Հայ ժողովրդի պատմության մեջ կրթությունն ու լուսավորությունը միշտ կարևոր դեր են ունեցել։ Կրթության զարգացումը նպաստում է հասարակության առաջընթացին, մտածողության ընդլայնմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Տարբեր ժամանակներում հայ գործիչներ իրենց գործունեությունը նվիրել են ժողովրդի կրթական և հոգևոր զարգացմանը։ Այդպիսի նշանավոր գործիչներից են Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը և Մուրացանի «Առաքյալ» վիպակի հերոս Պետրոս Կամսարյանը։ Նրանց գործունեությունը կապված էր ժողովրդի կյանքը բարելավելու և կրթությունը զարգացնելու գաղափարի հետ։ Սակայն նրանց նպատակներն ու իրական գործողությունները տարբեր արդյունքների հանգեցրին։
Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը մեծ ազդեցություն ունեցավ հայ հասարակության կրթության զարգացման գործում։ Նա իր ողջ գործունեությունը նվիրեց դպրոցաշինությանը և կրթության տարածմանը։ Նրա ջանքերով բարելավվեցին հայկական դպրոցները, ավելացավ աշակերտների թիվը և բարձրացավ կրթության հեղինակությունը։ Նա ստեղծեց ուսումնական հանձնաժողով և մշակեց դպրոցների միասնական կանոնադրություն, որպեսզի կրթությունը դառնա կազմակերպված և հասանելի։ Նրա նախաձեռնությամբ հիմնադրվեց նաև Գևորգյան ճեմարանը, որը դարձավ կարևոր կրթական կենտրոն։ Այս ամենը նպաստեց հայ ժողովրդի մտավոր զարգացմանը և կրթության տարածմանը։Մուրացանի «Առաքյալ» վիպակում Պետրոս Կամսարյանը հայտնվում է աղքատ ու հետամնաց գյուղում։ Գյուղում տիրում էին տգիտությունը, աղքատությունը և անարդարությունը։ Կամսարյանը ցանկանում էր փոխել այդ միջավայրը և պաշտպանել գյուղացիների իրավունքները, զարգացնել կրթությունը և բարելավել նրանց կյանքը։ Սակայն իրական դժվարություններին հանդիպելով՝ նա հիասթափվում է և հրաժարվում իր գաղափարներից։Կամսարյանի և Գևորգ Դ․ կաթողիկոսի միջև կան թե՛ նմանություններ, թե՛ տարբերություններ։ Նմանությունն այն է, որ երկուսն էլ ցանկանում էին օգնել ժողովրդին և զարգացնել կրթությունը։ Սակայն տարբերությունն այն է, որ Գևորգ Դ․ կաթողիկոսը իր գաղափարները գործի վերածեց և իրական արդյունքների հասավ, իսկ Կամսարյանը չկարողացավ հաղթահարել դժվարությունները և մնաց միայն խոսքերի մակարդակում։Նրանց գործունեությունը տարբեր ազդեցություն ունեցավ հասարակթյան վրա։
Այսպիսով` Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը մեծ ներդրում ունեցավ հայ ժողովրդի կրթության զարգացման գործում՝ իրական գործերով բարելավելով դպրոցներն ու կրթական համակարգը։ Նրա գործունեությունը նպաստեց ժողովրդի մտավոր առաջընթացին և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Իսկ Պետրոս Կամսարյանի կերպարը ցույց է տալիս այն մարդկանց, ովքեր ունեն բարձր գաղափարներ, բայց չեն կարողանում դրանք իրականացնել։ Նրանց համեմատությունը ընդգծում է, որ միայն խոսքերն ու ծրագրերը բավարար չեն հասարակությունը փոխելու համար։ Անհրաժեշտ է իրական աշխատանք և նվիրվածություն։
Դալլաքյան Մարիամ👼 