարձր ու աստղային երազների ճանապարհով, և ցույց տալիս, որ նույնիսկ դժվարությունների մեջ հայրենիքի հիշողությունն ու հոգևոր կերտած ուղիները պահպանում են մարդուն և տալիս ներքին խաղաղություն։
Էլի գարուն կգա
Էլի գարուն կգա, կբացվի վարդը,
Սիրեկանը էլի յարին կմնա:
Կփոխվին տարիքը, կփոխվի մարդը,
Բլբուլի երգն էլի՛ սարին կմնա:
Ուրիշ բլբուլ կգա կմտնի բաղը,
Ուրիշ աշուղ կասե աշխարհի խաղը,
Ինչ որ ե՛ս չեմ ասե – նա՛ կասե վաղը.
Օրերը ծուխ կըլին, տարին կմնա:
Հազար վարդ կբացվի աշխարհի մեջը,
Հազար աչք կթացվի աշխարհի մեջը,
Հազար սիրտ կխոցվի աշխարհի մեջը –
Էշխը կրակ կըլի՝ արին կմնա:
Ուրիշ սրտի համար կհալվի խունկը,
Կբացվի շուշանը, վարդերի տունկը.
Գոզալը լաց կըլի, կընկնի արցունքը –
Գերեզմանիս մարմար քարին կմնա:
Այս բանաստեղծությունում Եղիշե Չարենց խոսում է կյանքի անընդհատ փոփոխությունների և անցողիկության մասին։ Գարունն ու վարդերը, ինչպես նաև սերը և սրտի խոցված զգացմունքները խորհրդանշում են նոր կյանքը և շարունակությունը, որը չի մոռանում անցյալը։ Չարենցը ցույց է տալիս, որ տարիներ են փոխվում, մարդիկ փոխվում են, բայց բնությունը, սիրո հիշողությունը և մարդու զգացմունքների հիմքը մնում են՝ ասես աստիճանաբար անցնում են, բայց ուղիղ կապ են ստեղծում կյանքում և մահվան հետ։ Բանաստեղծության մեջ գերեզմանին ու մարմարաքարին անդրադարձը հիշեցնում է, որ կյանքի անցողիկությունը համատեղվում է անմահ հիշողության հետ։
Դալլաքյան Մարիամ👼 